Chống hàng giả - cao điểm nối tiếp cao điểm
Ngày 05/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Chỉ một ngày sau (06/5/2026), Cục Hải quan ban hành Công văn khẩn số 15923/CHQ-ĐTCBL yêu cầu toàn ngành triển khai đồng bộ các giải pháp tăng cường kiểm soát chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Kết quả ban đầu cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn nạn hàng giả. Theo ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), tính đến ngày 27/5/2026, các Bộ, ngành và địa phương trên cả nước đã phát hiện và xử lý 1.438 vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó xử lý hành chính 1.146 vụ, khởi tố hình sự 28 vụ. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính lên tới hơn 12,6 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm bị phát hiện khoảng 35,7 tỷ đồng. Chỉ sau 3 tuần ra quân, số vụ việc bị xử lý vi phạm hành chính đã tăng gấp khoảng 3 lần mức trung bình của một tháng trong năm 2025.
Một số hướng dẫn phân biệt
pin thật - pin giả của nhà phân phối
Mới đây, ngày 02/6/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị sơ kết đợt cao điểm, yêu cầu tiếp tục mở đợt cao điểm mới với mục tiêu cụ thể: năm 2026, kết quả xử lý vi phạm trên lĩnh vực sở hữu trí tuệ phải tăng ít nhất 20% so với năm 2025.
Giữa làn sóng trấn áp hàng giả trên diện rộng, có một mặt hàng mà người tiêu dùng rất dễ bỏ qua: viên pin. Kích thước nhỏ gọn, giá thành không cao, lại là vật dụng mua đi mua lại thường xuyên. Pin trở thành mục tiêu lý tưởng cho các đối tượng làm hàng giả.
Trên thị trường Việt Nam hiện nay, pin giả, pin nhái thương hiệu nổi tiếng như Energizer, Panasonic, Maxell, Duracell, Camelion xuất hiện tràn lan, đặc biệt trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Từ pin tiểu AA, AAA cho đến pin nút áo lithium CR2032, CR2016 - những loại pin thông dụng nhất trong đời sống hàng ngày, đều bị làm giả với mức độ tinh vi ngày càng cao.
Ông Đoàn Trí Nhân (Giám đốc Cty TNHH TMDV Pin Nam Phương, nhà nhập khẩu thương hiệu Maxell tại Việt Nam) cho biết, các đối tượng sử dụng phôi pin rẻ tiền từ các xưởng lậu, sau đó dùng công nghệ in laser để khắc logo, chữ "Made in Japan" lên thân pin chuẩn xác từng milimet. Bao bì vỉ pin cũng được cán màng bóng, màu sắc rực rỡ khiến người mua nhìn bằng mắt thường rất khó phát hiện. Đây là những loại nguy hiểm nhất vì chúng được đầu tư công nghệ in ấn bao bì giống hàng thật đến 90% - 95%. Các loại pin giả này thường được các shop online hoặc các cửa hàng thiếu uy tín trà trộn vào bán với giá bằng hoặc chỉ thấp hơn hàng thật một chút để đánh lừa tâm lý "giá cao là hàng thật" của người tiêu dùng.
Nguy hiểm hơn là thủ đoạn thu gom pin lithium nút áo (CR2032, CR2016) đã qua sử dụng hoặc hết hạn từ các bãi rác điện tử, sau đó dùng hóa chất tẩy rửa vết rỉ sét, đánh bóng bề mặt kim loại rồi ép vào vỉ nhựa mới để bán ra thị trường như hàng "mới 100%". Loại pin tái chế này bên trong đã cạn kiệt dung lượng hoặc hóa chất đã bị biến tính, khi lắp vào thiết bị như remote xe máy, máy đo huyết áp, pin chỉ dùng được vài ngày rồi hết, thậm chí chảy nước ngay lập tức gây hỏng bo mạch.
Tác hại của pin giả đối với thiết bị điện tử được ghi nhận ở nhiều mức độ. Với dòng pin CR2032 giả, các nguồn chuyên ngành cảnh báo, pin giả có thể làm thiết bị bị lỗi, loạn tín hiệu, không khởi động được; dễ rò rỉ hóa chất ảnh hưởng bo mạch và sức khỏe; có nguy cơ cháy nổ nếu pin bị chập, đặc biệt trong môi trường nóng.
