Tết là nơi củng cố bản sắc và niềm tin cộng đồng
Trong một xã hội chuyển động nhanh, việc duy trì và diễn giải lại ký ức văn hóa giúp con người cảm nhận được sự liên tục của lịch sử. Nhưng bản sắc không thể chỉ được giữ bằng hoài niệm; nó phải được tổ chức như trải nghiệm sống động trong không gian công cộng, trong nghệ thuật, trong giáo dục. Khi đó, Tết không chỉ bảo tồn quá khứ mà còn nuôi dưỡng sáng tạo hiện tại. Xa hơn nữa, Tết có thể trở thành một biểu tượng văn hóa mang sức lan tỏa quốc gia. Một lễ hội được tổ chức với tinh thần văn minh, nhân văn và sáng tạo không chỉ phục vụ nội bộ xã hội mà còn góp phần kể câu chuyện Việt Nam với thế giới. Đó chính là một dạng sức mạnh mềm - thứ ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.
Trước hết, đổi mới tư duy tổ chức văn hóa Tết hướng trực tiếp đến lợi ích của từng cá nhân trong đời sống xã hội. Khi Tết được định hình lại theo tinh thần tiết chế tiêu dùng hình thức, tăng cường trải nghiệm tinh thần và cộng đồng, người dân được giải phóng khỏi áp lực chi tiêu và chuẩn mực phô trương vốn đang đè nặng lên nhiều gia đình. Tết trở lại đúng vai trò là thời điểm nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng và gắn kết tình cảm - thay vì trở thành nghĩa vụ vật chất. Đối với người lao động đô thị, người trẻ xa quê, hay những gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế, sự chuyển dịch này mang ý nghĩa thiết thực: Tết không còn là gánh nặng phải "theo kịp người khác", mà là không gian được sống thật với điều kiện và nhu cầu của mình.
Ở cấp độ gia đình, giá trị đổi mới nằm ở việc tái cân bằng giữa nghi lễ và trải nghiệm sống. Khi Tết được tổ chức theo hướng nhân văn và chia sẻ, gia đình không chỉ duy trì các truyền thống, mà còn tạo ra cơ hội đối thoại giữa các thế hệ. Trẻ em không chỉ quan sát nghi thức, mà được tham gia vào các hoạt động cộng đồng; người cao tuổi không chỉ giữ vai trò biểu tượng, mà được kết nối sâu hơn với xã hội xung quanh. Nhờ vậy, Tết trở thành môi trường nuôi dưỡng nhân cách và ký ức chung - một lợi ích lâu dài không đo đếm bằng vật chất.
Chủ tịch nước Lương Cường và Phu nhân chụp ảnh lưu niệm cùng đoàn đại biểu kiều bào về dự chương trình Xuân quê hương 2026
Đối với cộng đồng và không gian đô thị, đổi mới văn hóa Tết tạo ra lợi ích rõ rệt trong việc nâng cao chất lượng đời sống xã hội. Khi các hoạt động lễ hội, sinh hoạt văn hóa và trải nghiệm công cộng được tổ chức bài bản, con người có thêm cơ hội gặp gỡ, chia sẻ và cảm nhận sự thuộc về một cộng đồng rộng lớn hơn gia đình nhỏ. Điều này góp phần củng cố niềm tin xã hội - yếu tố nền tảng của ổn định và phát triển.
Ở cấp độ kinh tế, đổi mới tư duy Tết không làm suy giảm giá trị thị trường, mà có thể tái cấu trúc nó theo hướng bền vững hơn. Thay vì tập trung vào tiêu dùng ngắn hạn, các ngành dịch vụ, du lịch, sáng tạo văn hóa và sản xuất nông nghiệp có thể phát triển theo chiều sâu trải nghiệm và kéo dài chu kỳ hoạt động. Điều này giúp tạo việc làm ổn định hơn và nâng cao chất lượng giá trị kinh tế. Lợi ích ở đây thuộc về doanh nghiệp, người lao động và cả nền kinh tế, bởi nguồn lực văn hóa được khai thác theo hướng lâu dài thay vì bùng nổ rồi suy giảm nhanh chóng.
