"Đánh gậy - nhận vơ”
BH Media đã lợi dụng 2 công cụ Content ID và MCN (Multi-Channel Network - mạng đa kênh). Content ID là hệ thống kỹ thuật của YouTube để xác định và quản lý bản quyền nội dung. Khi một chủ sở hữu bản quyền nộp tệp (file) âm thanh hoặc hình ảnh vào hệ thống, Content ID sẽ tự động quét tất cả video được tải lên YouTube.
Nếu phát hiện nội dung trùng khớp, chủ sở hữu có 3 lựa chọn: chặn video vi phạm; cho phép video tiếp tục tồn tại và thu toàn bộ doanh thu quảng cáo từ video đó; đơn giản là theo dõi số liệu. MCN, hay mạng đa kênh, là tổ chức trung gian giữa các nhà sáng tạo nội dung và YouTube, có quyền truy cập vào hệ thống Content ID và hỗ trợ các kênh nhỏ xác lập bản quyền. BH Media do Nguyễn Hải Bình thành lập năm 2008, đã xây dựng một mạng MCN rộng lớn theo đúng mô hình này.
BH Media bị tố "cướp quyền tác giả” hit gần 200 triệu view của Hoài Lâm. Ảnh: Tạp chí
Sở hữu trí tuệCơ chế BH Media vận dụng ban đầu là hợp pháp. Công ty ký hợp đồng với các hãng sản xuất âm nhạc như Hồ Gươm Audio để được ủy quyền quản lý và khai thác bản ghi trên YouTube. Khi có được quyền đó, BH Media đưa bản ghi vào cơ sở dữ liệu Content ID. Từ thời điểm ấy, bất kỳ video nào trên YouTube sử dụng bản ghi đó, dù của bất kỳ ai, đều bị hệ thống tự động nhận diện là "vi phạm bản quyền" và doanh thu quảng cáo từ video ấy sẽ chảy về BH Media.
Vấn đề nghiêm trọng nằm ở chỗ BH Media đã áp dụng cơ chế này lên hàng loạt bản ghi mà ranh giới pháp lý của "ủy quyền" vô cùng mơ hồ, thậm chí không tồn tại. Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) xác định rằng, các bản ghi do BH Media khai thác chứa các tác phẩm của nhạc sĩ thuộc quản lý của VCPMC, nhưng BH Media chưa có bất kỳ thỏa thuận bản quyền hoặc thanh toán tiền sử dụng nào theo quy định, vi phạm Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ.
Theo VCPMC, hơn 860 tác phẩm của các hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã bị BH Media "nhận vơ” quyền sở hữu trên YouTube, kể cả bài "Tiến quân ca" là quốc ca Việt Nam. Hệ quả là nhiều kênh truyền hình phát trực tiếp trên YouTube đã phải tắt tiếng phần lễ chào cờ để tránh bị xử lý vi phạm bản quyền do sự tự tiện của BH Media gây bức xúc trong dư luận.
Số liệu tài chính của BH Media phản ánh rõ lợi nhuận bất thường từ "nhận vơ” bản quyền. Giai đoạn 2016-2018, doanh thu chỉ quanh 4-5 tỷ đồng/năm. Nhưng sang năm 2020, doanh thu công ty tăng vọt hơn 91% so với năm trước, đạt 15,3 tỷ đồng. Sự tăng trưởng đột biến này trùng khớp với thời điểm BH Media mở rộng mạnh mẽ hoạt động quản lý bản ghi trên YouTube. Không chỉ "nhận vơ”, công ty này còn ngang nhiên "tố ngược" chủ sở hữu bản quyền.
Quảng cáo chương trình biểu diễn của Trung tâm Giọng ca để đời
Hồi tháng 5/2025, BH Media còn gửi văn bản đến Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục An ninh chính trị nội bộ (Bộ Công an), tố cáo VCPMC "ngăn chặn phổ biến tác phẩm âm nhạc Cách mạng" khi VCPMC gắn quyền vào các bản ghi nhạc Cách mạng mà BH Media đang khai thác trái phép.
Biểu diễn kiểu "ăn quỵt"
Lululola Entertainment gắn với chuỗi không gian cà phê nhạc acoustic có mặt tại Đà Lạt, Phan Thiết và TPHCM, nổi tiếng với những đêm show ca nhạc ngoài trời dưới bầu trời mở, mời những ca sĩ có tên tuổi như Bùi Anh Tuấn, Vũ Cát Tường, Đức Phúc biểu diễn và bán vé.
Mây Sài Gòn với thương hiệu Mây Lang Thang, xây dựng hình ảnh những đêm acoustic giữa thiên nhiên lúc hoàng hôn, từng có sự góp mặt của Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn, Lệ Quyên. Trong khi đó, nhóm 1900 Group hoạt động tương tự tại Hạ Long, với các không gian mang tên Đồi Mặt Trời và Thông Zeo.
Cả 3 mô hình đều có chung một đặc điểm, đó là tổ chức biểu diễn âm nhạc thương mại bán vé, sử dụng tác phẩm âm nhạc có bản quyền nhưng không đăng ký, không xin phép và không trả tiền tác quyền cho VCPMC. Theo pháp luật hiện hành, việc biểu diễn tác phẩm âm nhạc trong khuôn khổ sự kiện thương mại có thu tiền vé bắt buộc phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả và trả tiền nhuận bút, thù lao. Đây không phải quy định mới, nhưng trong nhiều năm bị các đơn vị tổ chức biểu diễn xem như không tồn tại.
