Trong một lần đến Huế, chúng tôi may mắn được gặp chị Phạm Thị Như Anh (SN 1953), người yêu của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc, vừa từ Đức trở về. Được nghe câu chuyện tình, đọc những dòng thư giữa Như Anh - Văn Thạc, chúng tôi bị cuốn hút vào bởi mối tình tuyệt đẹp, có một không hai. Giữa những ngày tháng bảy đầy ý nghĩa này, được viết lên câu chuyện tình của họ, lòng chúng tôi càng dâng tràn cảm xúc…

Kỳ 1: NGUYỄN VĂN THẠC QUA LỜI KỂ CỦA NHƯ ANH

Phạm Thị Như Anh xuất thân trong một gia đình trí thức rất nổi tiếng. Ông ngoại là tiến sĩ, luật sư Hồ Đắc Điềm, con trai của Tể tướng Hồ Đắc Trung - một trong tứ trụ triều đình dưới thời vua Duy Tân/Khải Định. Cụ từng làm Chánh án tòa án Thượng thẩm Hà Nội, sau đó là Tổng đốc cuối cùng của Hà Đông trước 1945, đã cùng các em trai là tiến sĩ y khoa Hồ Đắc Di, tiến sĩ mỏ Hồ Đắc Liên theo tiếng gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh đi kháng chiến, trở thành Chánh án Tòa án Liên khu bốn. Hòa bình lập lại, cụ nhậm chức Chủ tịch đầu tiên của Hội Luật gia Việt Nam, Phó chủ tịch đầu tiên của UBNDTP Hà Nội.

Bà ngoại là cháu nội của Diện mậu quận công Quan Kinh Lược thay vua ở Bắc kỳ - Hoàng Cao Khải và là cháu ngoại của Tổng đốc Đỗ Hữu Phương, Thị trưởng Chợ Lớn Sài Gòn trong những năm đầu thế kỷ trước, một trong những nhà tư bản đầu tiên của Việt Nam.

Cha Như Anh, luật sư Phạm Thành Vinh, nguyên Chủ tịch Hội sinh viên Đông Dương, nguyên Chánh văn phòng đầu tiên của Bộ Quốc phòng, lại là cháu ruột của liệt sĩ Phạm Hồng Thái. Mẹ Như Anh, bà Hồ Thị Thể Tần, cô giáo dạy văn trường Trưng Vương II. Bà cùng chồng là dịch giả của hai tiểu thuyết “Con đường đau khổ”, “Chuông nguyện hồn ai”...

Một trong những ngôi nhà tại Trung tâm Văn hóa ASEAN Cửu Long ở Hannover - CHLB Đức

Ngày 27-7-1971, Như Anh được cử đi Liên Xô học Đại học Tổng hợp Minsk, bộ môn Vật lý. Như Anh tốt nghiệp với bằng đỏ (xuất sắc) năm 1977 và bảo vệ luận án tiến sĩ năm 1985 tại Cộng hòa Dân chủ Đức. Bên cạnh những hoạt động trong khoa học và kinh tế, giảng dạy tại một số trường đại học tại Đức, năm 2002 chị Như Anh còn sáng lập và làm Chủ tịch Hội bảo trợ và phát huy văn hóa truyền thống các nước ASEAN - Cửu Long ở Cộng hòa Liên bang Đức. Chị đã thành lập và đầu tư vào Trung tâm văn hóa ASEAN Cửu Long tại Hannover - Cộng hòa Liên bang Đức, nơi tập trung duy nhất trên toàn thế giới những ngôi nhà - kỷ vật của các dân tộc Việt Nam, Lào, Thái Lan, Campuchia... ở ngoại quốc. Hiện chị sống tại Cộng hòa Liên bang Đức, có ba người con nay đều thành đạt.

Ngày 27-7-2005, chị Như Anh là một trong hai người làm đơn sáng lập Quỹ “Mãi mãi tuổi 20” ở Hà Nội với mục đích khuyến khích thế hệ trẻ phát huy tài  năng và nghị lực để cống hiến cho Tổ quốc. Chị vừa mở một nhà hàng tại đường Nguyễn Công Trứ, TP. Huế để thuận lợi hơn cho việc thực hiện ước nguyện mở trung tâm đào tạo những tài năng nghệ thuật ẩm thực và nhiều bộ môn nghệ thuật khác mà chị đã ấp ủ bấy lâu. Chị Như Anh cho biết ngoài việc viết sách, dịch sách, chị còn dự định làm phim tài liệu về lịch sử, đất nước con người Việt Nam...

Kể về mối tình với liệt sĩ Văn Thạc, nước mắt chị Như Anh rơm rớm, đượm buồn. Chị quen Thạc cũng từ duyên văn chương. Thạc và Như Anh học cùng trường cấp 3 Yên Hòa B ở Cầu Giấy, Hà Nội (trường này chỉ có trong thời gian từ 1965-1970). Như Anh vào lớp 8 năm 1968-1969. Ngay năm đầu tiên, Như Anh đã là học sinh giỏi nhất trường, được mang danh hiệu A1. Chị đã viết một số truyện ngắn và được in. Còn Thạc là Bí thư chi Đoàn và Phó bí thư Đoàn trường cấp III Yên Hòa B. Như Anh làm lớp trưởng, cũng tham gia công tác trong Ban Thường vụ Đoàn trường. Họ quen nhau từ đó, song chưa thân.

