Khát vọng “thung lũng silicon” của Đông Nam Á
TPHCM đang đặt những viên gạch vững chắc trên con đường trở thành hạt nhân thúc đẩy cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tại Việt Nam. Với chiến lược lấy công nghệ cao làm trụ cột, thành phố tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), robot và công nghệ xanh. Những bệ phóng chính sách quan trọng như Nghị quyết 98/2023/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc thù và “bộ tứ trụ cột” là các Nghị quyết số 57, 59, 66, 68 của Bộ Chính trị về khoa học công nghệ và phát triển kinh tế tư nhân đã tạo ra động lực mạnh mẽ để thành phố bứt phá.
TPHCM đã sớm nhận ra rằng, mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ và bất động sản không thể bền vững mãi. Thành phố cần một đường băng mới để cất cánh và công nghệ cao chính là lựa chọn chiến lược. Nghị quyết 98 đã mở ra cánh cửa, cho phép TPHCM thí điểm các cơ chế đặc thù về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thu hút nhân tài. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý, mà là chìa khóa để thành phố cạnh tranh toàn cầu, thu hút các dự án công nghệ lớn.
Sức hút của thành phố ngày càng lớn khi các “đại bàng công nghệ” thế giới như Intel, Samsung, Qualcomm hay NVIDIA liên tiếp rót vốn và đặt trung tâm nghiên cứu (R&D) tại đây. Đặc biệt, Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP) đang khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu với giá trị xuất khẩu đạt hàng chục tỷ USD và kế hoạch khởi công hàng loạt dự án quy mô lớn trong năm 2025. Không chỉ dừng lại ở hạ tầng sản xuất, thành phố còn nuôi dưỡng một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động nhất cả nước, nơi sản sinh ra những “kỳ lân” công nghệ (doanh nghiệp được định giá từ 1 tỷ USD trở lên) như VNG, MoMo, góp phần đưa TPHCM lọt top 5 hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu Đông Nam Á.
Công nghệ như dòng chảy nhân văn
Nhìn từ TPHCM, có thể thấy chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của các ngành kỹ thuật hay doanh nghiệp công nghệ, mà là một dòng chảy nhân văn, chảy xuyên suốt từ chiến lược phát triển đô thị đến từng tương tác nhỏ giữa chính quyền và người dân. Trong dòng chảy ấy, lực lượng Công an TPHCM đang âm thầm giữ vai trò kết nối: vừa bảo đảm an toàn cho không gian số, vừa giúp người dân tự tin bước vào thế giới số. Có lẽ, điều đáng giá nhất mà TPHCM đang xây dựng không chỉ là một trung tâm công nghệ cao, mà là một đô thị thông minh nơi công nghệ phục vụ con người, làm cho đời sống đô thị trở nên nhẹ nhàng hơn, minh bạch hơn và đáng tin cậy hơn.
Nhưng đằng sau sự phát triển ấy là những thách thức như thủ tục hành chính phức tạp, áp lực dân số, và khoảng cách số giữa các tầng lớp. Chính quyền thành phố hiểu rằng, công nghệ cao chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm chuyển đổi số ở cấp cơ sở. Và ở đây, lực lượng Công an nổi lên như một lực lượng tiên phong.
Không tiếp cận chuyển đổi số theo cách cứng nhắc, TPHCM chọn cách mềm mại, lấy sự thuận tiện của người dân làm thước đo. Các mô hình như “Trạm công dân số” hay “Bộ phận Một cửa cấp xã” của ngành Công an đã thay đổi cách người dân tiếp cận dịch vụ: ít giấy tờ hơn, ít đi lại hơn, minh bạch hơn. Đồng hành trong suốt quá trình này, lực lượng Công an không chỉ thực thi pháp luật, mà còn là cầu nối, đưa công nghệ xuống tận khu dân cư, chung cư, khu công nghiệp - nơi nhu cầu thực tế nảy sinh hàng ngày.
Phong trào “Bình dân học vụ số” là một ví dụ điển hình. Hình ảnh cán bộ Công an hướng dẫn người cao tuổi cài VNeID, hay giúp công nhân nhập cư thao tác dịch vụ trực tuyến, khiến chuyển đổi số trở nên gần gũi, nhân văn. Họ không chỉ hướng dẫn kỹ thuật, mà còn xây dựng niềm tin, giúp người dân vượt qua nỗi sợ hãi với công nghệ. Đồng thời, các ứng dụng như “SOS An ninh, trật tự CATP” hay khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư giúp Công an phản ứng nhanh hơn với tình huống an ninh, phòng ngừa tội phạm công nghệ cao, mối đe dọa ngày càng lớn ở đô thị số.