Ở tầng cao hơn, lợi ích của đổi mới văn hóa Tết thuộc về quốc gia. Khi Tết được tổ chức như một biểu tượng văn minh - giản dị, nhân văn, sáng tạo - nó góp phần xây dựng hình ảnh xã hội Việt Nam trong mắt quốc tế. Đây không phải là lợi ích trừu tượng; trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, sức hấp dẫn văn hóa có thể chuyển hóa thành lợi thế du lịch, hợp tác và uy tín quốc gia. Văn hóa, khi được tổ chức tốt, trở thành một nguồn lực mềm bổ trợ cho phát triển kinh tế và vị thế chính trị.
Và sau cùng, lợi ích sâu xa nhất thuộc về chính tiến trình phát triển con người Việt Nam. Khi Tết được định hướng theo tinh thần xây dựng hệ giá trị xã hội tích cực - tiết kiệm, trách nhiệm, chia sẻ, tôn trọng cộng đồng - nó trở thành một cơ chế giáo dục văn hóa tự nhiên. Đó chính là cách văn hóa vận hành như một nền tảng nuôi dưỡng con người - mục tiêu cốt lõi mà định hướng phát triển văn hóa quốc gia đã đặt ra.
Vì vậy, khi nói đến đổi mới tư duy văn hóa Tết, không nên hiểu đó là sự thay đổi phục vụ một nhóm lợi ích riêng lẻ. Nó hướng tới một phổ lợi ích rộng lớn, từ cá nhân, gia đình, cộng đồng, nền kinh tế đến quốc gia, và ở chiều sâu nhất là phục vụ cho sự trưởng thành của con người trong xã hội hiện đại.
Từ tất cả những phân tích ấy, có thể thấy yêu cầu đổi mới tư duy văn hóa Tết không xuất phát từ mong muốn thay đổi hình thức, mà từ nhu cầu phát triển xã hội. Đổi mới ở đây trước hết là đổi mới cách nhìn: nhìn Tết như một thiết chế có thể kiến tạo, không phải chỉ bảo tồn; nhìn Tết như môi trường hình thành con người, không phải chỉ là chu kỳ nghỉ lễ; nhìn Tết như tài sản văn hóa quốc gia, không phải chỉ là phong tục riêng lẻ. Khi tư duy thay đổi, cách tổ chức mới có thể thay đổi, đó là quá trình chuyển từ việc duy trì Tết như một ký ức sang kiến tạo Tết như một nguồn lực nuôi dưỡng con người và phản ánh phẩm chất của xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Kiến tạo Tết như một nguồn lực nuôi dưỡng con người và phản ánh xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Tết không còn được nhìn như một tập hợp phong tục hay chuỗi sự kiện, mà như một môi trường hình thành con người và hệ giá trị xã hội. Khi đặt trong tinh thần phát triển văn hóa - con người mà định hướng quốc gia đang theo đuổi, việc cụ thể hóa Tết thành một chiến lược không phải là phóng đại vai trò lễ hội, mà là nhận diện đúng quy mô tác động của một chu kỳ xã hội vốn đã tồn tại. Điều cần làm là chuyển nó từ trạng thái tự phát sang trạng thái kiến tạo có chủ đích. Từ nền tảng ấy, có thể định hình chiến lược phát triển Tết Việt Nam theo hướng văn hóa - con người qua một cấu trúc tổng thể gồm định hướng bản chất, đối tượng phục vụ, mục tiêu dài hạn và hệ hành động cụ thể.
Trước hết, về bản chất chiến lược, Tết cần được xác lập như một thiết chế văn hóa quốc gia theo chu kỳ - nơi xã hội tái tạo tinh thần, củng cố bản sắc và định hướng hành vi cộng đồng. Điều này đồng nghĩa với việc Tết không chỉ được quản lý ở cấp lễ hội hay nghỉ lễ, mà được lồng ghép vào chính sách văn hóa, giáo dục, quy hoạch đô thị, kinh tế sáng tạo và truyền thông xã hội. Chiến lược không nhằm tổ chức một vài sự kiện lớn, mà xây dựng một hệ sinh thái trải nghiệm kéo dài trong thời gian trước, trong và sau Tết, nơi mỗi hành vi xã hội đều góp phần hình thành giá trị con người. Từ đó, có thể xác định các đặc tính cốt lõi mà mô hình Tết chiến lược cần mang.
