Chi 7.000 tỷ đồng/năm
Tại hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2025-2030, kết luận hội nghị chiều 01/4, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho biết, Thành phố (TP) dự kiến chi khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm để miễn phí xe buýt, nhằm khuyến khích người dân chuyển từ xe máy, xe cá nhân sang phương tiện công cộng.
Lãnh đạo Thành ủy giao Sở Xây dựng tham mưu, tính toán phương án triển khai chủ trương này. Theo lãnh đạo Thành ủy, chính sách nhằm góp phần giảm ùn tắc giao thông, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng, dần dần hạn chế xe cá nhân, xe máy. Đặc biệt, hướng đến mục tiêu giảm mức độ ô nhiễm môi trường - những vấn đề đã được Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu đối với TPHCM. Đây cũng là biện pháp rất tích cực để TPHCM xây dựng Chương trình Bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030 thay thế chương trình cũ, trong tình hình mới.
Thực tế hiện nay TPHCM đã miễn phí xe buýt cho người từ 60 tuổi, trẻ dưới 6 tuổi, đối tượng người có công, người khuyết tật, với kinh phí khoảng 1.700 tỷ đồng/năm; ngoài ra còn trợ giá xe buýt cho học sinh, sinh viên. Theo cơ quan chức năng, giá vé xe buýt phổ thông dao động 5.000-7.000 đồng mỗi lượt. "Nếu mở rộng miễn phí toàn dân, ngân sách dự kiến tăng lên khoảng 7.000 tỷ đồng/năm", Bí thư Trần Lưu Quang thông tin.
Công ty Phương Trang vận hành 35 tuyến buýt điện tại TPHCM
Bí thư Trần Lưu Quang cho rằng, để người dân bỏ xe máy, xe cá nhân, xe buýt phải đủ hấp dẫn, thuận tiện và đúng giờ. Vì vậy, ngoài miễn phí vé, TP sẽ cải thiện chất lượng dịch vụ, mở rộng mạng lưới tuyến. Sở Xây dựng được giao quy hoạch lại hệ thống theo hướng hiệu quả, nâng cao trải nghiệm hành khách.
Trong xu thế phải giảm áp lực ô nhiễm môi trường như hiện nay, hệ thống xe buýt TPHCM dần dần chuyển qua sử dụng xe điện. Tính đến giữa năm 2025, TP có khoảng 2.300 xe buýt, trong đó 1.300 xe sử dụng điện. TPHCM đã đặt mục tiêu đến năm 2020, hệ thống xe buýt phải sử dụng 100% xe điện.
Đây là thông tin rất tích cực nhằm triển khai các biện pháp bảo vệ môi trường trong tình trạng TPHCM đang bị ô nhiễm rất cao, ở mức báo động; là hướng đi đúng đắn, góp phần cùng cả nước chuyển đổi năng lượng xanh, tuần hoàn, hướng đến đạt NetZero vào năm 2050. Thực tế người dân rất muốn sử dụng xe buýt, các phương tiện giao thông công cộng vì rất tiện lợi, chi phí lại rẻ, nhưng hệ thống xe buýt TPHCM chưa hoàn chỉnh, chưa thực sự bảo đảm chất lượng.
TPHCM từng áp dụng việc miễn phí 100% phương tiện giao thông công cộng như metro, xe buýt trong dịp Tết dương lịch 2026 (ngày 01/01/2026). Đây là lần thử nghiệm để đánh giá lượt hành khách sử dụng phương tiện công cộng. Lần thử nghiệm này thu hút đông đảo hành khách tham gia trải nghiệm, tạo không khí nhộn nhịp ngày đầu năm, qua đó khuyến khích thay đổi thói quen đi lại, giảm áp lực cho giao thông đô thị trong các dịp cao điểm như lễ, Tết.
Đợt thử nghiệm này thành công mỹ mãn. Đại diện Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị số 1 cho biết, để đáp ứng nhu cầu đi lại, metro vận hành 256 chuyến tàu từ 5 đến 23 giờ trong ngày đầu năm mới. Ngay trong thời điểm giao thừa, đơn vị vận hành cũng tăng thêm 20 chuyến và cho tàu chạy trong khung giờ từ 0 giờ 30 đến khoảng 2 giờ 15 sáng 01/01/2026, phục vụ gần 13.000 người dân vào trung tâm xem pháo hoa, vui chơi mừng năm mới. Hay như đợt Tết Bính Ngọ vừa qua, người dân và du khách được miễn phí khi đi metro trong 2 ngày 29 và mùng 1 Tết; miễn phí trong 3 ngày mùng 1, 2 và 3 Tết với 105 tuyến xe buýt có trợ giá, đã thu hút một lượng hành khách rất lớn.
Người dân xếp hàng chờ metro chiều 29 Tết vừa qua
Một ví dụ khác, hiện nay, khi giá xăng tăng cao, lượng người đi metro rất đông. Theo Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng TPHCM, số lượng hành khách sử dụng xe buýt và metro đang có sự tăng trưởng mạnh. So với cùng kỳ năm 2025, lượng khách tăng khoảng 12%. Đặc biệt, nếu tính từ cuối tháng 02/2026, con số này đã bứt phá từ 249.000 lượt lên khoảng 340.000 lượt/ngày.
Những số liệu này cho thấy, dù hệ thống xe buýt chưa có những cải tiến mạnh mẽ vẫn đang thu hút người dân.
