(CATP) Thời gian qua, mặc dù các cơ quan chức năng đã triển khai đồng bộ, hiệu quả nhiều giải pháp, phát hiện và xử lý nhiều vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tuy nhiên tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực, địa phương, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường đầu tư, kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, tổ chức có liên quan... Để chấn chỉnh tình trạng trên, rất cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Ngày 16/5/2026, Bộ Công an công bố quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự với 7 bị can trong lĩnh vực giải trí và truyền thông số. Đây là đợt truy quét mạnh mẽ nhất từ trước đến nay về tội phạm sở hữu trí tuệ trong ngành âm nhạc Việt Nam.
Ra quân đồng bộ
Một buổi chiều cuối tuần tại không gian cà phê nhạc acoustic, tiếng bolero quen thuộc vang lên, khán giả hào hứng mua vé vào xem. Cách đó hàng trăm ki-lô-mét, trên YouTube, hàng triệu lượt nghe - cũng đồng nghĩa là doanh thu quảng cáo - được ghi nhận vào tài khoản của một kênh nhạc nổi tiếng. Hai hình ảnh tưởng chừng không liên quan, nhưng cùng có chung một "điểm mờ", đó là tiền từ âm nhạc chảy vào túi người tổ chức buổi trình diễn và phát trên Youtube, còn các tác giả những bài hát đó lại không nhận được một đồng tác quyền nào, trong khi lẽ ra họ phải được hưởng theo quy định pháp luật.
Nguyễn Hải Bình
Ngày 16/5, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) - Bộ Công an công bố đồng loạt khởi tố 5 vụ án hình sự về tội "xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Bảy bị can đều là những cá nhân đứng đầu các tổ chức kinh doanh có tiếng trong lĩnh vực âm nhạc và nội dung số.
Các bị can gồm: Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Truyền thông Bihaco (BH Media); Võ Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment; Nguyễn Minh Đức - Ngô Thanh Tùng, chủ hộ kinh doanh Đồi Mặt Trời và Thông Zeo thuộc nhóm 1900 Group hoạt động tại Hạ Long; Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy, Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn; Diệp Văn Lập (ca sĩ Quang Lập), chủ Trung tâm Giọng ca để đời.
Võ Văn Nam
Sau khi Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ 3) phê chuẩn, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã thi hành các quyết định, lệnh tố tụng liên quan đúng quy định pháp luật.
Ngày 05/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, yêu cầu tập trung chỉ đạo, thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây được coi là tín hiệu mở đầu cho một đợt truy quét có hệ thống chưa từng có.
Đến ngày 15/5, C03 - Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố 5 vụ án, đồng loạt nhắm vào các tổ chức hoạt động trong hai lĩnh vực trọng yếu: nội dung số và biểu diễn thương mại. Đây là lần đầu tiên cơ quan điều tra cấp Bộ - thay vì chỉ xử lý hành chính như lâu nay - trực tiếp vào cuộc bằng biện pháp hình sự đối với các doanh nghiệp giải trí quy mô lớn.
Diệp Văn Lập
Song song với việc khởi tố, Bộ Công an cũng chỉ đạo Công an các tỉnh, thành trên cả nước tổ chức đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi tương tự tại địa phương. Đồng thời, C03 đề nghị các đơn vị, cá nhân có hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ chủ động chấm dứt sai phạm, tự nguyện kê khai, khắc phục hậu quả và làm việc với cơ quan chức năng để được hưởng chính sách khoan hồng của pháp luật.
Bài học cảnh báo
Trong số các bị can, trường hợp đáng chú ý là ông Nguyễn Hải Bình, người không chỉ là Tổng Giám đốc BH Media, mà còn đang giữ chức Phó Chủ tịch Hiệp hội sáng tạo và bản quyền tác giả Việt Nam. Nghịch lý này khiến dư luận không khỏi ngạc nhiên khi người được giao trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của các tác giả lại đối mặt với cáo buộc xâm phạm chính quyền lợi đó.