Một buổi biểu diễn âm nhạc. Ảnh: Lululola
Trong báo cáo tổng kết năm 2024 của VCPMC, con số được công bố công khai gây sốc. Mây Lang Thang vi phạm tại hơn 300 chương trình, Lululola vi phạm tại hơn 200 chương trình chỉ trong vòng một năm. Đây là những đơn vị bị chỉ đích danh vi phạm kéo dài, cố ý lách luật thay vì tuân thủ. Hệ quả là tổng số tiền tác quyền thu được từ lĩnh vực biểu diễn năm 2024 giảm 15% so với năm 2023, bất chấp thị trường biểu diễn trực tiếp được đánh giá là khởi sắc nhất trong nhiều năm.
VCPMC chỉ rõ các chiêu thức mà các đơn vị này áp dụng là hoàn toàn không đăng ký, không liên hệ với VCPMC dù tổ chức hàng trăm show. Có khi bị yêu cầu thanh toán, phía tổ chức đưa ra mức giá thấp hơn nhiều so với biểu phí hợp lý và từ chối đàm phán; hoặc cố ý trì hoãn, im lặng và tiếp tục tổ chức. Có đơn vị còn viện cớ "nhạc đã được ca sĩ trả phí”, đây là sự ngụy biện phổ biến vì tiền thù lao ca sĩ và tiền tác quyền tác phẩm là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập, không thể thay thế cho nhau.
Chiếm đoạt tận gốc
Ông Diệp Văn Lập (nghệ danh Quang Lập, SN 1978) bắt đầu được chú ý từ năm 2015, khi cùng cộng sự sáng lập Trung tâm Giọng ca để đời và bắt đầu đăng tải các video cover nhạc bolero lên YouTube. Phong cách sản xuất đơn giản và không sân khấu cầu kỳ này lại tạo ra sức hút bất ngờ. Kênh YouTube của Quang Lập tích lũy hơn 1,32 triệu người đăng ký, với nhiều video đạt hàng chục triệu lượt xem.
Mấu chốt vấn đề là khi lượt xem tăng lên, doanh thu quảng cáo YouTube ngày càng đáng kể. Nhưng những bài bolero kinh điển mà Quang Lập cover như "Về đâu mái tóc người thương", "Sầu tím thiệp hồng", "Đêm buồn tỉnh lẻ”... đều là tác phẩm có quyền tác giả đang được bảo hộ, thuộc quyền sở hữu của các nhạc sĩ hoặc người thừa kế. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, việc ghi âm, ghi hình và phân phối tác phẩm âm nhạc nhằm mục đích thương mại bắt buộc phải xin phép và trả phí cho chủ sở hữu quyền tác giả.
Phức tạp hơn hành vi cover nhạc không trả phí, Quang Lập còn bị nhiều nhạc sĩ tố cáo về một thủ đoạn tinh vi hơn, đó là biến hợp đồng "cho phép sử dụng tác phẩm" thành hợp đồng "chuyển nhượng quyền tác giả”. Tác giả Phạm Hưng kể lại, anh đồng ý tặng Quang Lập ca khúc để hát, Quang Lập đề nghị ký hợp đồng tượng trưng và trả 75 triệu đồng cho 15 bài.
Chỉ sau khi về nhà, được người thân giải thích, anh mới hiểu mình vừa ký vào một bản "Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả”, không phải "Hợp đồng cho phép sử dụng tác phẩm". Sự khác biệt là hợp đồng cho phép sử dụng chỉ trao quyền trình bày trong phạm vi nhất định, còn chuyển nhượng quyền tác giả đồng nghĩa nhạc sĩ mất đi quyền sở hữu ca khúc vĩnh viễn.
Trường hợp tác giả Việt Nhân còn rõ ràng hơn. Sau khi ký hợp đồng để Quang Lập đứng tên đồng tác giả vì "tin tưởng cho thuận tiện phát hành", anh phát hiện mình bị một đơn vị bản quyền gắn cờ vi phạm ngay trên kênh YouTube cá nhân khi muốn hát lại bài của mình. Lý do là đơn vị bản quyền đó đã nhận ủy quyền từ Quang Lập, người mà hợp đồng đang ghi nhận là đồng sở hữu tác phẩm.
Dù hình thức khác nhau, 3 nhóm vi phạm đều vận hành theo cùng một nguyên lý là thu lợi kinh tế từ tác phẩm người khác mà không thực hiện nghĩa vụ tác quyền. BH Media khai thác công cụ kỹ thuật số và lỗ hổng pháp lý của nền tảng YouTube để chiếm quyền liên quan hàng loạt, thu doanh thu quảng cáo từ bản ghi của người khác.
Lululola, Mây Sài Gòn, 1900 Group né tránh nghĩa vụ tác quyền biểu diễn trực tiếp trong hàng trăm show nhạc thương mại. Quang Lập và Giọng ca để đời chiếm đoạt quyền tác giả từ tận gốc thông qua hợp đồng, sau đó vừa thu lợi từ nền tảng số vừa kiểm soát việc sử dụng tác phẩm của chính nhạc sĩ sáng tác ra chúng.
Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể bị phạt tù đến 3 năm với cá nhân và phạt tiền đến 3 tỷ đồng với pháp nhân thương mại, kèm theo biện pháp thu hồi tài sản. Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đang tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ hành vi phạm tội của các bị can.
(CATP) Thời gian qua, mặc dù các cơ quan chức năng đã triển khai đồng bộ, hiệu quả nhiều giải pháp, phát hiện và xử lý nhiều vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tuy nhiên tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực, địa phương, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường đầu tư, kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, tổ chức có liên quan... Để chấn chỉnh tình trạng trên, rất cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.