Chính trường Ba Lan dậy sóng khi thủ tướng và tổng thống ‘đối đầu’ nhau

Thủ tướng Ba Lan - Donald Tusk hôm 31/10 (giờ địa phương) cho biết chính phủ của ông sẽ tiếp tục nỗ lực khôi phục tính độc lập của Tòa án Hiến pháp Ba Lan, trong khi hàng trăm người biểu tình tập trung đêm thứ hai liên tiếp để phản đối việc đình chỉ chức vụ chủ tịch tòa án. Chính phủ thân châu Âu của ông Tusk cho rằng việc đình chỉ là cần thiết để khôi phục tính độc lập tư pháp, trong khi các nhà phê bình từ phe đối lập ví sự kiện này như một cuộc “đảo chính”.

Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki – người phản đối chính phủ thân châu Âu của ông Tusk – đã quay đầu máy bay trong chuyến bay đến Senegal vào tối 30/10 để trở về nước. Tối 30/10, ông đã đến Tòa án Hiến pháp bất chấp tình trạng hỗn loạn và cho biết ông đã giúp chủ tịch tòa án bị chính quyền ông Tusk đình chỉ chức vụ đi vào tòa nhà.

Cảnh sát cho biết họ đã bắt giữ ba người biểu tình vào tối 30/10 sau khi một số người ném đồ vật vào cảnh sát và cố gắng phá vỡ hàng rào an ninh xung quanh tòa án. Tranh chấp về Tòa án Hiến pháp vốn đã gây nhiều tranh cãi từ lâu có khả năng làm sâu sắc thêm sự phân cực chính trị ở Ba Lan một năm trước cuộc bầu cử quốc hội, làm trầm trọng thêm tình trạng bế tắc giữa chính phủ của ông Tusk và đảng đối lập theo chủ nghĩa dân tộc bảo thủ Luật pháp và Công lý (PiS).

Các nhà phê bình ở Ba Lan và Liên minh châu Âu (EU) cáo buộc PiS, đảng đã lãnh đạo đất nước từ năm 2015 đến năm 2023, áp đặt sự kiểm soát chính trị lên các thể chế tư pháp quan trọng. Các cải cách được đưa ra dưới thời chính phủ PiS đã khiến EU áp đặt các khoản phạt đối với Ba Lan.

Cảnh sát chặn bên ngoài lối vào toà án Hiến pháp Ba Lan vào tối 30/10 - Ảnh: AP

Chính phủ của ông Tusk lên nắm quyền vào năm 2023 với lời hứa khôi phục tính độc lập của ngành tư pháp. Kể từ đó, những nỗ lực của họ đã bị cản trở bởi các quyền phủ quyết từ hai đời tổng thống liên minh với PiS bao gồm cả Tổng thống Nawrocki đương nhiệm.

Trước đó, ông Tusk đã cam kết rằng chính phủ của ông sẽ đảm bảo tòa án lại được bổ nhiệm các thẩm phán hợp pháp, đồng thời thừa nhận rằng biện pháp của ông có thể không được lòng tất cả mọi người.

Vào tối 30/10, trang web của Tòa án Hiến pháp thông báo về việc đình chỉ chức vụ của Święczkowski. Ngay sau đó, những người biểu tình, bao gồm cả lãnh đạo đảng PiS Jarosław Kaczyński và các chính trị gia cực hữu, bắt đầu tập trung bên ngoài tòa nhà.

Chính phủ cho biết ông Święczkowski đã nhiều lần vi phạm pháp luật và gây nguy hiểm cho hoạt động của tòa án. Święczkowski trở thành người đứng đầu tòa án dưới thời chính phủ PiS trước đây. Thủ tướng Tusk đã cáo buộc ông Święczkowski ngăn cản các thẩm phán được đa số nghị viện bầu chọn nhậm chức tại tòa án hiến pháp.

Đáp lại, Marcin Przydacz - một trợ lý cấp cao của tổng thống Ba Lan, nói với hãng thông tấn AP rằng: “Kể từ đêm qua, chúng ta đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng hiến pháp lớn ở Ba Lan, kết quả của một nỗ lực bất hợp pháp, cưỡng bức nhằm chiếm đoạt một thể chế quan trọng”.

Przydacz cho biết tổng thống đã mời tất cả các đảng trong nghị viện tham gia đàm phán vào ngày 31/10 nhằm xoa dịu căng thẳng và tìm ra giải pháp cho cuộc khủng hoảng.