Tính nhân văn và bao trùm - mọi tầng lớp xã hội đều có cơ hội tham gia và hưởng lợi, không để Tết trở thành gánh nặng vật chất hay sự phân tầng trải nghiệm. Tính tiết chế và bền vững - khuyến khích tiêu dùng có trách nhiệm, giảm lãng phí tài nguyên và thời gian xã hội. Tính sáng tạo và mở - Tết trở thành không gian thử nghiệm văn hóa, nghệ thuật và tương tác cộng đồng. Tính kết nối - kết nối gia đình, cộng đồng, vùng miền và cộng đồng người Việt toàn cầu. Và tính giáo dục xã hội - mỗi trải nghiệm Tết góp phần nuôi dưỡng hành vi, thái độ và hệ giá trị tích cực.
Về nhóm đối tượng, chiến lược này không hướng đến một nhóm riêng lẻ, mà cần được thiết kế theo các lớp xã hội cụ thể. Từ các đối tượng ấy, mục tiêu chiến lược có thể được hình dung theo ba tầng. Ở tầng xã hội, Tết góp phần củng cố hệ giá trị công dân tiết kiệm, chia sẻ, tôn trọng cộng đồng và trách nhiệm xã hội. Ở tầng văn hóa, Tết trở thành môi trường sáng tạo và lan tỏa bản sắc sống động, không chỉ bảo tồn ký ức. Ở tầng quốc gia, Tết được định vị như biểu tượng văn hóa đặc sắc có khả năng tạo ảnh hưởng quốc tế và đóng góp cho kinh tế văn hóa...
Nếu được triển khai theo hướng này, giá trị đem lại không chỉ nằm ở phạm vi văn hóa. Người dân được giảm áp lực vật chất và tăng trải nghiệm tinh thần. Gia đình được củng cố liên kết và ký ức chung. Đô thị có đời sống công cộng phong phú hơn. Doanh nghiệp có cơ hội phát triển bền vững trong kinh tế sáng tạo. Và quốc gia có thêm một biểu tượng văn hóa có khả năng lan tỏa toàn cầu. Nhìn sâu hơn, giá trị lớn nhất không phải là những lợi ích riêng lẻ ấy, mà là sự hình thành dần dần của một mẫu hình con người xã hội - nơi hành vi tiêu dùng, ứng xử và chia sẻ được nuôi dưỡng qua trải nghiệm lặp lại mỗi năm. Khi Tết trở thành cơ chế giáo dục văn hóa tự nhiên, nó không chỉ phản ánh xã hội, mà góp phần định hình xã hội. Chính ở điểm này, Tết mới thực sự trở thành một chiến lược phát triển văn hóa đặc sắc của quốc gia: không phải vì quy mô lễ hội, mà vì khả năng tác động lâu dài đến con người - nền tảng cốt lõi của mọi tiến trình phát triển.
(CATP) Tinh thần mà Bộ Chính trị xác lập trong Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh rằng văn hóa không chỉ là lĩnh vực bảo tồn, mà là nền tảng hình thành con người và sức mạnh nội sinh. Khi đặt Tết trong khung tư duy này, vị thế của nó cần được xác lập lại: Tết phải được nhìn như một môi trường thực hành văn hóa có khả năng định hình hệ giá trị xã hội. Trong thời kỳ đổi mới đất nước, tư duy và nhận thức về vai trò của văn hóa tiếp tục có những bước phát triển mới. Nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa Tết được tăng cường. Công nghiệp văn hóa Tết đang trên đà phát triển. Các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tết được định vị như biểu tượng văn hóa đặc sắc có khả năng tạo ảnh hưởng quốc tế và đóng góp cho kinh tế văn hóa dân tộc.