Nguyễn Minh Đức và Ngô Thanh Tùng
BH Media từ lâu không còn xa lạ với những vụ lùm xùm bản quyền. Năm 2021, cộng đồng mạng xôn xao khi nhiều nhạc sĩ tên tuổi như Giáng Son phản ánh bị BH Media "đánh gậy" - tức gắn cờ vi phạm bản quyền - lên chính các ca khúc do họ sáng tác và tự đăng tải. Đỉnh điểm là vụ bản ghi "Tiến quân ca" - Quốc ca Việt Nam - bị BH Media tự tiện xác nhận quyền sở hữu trên YouTube, dẫn đến tình trạng nhiều kênh truyền hình phải tắt tiếng phần lễ chào cờ khi phát trực tiếp trên nền tảng này. Riêng số lượng tác phẩm bị BH Media xác lập bản quyền trái phép lên tới hơn 860 tác phẩm của các hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam, theo số liệu mà Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) thu thập được vào năm 2021.
Giọng ca Quang Lập cũng từng vướng vào những tranh cãi pháp lý không kém phần gay gắt. Nhiều tác giả trẻ tố cáo ông sử dụng hợp đồng "Chuyển nhượng quyền tác giả” thay vì "Hợp đồng cho phép sử dụng tác phẩm" để chiếm đoạt toàn bộ quyền sở hữu ca khúc, sau đó ủy quyền cho các công ty bản quyền gắn cờ vi phạm lên chính tác giả gốc khi họ muốn hát lại bài của mình.
Câu chuyện của BH Media hay Quang Lập không phải là ngoại lệ, mà là phần nổi của một tảng băng chìm trong thị trường âm nhạc Việt Nam. Theo số liệu của VCPMC, trong năm 2024, tổng số tiền bản quyền thu được đạt hơn 393 tỷ đồng, trong đó riêng lĩnh vực kỹ thuật số (YouTube, ứng dụng nhạc trực tuyến...) chiếm tới 78% tổng nguồn thu. Tuy nhiên, lĩnh vực biểu diễn trực tiếp - vốn sôi động với hàng nghìn show diễn mỗi năm - lại chỉ đóng góp 3% và con số này còn giảm 15% so với năm 2023.
Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy
Lý do được VCPMC chỉ rõ là hàng trăm đơn vị tổ chức sự kiện âm nhạc tìm cách né tránh trả tiền tác quyền. VCPMC từng chỉ đích danh Mây Lang Thang với hơn 300 chương trình vi phạm và Lululola với hơn 200 chương trình vi phạm chỉ trong năm 2024. Các đơn vị này tổ chức đêm nhạc bán vé, mời ca sĩ nổi tiếng biểu diễn nhạc có bản quyền nhưng không xin phép, không đăng ký, không thanh toán tác quyền. Khi bị đòi tiền, một số đơn vị áp đặt mức giá không phù hợp hoặc đơn giản là im lặng, bỏ qua.
Trên môi trường số, tình trạng không kém phần nhức nhối. Hàng nghìn kênh YouTube cover (hát lại/trình diễn lại) nhạc để kiếm tiền quảng cáo mà không xin phép chủ sở hữu tác phẩm gốc. Một số công ty mạng đa kênh (MCN), thậm chí đã lợi dụng công cụ Content ID của YouTube để "đánh bản quyền" có hệ thống. Họ tự tiện gắn quyền sở hữu lên các bản ghi âm mà họ không có tư cách pháp lý sở hữu, rồi thu toàn bộ doanh thu quảng cáo từ hàng triệu lượt xem.
Vụ khởi tố lần này đặt ra câu hỏi lớn về việc trong nhiều năm qua: Bao nhiêu nhạc sĩ đã mất đi nguồn thu nhập chính đáng? Bao nhiêu tác phẩm đã bị khai thác không xin phép? Và vì sao một hệ sinh thái vi phạm có quy mô như vậy lại được dung túng tồn tại lâu đến thế? Câu trả lời nằm ở 3 yếu tố, đó là sự thiếu nhận thức của một bộ phận người làm nghề; lỗ hổng của các nền tảng số trong việc xác minh tư cách pháp lý của người đăng ký quyền; tâm lý "chỉ bị phạt hành chính là xong" vốn đã tồn tại quá lâu trong ngành giải trí.
Giờ đây, khi Điều 225 Bộ luật Hình sự được áp dụng, mức xử lý không còn là tiền phạt hành chính vài chục triệu đồng. Mức phạt này đối với các doanh nghiệp có doanh thu hàng chục tỷ đồng không khác gì muối bỏ bể. Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Bộ luật Hình sự có thể dẫn đến hình phạt tù, buộc khắc phục hậu quả và tịch thu tài sản.
(Còn tiếp...)