(CATP) Xe điện đang ngày càng hiện diện rõ nét trên đường phố Việt Nam, mở ra cơ hội thúc đẩy giao thông xanh, giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng. Khi quá trình điện hóa diễn ra nhanh, vấn đề đặt ra không phải có nên phát triển xe điện hay không, mà là làm thế nào để hạ tầng giao thông, hệ thống sạc và công tác phòng cháy, chữa cháy (PCCC) cùng phát triển, tạo sự thuận tiện và an toàn cho người dân.
ĐIỆN HÓA GIAO THÔNG ĐANG TĂNG TỐC
Tại Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở diễn ra ngày 14/8 tại TPHCM, câu chuyện về xe điện được nhìn từ cả phía doanh nghiệp, nhà đầu tư hạ tầng và người sử dụng.
Theo số liệu VETC cung cấp, tỷ trọng xe năng lượng mới trong số phương tiện đăng ký tài khoản giao thông trên hệ thống này tăng từ 0,2% năm 2022 lên 28,9% trong 6 tháng đầu năm 2026. Riêng nhóm ôtô con, xe du lịch đạt 57,56%. Đây là số liệu trong phạm vi hệ thống VETC, không đại diện cho toàn bộ thị trường, nhưng cho thấy tốc độ thay đổi đáng chú ý của phương tiện năng lượng mới.
Cùng với sự gia tăng của xe điện là những câu hỏi rất đời thường của người sử dụng. Chị Thu Hà (đang sử dụng xe điện Geely EX2) cho biết, điều người dùng quan tâm không hẳn là phía sau một điểm sạc là doanh nghiệp nào, mà là xe có sạc được hay không, trạm có hoạt động, còn chỗ sạc không, tìm trạm bằng cách nào và thanh toán ra sao.
Các chuyên gia thảo luận về việc phát triển hệ sinh thái trạm sạc mở Khách mời và diễn giả tham dự hội nghị
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Yến Nam (cư dân khu vực Cát Lái, TPHCM) thuộc nhóm đang cân nhắc chuyển đổi. Bà Nam ủng hộ xe điện, ủng hộ giao thông xanh nhưng vẫn băn khoăn liệu hạ tầng hiện nay đã đủ thuận tiện để người dân mạnh dạn chuyển từ xe xăng sang xe điện.
Bà Phạm Thị Minh Thanh (ngụ phường Cầu Kiệu) cũng chia sẻ mối quan tâm khác của người dân nói chung. Theo bà, khi xe máy điện, ô tô điện ngày càng phổ biến, vấn đề an toàn PCCC tại các tòa nhà, khu chung cư cần được quan tâm đúng mức. Người dân sẽ chỉ an tâm khi khu vực để xe, sạc điện có giải pháp bảo đảm an toàn phù hợp.
Những băn khoăn này cho thấy người dân không quay lưng với xe điện. Điều họ cần là một hạ tầng đủ thuận tiện, đồng bộ và an toàn để yên tâm lựa chọn.
PHÁT TRIỂN XE ĐIỆN, HẠ TẦNG PHẢI THEO KỊP
Điện hóa giao thông đang được Chính phủ thúc đẩy như một phần của quá trình chuyển dịch năng lượng. Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt ra các nhiệm vụ thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện, trong đó có hạ tầng phục vụ quá trình này.
Đáng chú ý, việc hoàn thiện hệ thống sạc tại các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đang được đặt ra. Theo Bộ Xây dựng, trong tổng số 21 trạm dừng nghỉ trên tuyến, mới có 4 trạm đưa một phần hệ thống sạc điện vào hoạt động, 8 trạm đang triển khai; các trạm còn lại chưa lắp đặt hoặc chưa xác định rõ tiến độ hoàn thành.
Những con số này cho thấy trạm sạc không còn là thiết bị có thể lắp đặt đơn lẻ khi phát sinh nhu cầu. Đây đã trở thành một cấu phần của hạ tầng giao thông, liên quan đến quy hoạch không gian, hệ thống điện, giao thông nội bộ và an toàn công trình.
Theo ông Hồ Quang Minh, Chủ tịch Hội Net Zero Việt Nam - Châu Á HCM SME (VANZA), quá trình điện hóa giao thông cần được nhìn nhận trong tổng thể chuyển dịch xanh, trong đó phương tiện, năng lượng và hạ tầng phải phát triển đồng bộ.
“Chuyển đổi sang phương tiện năng lượng mới không chỉ là câu chuyện thay đổi phương tiện, mà còn là quá trình hình thành một hệ sinh thái mới”, ông Minh nhận định.
Khách mời và diễn giả tham gia hội nghị
CHUYỂN ĐỔI XANH PHẢI ĐI CÙNG AN TOÀN
Một hệ sinh thái giao thông mới cũng đặt ra những yêu cầu mới về PCCC. Theo Bộ Công an, việc quản lý PCCC đối với cơ sở sản xuất, lưu trữ, sửa chữa, sạc pin, ắc-quy, trạm sạc, trạm hoán đổi pin và khu vực để xe điện được xác định trên cơ sở công năng, quy mô và tính chất nguy hiểm cháy, nổ.
Đối với phương tiện sử dụng pin lithiumion, công tác PCCC cần được tính toán phù hợp, nhất là tại những khu vực kín như tầng hầm, gara hoặc nơi tập trung nhiều phương tiện. Đây không phải lý do để cản trở xe điện, mà là cơ sở để chuẩn bị tốt hơn cho quá trình chuyển đổi. Khi phương tiện thay đổi, phương án PCCC cũng cần được tính toán tương ứng; lực lượng chức năng phải có kiến thức, kỹ năng, phương tiện phù hợp, trong khi chủ đầu tư và đơn vị vận hành phải tính đến an toàn ngay từ khâu thiết kế.
Giao thông xanh không thể chỉ được đo bằng số lượng xe điện hay số lượng trạm sạc. Một hệ sinh thái giao thông xanh cần hạ tầng đủ rộng, công nghệ đủ thông minh, hệ thống đủ liên thông, tiêu chuẩn đủ rõ và “lá chắn” an toàn đủ chắc.
Việt Nam đang từng bước chuyển đổi xanh. Người dân cũng đang từng bước lựa chọn phương tiện xanh. Để lựa chọn ấy trở thành xu hướng bền vững, hạ tầng phải được phát triển đồng hành, có tính đón đầu; tiêu chuẩn an toàn phải đi cùng quá trình phát triển và người dân phải có đủ niềm tin để chuyển đổi.
Phát triển xe điện là bước tiến cần thiết trên con đường giao thông xanh. Nhưng để bước tiến ấy thực sự bền vững, an toàn phải được đặt song hành ngay từ đầu với quá trình phát triển hạ tầng.