Xe buýt phải hấp dẫn, tiện lợi
Xe buýt phải đủ hấp dẫn, thuận tiện và đúng giờ, đó là yêu cầu của Bí thư Trần Lưu Quang khi triển khai đề án miễn phí xe buýt.
Miễn phí xe buýt có thể xem là một quyết định đột phá của lãnh đạo TPHCM. Đây không chỉ là câu chuyện chi phí đi lại mà nó mang lại rất nhiều lợi ích về môi trường, sức khỏe người dân, diện mạo giao thông TP. Là tiền đề để khi TPHCM đưa vào hoạt động các tuyến metro đang được và sẽ xây dựng, sẽ làm thay đổi thói quen và diện mạo giao thông công cộng một siêu đô thị như TPHCM.
Chất lượng dịch vụ phải là tiên quyết, phải "miễn phí” không được đồng nghĩa với "kém chất lượng". Yêu cầu này rất quan trọng để xe buýt bấp dẫn người dân. Xe buýt phải sạch, sang trọng, đúng giờ, lịch sự trong cung cách phục vụ, các trạm xe buýt phải được tổ chức lại, thêm những bảng hướng dẫn cụ thể cả bằng tiếng Việt lẫn tiếng Anh..., là yêu cầu hàng đầu.
Vấn đề khác là hạ tầng. Ai cũng thấy, mặc dù có ưu tiên nhất định nhưng trong những giờ cao điểm xe buýt vẫn không thể thoát được tình trạng kẹt xe ở những khu vực áp lực giao thông lớn. Do vậy việc xây dựng, thiết kế làn đường riêng cho phương tiện công cộng là vấn đề nan giải.
Vấn đề khác, TPHCM là TP du lịch, TP "không ngủ”, kinh tế đêm rất quan trọng nhưng đa phần các tuyến xe buýt hiện nay chỉ hoạt động đến 19 - 20 giờ, kể cả các tuyến ra vào sân bay Tân Sơn Nhất. Theo Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TPHCM, từ tháng 12/2024, trung tâm đã tổ chức 17 tuyến xe buýt hoạt động đến 22 giờ hằng ngày nhưng chưa đủ và chưa đáp ứng được yêu cầu của một TP du lịch.
Tuy nhiên, chỉ như vậy là chưa đủ. Sở Xây dựng nên có kế hoạch tăng cường các tuyến xe buýt ban đêm có thu phí, để bù đắp chi phí hoạt động - cũng là một giải pháp. Thực tế, vận tải công cộng ở nhiều đô thị lớn trên thế giới vẫn cần bù lỗ nhưng được cân đối bằng các nguồn thu khác như quảng cáo trên xe, tại các trạm xe buýt, thu phí cao khi chạy xuyên đêm...
Chủ trương miễn phí xe buýt là một định hướng lớn, đúng đắn và kịp thời, thể hiện nỗ lực của TPHCM trong việc thúc đẩy giao thông công cộng và nâng cao chất lượng sống đô thị. Và mục đích quan trọng khác, không thể không làm là phải chuyển đổi giao thông xanh, cải thiện môi trường của một siêu đô thị.
Theo ông Bùi Hòa An (Phó giám đốc Sở Xây dựng TPHCM), sau khi Thường trực Thành ủy TPHCM có chủ trương miễn phí xe buýt cho người dân trên địa bàn, Sở Xây dựng cũng đang gấp rút các phương án để thực hiện chủ trương này. Hiện Sở đang hoàn tất các bước chuẩn bị trình HĐND TP để thực hiện chủ trương này. Sau khi Nghị quyết về chủ trương này được thông qua, thường có hiệu lực sau 10 ngày, TPHCM sẽ áp dụng chính sách miễn phí xe buýt cho toàn dân. Điều đó có nghĩa là ngay trong tháng 4/2026, người dân đi lại bằng xe buýt ở TPHCM được miễn phí hoàn toàn. Hiện Sở Xây dựng đang xử lý các khâu kỹ thuật, nguồn lực và tài chính cùng các vấn đề liên quan trong quản lý cho đề án này.
Cũng theo ông An, Sở đang nghiên cứu theo hướng áp dụng miễn phí trên toàn bộ các tuyến nội thành, gồm cả các tuyến có trợ giá và không trợ giá, với quy mô hiện có khoảng 135 tuyến. Đây là mạng lưới vận tải hành khách công cộng chủ lực tỏa đi khắp địa bàn. Riêng các tuyến buýt liên tỉnh, do đặc thù vận hành và cơ chế tài chính khác, việc miễn vé chưa được xem xét.
Sở Xây dựng dự báo và đang tính toán phương án tăng tối thiểu 30% công suất khi bắt đầu thực hiện đề án. Hiện tại hạ tầng và lượng xe hiện có hoàn toàn có thể đáp ứng nếu nhu cầu sử dụng xe buýt tăng lên mức 50%, vì hiện nhiều tuyến xe buýt mới khai thác chưa tới 50% công suất nên vẫn còn dư địa phục vụ.
TPHCM đang có khoảng 179 tuyến buýt với hơn 2.100 xe, phần lớn hoạt động ở địa bàn cũ trước khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Theo số liệu thống kê năm 2025, hệ thống này phục vụ gần 97 triệu lượt khách, tăng khoảng 6% so với năm trước.