Nguyễn Văn Thạc - Phạm Thị Như Anh

Đến niên học 69-70, Thạc học lớp 10, đoạt giải nhất Văn miền Bắc, còn Như Anh đoạt giải nhất Văn và giải ba Sử TP. Hà Nội. Niên học 70-71, trường cấp 3 Yên Hòa B đóng cửa, Như Anh học lớp 10 trường cấp 3 Hoàn Kiếm. Thạc vào khoa Toán Đại học Tổng hợp Hà Nội. Cuối năm 1970, Thạc viết lá thư đầu tiên cho Như Anh và ngày 9-3-1971 mới nhận thư hồi âm của Như Anh.
Điều đặc biệt, khoảng thời gian Thạc còn là sinh viên, trước khi đi bộ đội, Như Anh là cô nữ sinh cấp ba, trước khi sang Liên Xô, hai người cũng chỉ gặp nhau được năm lần, và lần nào cũng ngắn ngủi nhưng con tim họ thì đã thuộc về nhau.

Chị Như Anh nhớ lại, lần đầu tiên hẹn hò, hai người luôn háo hức chờ đợi, ai cũng ngại ngại ngùng ngùng. Cái cười thật thân thương của Thạc trong lần gặp đầu và mãi in hằn trong tâm trí Như Anh. Trong lần đó, khi chia tay Như Anh tặng Thạc cuốn “Một cơn giông”, tác phẩm đầu tay của mình (sách do NXB Kim Đồng ấn hành năm 1971). Còn Thạc tặng Như Anh huy hiệu Đoàn thanh niên. Cũng lần gặp ấy, Như Anh tặng Thạc đóa hoa hồng bạch duy nhất mọc ở vườn nhà. Đó cũng là dấu mốc cho một cuộc tình đẹp mà trắc trở...

Còn lần gặp thứ hai, cũng ở trước cổng Thư viện Hà Nội, cũng bối rối, ngắn ngủi nhưng trái tim thì luôn thổn thức, nhớ về nhau nhiều hơn, dường như là định mệnh. Trước khi họ chia tay, Như Anh tặng Thạc một đóa quỳnh, Thạc không muốn nhận vì sợ những điều chẳng lành, và linh cảm một điều gì khó nói nên lời. Còn Như Anh thì vừa cố tình vừa kiếm cớ giận Thạc để thử thách thêm tình cảm của chính mình.

Như Anh hôm nay

Nào ngờ, sau lần gặp ấy Như Anh lại càng yêu và nhớ Thạc nhiều hơn. Nhiều lúc trăn trở định không nối lại mối tình ấy nữa nhưng tình yêu đã thắng. Như Anh đành phải dùng những bức thư để nói lên nhịp đập con tim, rằng: “Như Anh không muốn và không thể rời xa Thạc...”.

Đã mấy chục năm qua, nhưng lần gặp thứ ba giữa hai người tại Thư viện Nhân dân ngày 1-7-1971 dường như là ký ức lung linh nhất trong mối tình của họ. Bàn tay mềm mại của Như Anh nằm gọn trong đôi tay cứng cáp của chàng thanh niên ở lứa tuổi “bẻ gãy sừng trâu”. Con tim cả hai thì nồng cháy bao cảm xúc, dâng trào...

Lần thứ tư gặp nhau lại là một ký ức buồn. Như Anh nhận được giấy báo đi học ở Liên Xô. Buồn quá, nhớ quá, linh cảm sự ra đi lần này sẽ khó có ngày gặp lại nên Như Anh đến thăm Thạc tại ký túc xá Đại học Tổng hợp. Những câu chuyện như bị ngắt quãng bởi duyên phận không biết rồi sẽ ra sao.

Tối 26-5-1971, lần gặp cuối cùng của Như Anh và Thạc, khi họ chọn chia tay nhau ở con đường nhỏ bên Văn Miếu. Như Anh nhớ rất rõ là ở gốc cây thứ ba. Ngày đó, Thạc muốn giấu để Như Anh khỏi buồn, nhưng sự thành thực đã lộ ra tất cả. Ngày 28-5-1971, Thạc sẽ lên đường nhập ngũ. Dường như ngày chia tay càng trở nên nặng nề và khó gặp lại hơn. Một điều mà Thạc dặn Như Anh khiến cô cảm thấy rùng mình vì một linh cảm không hay, niềm vui tan biến mà bao trùm lên là cảm giác âu lo cho ngày mai, cho tương lai hai người.

Chị Như Anh nhớ mãi lời Thạc dặn: “Đối với Thạc, Văn học là một phần của hồn đất nước. Cho dù cuộc sống của mỗi con người sẽ qua đi như một chớp mắt, nhưng phần hồn đất nước trao lại cho ta sẽ không mất đi mà gửi lại cho thế hệ sau, qua những tác phẩm văn học. Nhiệm vụ của chúng ta là phải ghi chép tất cả lại. Thạc nhờ Như Anh làm việc đó cho mình, một khi Thạc không trở lại”.

Lúc chia tay, Như Anh nắm tay Thạc và dặn lần cuối cùng: “Hãy là một sự tuyệt đối!”. Thạc cũng nhắc lại: "Như Anh có sẽ là một sự tuyệt đối không?”. Như Anh gật đầu, nước mắt lưng tròng và linh cảm một điều gì đó không hay, không thể lí giải được...