Từ vụ khởi tố liên quan dùng phần mềm lậu: Những điều cần lưu ý

Bị khởi tố vì dùng Windows và Office lậu

Ngày 11/6, Công an tỉnh Phú Thọ cho biết, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Đồng thời, cơ quan điều tra tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính và cài đặt phần mềm. Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước được khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền, thể hiện quyết tâm của lực lượng Công an Phú Thọ trong đấu tranh, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Theo Công an tỉnh Phú Thọ, qua công tác điều tra, nắm tình hình trên địa bàn, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an tỉnh phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam (phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ) do Nguyễn Thị Thanh Huyền (45 tuổi, Giám đốc công ty) đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Quá trình kiểm tra xác định, các máy tính trên được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép.

Thu thập chứng cứ liên quan Công ty TNHH MTV Giải pháp công nghệ Tek-solution

Mở rộng kiểm tra, xác minh tại một cơ sở giáo dục trên địa bàn, lực lượng Công an tiếp tục phát hiện thêm 350 máy tính do nhà trường quản lý, sử dụng có dấu hiệu tương tự liên quan đến việc kích hoạt bản quyền phần mềm không hợp pháp. Toàn bộ số máy tính này được cung cấp bởi Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution (cùng ở Hà Nội). Theo cơ quan điều tra, giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office trên thị trường dao động từ 4 - 9 triệu đồng đối với mỗi máy tính.

Với số lượng máy vi phạm được phát hiện, thiệt hại trực tiếp đối với các chủ thể bản quyền ước tính lên tới hàng chục tỷ đồng. Tuy nhiên, thiệt hại thực tế không chỉ dừng lại ở giá trị bản quyền bị chiếm đoạt mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm, làm suy giảm hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tác động tiêu cực đến môi trường cạnh tranh lành mạnh và quyền, lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp, tổ chức sở hữu phần mềm.

Cơ quan Công an xác định hành vi cài đặt, sử dụng hoặc cung cấp phần mềm không có bản quyền là hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với chương trình máy tính, vi phạm các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, việc sử dụng các phần mềm được kích hoạt trái phép còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, an ninh thông tin, dễ bị cài cắm mã độc, phần mềm gián điệp, tạo điều kiện cho các hoạt động tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, xâm phạm bí mật của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.

Kiểm tra hệ thống máy tính và các dữ liệu điện tử liên quan tại Công ty cổ phần Hệ thống thông tin ATHENA Việt Nam

Đã mua bản quyền vẫn có thể bị xem là không hợp lệ

Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), cần lưu ý vì sau đợt cao điểm này vẫn còn diễn ra thêm các đợt kiểm tra khác. Một trong những vấn đề mà hầu như doanh nghiệp nào cũng có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào là bản quyền phần mềm Microsoft Windows và Office cài trên máy tính.

Sở dĩ có tình trạng này là vì EULA (thỏa thuận cấp phép phần mềm giữa Microsoft và người dùng cuối), áp dụng cho doanh nghiệp có nhiều quy định chặt chẽ. Đối với doanh nghiệp, không phải hễ máy tính cài Windows và Office có "key" và hiển thị trạng thái "đã kích hoạt" (activated) là hợp lệ.

Trong một số trường hợp, dù phần mềm được kích hoạt bình thường nhưng doanh nghiệp vẫn bị xem là vi phạm bản quyền. Khi bị xem là vi phạm thì nhẹ là phải mua lại phiên bản phần mềm đúng quy định, còn nặng hơn vẫn bị phạt như vi phạm bản quyền. Để tránh bị xử phạt, doanh nghiệp cần chú ý kiểm tra tất cả máy tính đang dùng Windows và Office xem có đúng bản quy định trong EULA không.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần lưu ý là bản quyền phần mềm chỉ được công nhận là hợp lệ khi mua bản quyền từ Microsoft hoặc đối tác ủy quyền của Microsoft. Các nguồn bán "key" bản quyền bán trên mạng hay các nguồn không phải đối tác ủy quyền của Microsoft dù có thể kích hoạt được trên máy tính nhưng vẫn không được xem là hợp lệ. Khi kiểm tra, các máy tính dùng loại "key" này bị xem như chưa có bản quyền và phải mua mới.

Khám xét nơi ở và nơi làm việc của Nguyễn Thị Thanh Huyền

Một lưu ý quan trọng khác là khi mua bán, sáp nhập hoặc đổi tên doanh nghiệp thì bản quyền đã mua không tự động chuyển đổi theo pháp nhân mới. Trong trường hợp này doanh nghiệp phải làm thủ tục khai báo hoặc ký lại hợp đồng với Microsoft để hợp thức hóa bản quyền phần mềm đã mua. Do quy định của Microsoft đối với Windows và Office khác nhau, nên không phải tất cả máy tính có cài đặt sẵn phần mềm (OEM) là hợp lệ để dùng trong doanh nghiệp.

Theo quy định EULA, Windows OEM trên máy tính được xem là hợp lệ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, Office OEM dạng Home thì không được xem là hợp lệ mà cần mua Office bản Professional hoặc Microsoft 365. Cần chú ý bản Office Professional và Standard không có bản OEM đi kèm máy tính như Windows. Nếu doanh nghiệp muốn dùng hợp lệ, phải mua bản Retail hoặc Volume Licensing.