“Người gác cổng niềm tin” cho kinh tế dữ liệu
Trong bức tranh công nghệ cao của TPHCM, VNeID nổi bật như một nền tảng trung tâm. Thoạt nhìn, đây chỉ là ứng dụng thay thế giấy tờ, nhưng thực chất, VNeID là cánh cổng kết nối dữ liệu con người với các hoạt động kinh tế - xã hội. Dựa trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, VNeID đang hình thành một “mỏ dữ liệu” có giá trị kinh tế khổng lồ, đặc biệt ở đô thị lớn như TPHCM.
Từ năm 2022 đến cuối 2024, việc khai thác dữ liệu dân cư đã giúp tiết kiệm gần 3.500 tỷ đồng cho Nhà nước và doanh nghiệp, nhờ cắt giảm thủ tục, loại bỏ trùng lặp và tối ưu hóa quy trình. Đối với người dân, lợi ích trực tiếp: giảm đi lại, rút ngắn thời gian xử lý. Trong an sinh xã hội, chi trả trợ cấp qua tài khoản gắn với định danh điện tử giúp tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí xã hội mỗi năm, thúc đẩy thanh toán không tiền mặt.
Xa hơn, VNeID là nền móng cho tài chính số và thương mại điện tử. Với xác thực điện tử an toàn (eKYC), ngân hàng và fintech giảm chi phí xác minh, hạn chế gian lận, mở rộng tiếp cận tài chính cho lao động tự do hay cư dân ngoại thành. Khoảng 78% người hưởng lương hưu đã chuyển sang nhận tiền qua tài khoản, với định danh điện tử làm chìa khóa bảo mật.
Lực lượng Công an, với vai trò quản lý dữ liệu dân cư, đang đồng hành chặt chẽ trong quá trình này. Họ không chỉ bảo vệ dữ liệu mà còn hỗ trợ triển khai, bảo đảm dữ liệu “sống” và hữu ích. Ở TPHCM, sự tham gia của Công an trong hướng dẫn sử dụng VNeID biến ứng dụng này từ công cụ hành chính thành dòng chảy nhân văn, nơi dữ liệu phục vụ con người chứ không phải ngược lại.
Ở TPHCM, Công an là “người gác cổng niềm tin số”. Các chương trình như “Bình dân học vụ số” hay “Tổ xung kích số” không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà còn xây dựng lòng tin, giúp người dân yên tâm sử dụng dịch vụ số. Niềm tin ấy chuyển hóa thành động lực kinh tế giúp người dân tham gia số hóa, doanh nghiệp đầu tư mạnh mẽ.
Nếu nhìn rộng hơn từ góc độ lợi của toàn xã hội, mỗi phút người dân không phải xếp hàng chờ đợi, mỗi bộ hồ sơ không phải in ấn, sao y… đều là những chi phí vô hình được cắt giảm. Khi nhân lên với hàng chục triệu giao dịch mỗi năm, những khoản tiết kiệm nhỏ ấy cộng dồn thành một giá trị kinh tế rất đáng kể.
Điều đáng chú ý là giá trị kinh tế của VNeID không dừng lại ở hiện tại. Khi dữ liệu dân cư được liên thông với các lĩnh vực như thuế, bảo hiểm, đất đai, y tế hay giáo dục, Nhà nước có thể điều hành kinh tế dựa trên dữ liệu thời gian thực, thay vì báo cáo chậm và phân mảnh.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp có thêm nền tảng để đổi mới sáng tạo: từ bảo hiểm cá nhân hóa, y tế số, đến các dịch vụ đô thị thông minh. Khi đó, dữ liệu không còn là “tài sản lưu trữ”, mà trở thành dòng vốn số, vận động liên tục và tạo ra giá trị mới.
Nhìn từ góc độ kinh tế dữ liệu, VNeID có thể được ví như một “hệ tuần hoàn” của nền kinh tế số: âm thầm, liên tục, nhưng quyết định sức sống của toàn bộ cơ thể. Kinh tế dữ liệu chỉ có thể phát triển bền vững khi trật tự số được bảo đảm. Trong trật tự ấy, lực lượng Công an chính là những người đứng ở tuyến đầu, lặng lẽ nhưng kiên định, để dữ liệu thực sự trở thành động lực phát triển, chứ không phải rủi ro tiềm ẩn của xã hội hiện đại.