Tiểu thuyết trinh thám - hình sự “Pho tượng cổ” của Võ Chí Nhất

Mở đầu tác phẩm Pho tượng cổ là sự kiện trao trả một pho tượng Pharaoh Ramses II trong không khí trang trọng của bảo tàng, truyền thông và nghi lễ. Thay vì bắt đầu bằng một tội ác hay một cái chết, tác giả đưa người đọc bước vào vùng ánh sáng – nơi mọi thứ đều có vẻ hợp pháp, văn minh và chính danh.

Nhưng chính từ không gian ấy, câu chuyện dần hé lộ những dòng chảy ngầm phía sau: thị trường cổ vật, những cuộc mua bán không biên giới, những mối quan hệ quyền lực được che phủ bằng lớp vỏ văn hóa và khoa học. Cổ vật không còn là những hiện vật vô tri. Chúng mang theo lịch sử, ký ức và cả giá trị mặc cả. Khi được đặt vào tay con người, cổ vật trở thành công cụ – để thao túng, để đổi chác và đôi khi để che giấu những điều không thể nói ra công khai.

Cách nhìn này khiến Pho tượng cổ không dừng lại ở việc kể một vụ án, mà hướng tới việc soi chiếu mối quan hệ giữa con người và quá khứ khi quá khứ ấy có thể bị khai thác như một nguồn lợi.

Về mặt cấu trúc, Pho tượng cổ được xây dựng theo khung thriller hiện đại: một sự kiện mở mang tính quốc tế, nhiều tuyến nhân vật đan cài và các mắt xích dần lộ diện theo tiến trình điều tra. Võ Chí Nhất cho thấy sự am hiểu khá chắc tay về nhịp truyện hình sự, đặc biệt ở khả năng tạo không khí căng thẳng trong những không gian khép kín như bảo tàng, phòng lưu trữ hay hiện trường điều tra.

Ở một số đoạn giữa, tiểu thuyết có xu hướng giải thích khá kỹ về nghiệp vụ, khiến nhịp kể chậm lại, nhưng đổi lại là cảm giác thận trọng và tin cậy trong xử lý chất liệu.

Hà “ớt” – nhân vật trung tâm

Nhân vật trung tâm của Pho tượng cổ là Hà “ớt”, một điều tra viên được khắc họa với phong thái lạnh lùng, dứt khoát và nhất quán trong hành động. Hà không được xây dựng theo kiểu nhân vật lý tưởng hay phóng đại, cũng không mang những bi kịch nội tâm cầu kỳ. Cô hiện diện như một điểm tựa hành vi, giữ cho câu chuyện không trôi quá xa khỏi những chuẩn mực nghề nghiệp trong một thực tại phức tạp.

Theo tác giả, Hà “ớt” là kiểu điều tra viên có con mắt tinh tường, đôi khi tinh quái, sẵn sàng dấn thân vào những âm mưu do các thế lực lớn sắp đặt. Việc nắm chắc cá tính nhân vật giúp anh chủ động sắp xếp các tình tiết theo mạch truyện.

Bên cạnh Hà “ớt”, tác giả còn xây dựng hệ thống nhân vật hỗ trợ như bác sĩ Hằng (Hằng “móm”), điều tra viên T7 đã nghỉ hưu… nhằm bổ sung dữ liệu, kiến thức và kinh nghiệm, giúp câu chuyện mở rộng sang nhiều mảng đề tài khác nhau.

Khi được hỏi về việc triển khai mạch truyện và lựa chọn các chi tiết có phần táo bạo trong Pho tượng cổ, Võ Chí Nhất cho rằng điều này gắn chặt với cách anh xây dựng nhân vật trung tâm Hà “ớt”. Theo tác giả, Hà “ớt” là kiểu điều tra viên có con mắt tinh tường, đôi khi tinh quái, sẵn sàng dấn thân vào những âm mưu do các thế lực lớn sắp đặt và thao túng. Sự ương ngạnh, không e dè trước quyền lực là nét tính cách đã được anh gieo từ những truyện ngắn trước đó.

Tác giả Võ Chí Nhất

Chính việc nắm chắc cá tính nhân vật giúp anh chủ động cài đặt các tình tiết theo mạch truyện, từng bước đẩy vụ án đi sâu hơn vào những lớp vấn đề mà nó đặt ra. Bên cạnh đó, Võ Chí Nhất cho biết anh xây dựng thêm hệ thống nhân vật hỗ trợ như bác sĩ Hằng (Hằng “móm”), điều tra viên T7 đã nghỉ hưu… nhằm cung cấp thêm dữ liệu, kiến thức và kinh nghiệm, từ đó mở rộng biên độ đề tài và tạo điều kiện cho những giả thiết được đẩy lên cao trào.

Một điểm đáng chú ý khác của Pho tượng cổ là việc đưa yếu tố khoa học và sinh thái vào câu chuyện, tiêu biểu là chi tiết con ong được lai tạo – một hình ảnh vừa mang tính kỹ thuật, vừa gợi nhiều suy nghĩ về cách tri thức có thể bị sử dụng lệch hướng.

Song song với đó là hình ảnh những cánh rừng bị xâm hại, bị thiêu rụi – như một phép song chiếu với việc buôn bán cổ vật. Khi con người sẵn sàng phá hủy tự nhiên và định giá lịch sử, điều bị tổn thương không chỉ là môi trường hay di sản, mà còn là nền tảng vận hành của đời sống xã hội.