Với đồng hồ, pin giả sử dụng lõi hóa chất kém chất lượng, dễ bị rò rỉ, chảy nước khi hoạt động, có thể khiến bộ máy đồng hồ bị gỉ sét, làm hỏng các bánh răng, trục xoay bên trong. Chi phí sửa chữa hoặc phục hồi bộ máy đã hỏng do pin giả còn tốn kém gấp nhiều lần so với chi phí thay pin chính hãng ban đầu.
Thế giới cảnh báo ra sao về pin giả?
Vấn nạn pin giả không chỉ là câu chuyện riêng của Việt Nam. Các cơ quan quản lý hàng đầu thế giới đã phát đi những cảnh báo nghiêm khắc về mối nguy từ loại hàng giả tưởng chừng vô hại này.
FBI và Trung tâm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ Hoa Kỳ (IPR Center) đã ban hành cảnh báo nhấn mạnh, pin giả không trải qua quy trình kiểm định tiêu chuẩn như pin của nhà sản xuất gốc (OEM), do đó có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự an toàn và sức khỏe người tiêu dùng. Các rủi ro bao gồm quá nhiệt dẫn đến cháy nổ, gây thương tích hoặc thiệt hại tài sản, hiệu suất pin kém, hư hỏng thiết bị, hoặc hỏng hoàn toàn sản phẩm.
Pin giả bị chảy nước gây hư hỏng thiết bị điện tử đắt tiền
UL Research Institutes - tổ chức nghiên cứu an toàn hàng đầu thế giới có trụ sở tại Hoa Kỳ - giải thích sâu hơn về cơ chế kỹ thuật. Pin chính hãng được trang bị các thiết bị an toàn như hệ số nhiệt độ dương (PTC - giúp ngắt dòng điện khi pin quá nóng) và thiết bị ngắt dòng, ngăn chập mạch (CID). Pin giả thường thiếu hoàn toàn các lớp bảo vệ này, được làm từ vật liệu kém chất lượng và lắp ráp không đúng kỹ thuật, khiến sản phẩm dễ rơi vào trạng thái "thermal runaway" - mất kiểm soát nhiệt, quá nhiệt nhanh chóng và không thể kiểm soát, có thể dẫn đến cháy nổ. Đáng chú ý, ngọn lửa từ pin lithium mất kiểm soát nhiệt khó dập hơn đám cháy thông thường rất nhiều.
Riêng với dòng pin kiềm gia dụng (AA, AAA, D) - đúng dòng pin mà thị trường Việt Nam đang tràn ngập hàng giả - Bộ Y tế Canada đã phát cảnh báo chuyên biệt từ năm 2006. Cơ quan này cho biết, từ tháng 01/2000 họ đã nhận được 86 báo cáo về pin phát nổ, rò rỉ hoặc quá nhiệt. Trong số đó, 41 trường hợp xảy ra trong đồ chơi hoặc sản phẩm dành cho trẻ em, 8 trẻ bị bỏng. Nhiều trường hợp liên quan trực tiếp đến pin giả. Bộ Y tế Canada xác định pin giả có nguy cơ trục trặc cao hơn chủ yếu vì chúng không được cấu tạo với đủ lỗ thoát hơi, một tính năng an toàn thiết yếu cho phép giải phóng áp suất dư thừa bên trong pin. Ngoài ra, pin giả thường chứa thủy ngân - kim loại nặng có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương khi nuốt phải và gây hại cho môi trường khi pin bị thải bỏ.
Pin giả bán trôi nổi trên mạng và cạnh tranh nhờ đánh vào tâm lý tìm hàng giá rẻ của người mua
Tại Hoa Kỳ, Ủy ban an toàn sản phẩm tiêu dùng (CPSC) cũng lên tiếng cảnh báo. Khác với hàng giả thông thường như túi xách hay đồng hồ, các sản phẩm điện giả - bao gồm pin - có thể gây nguy cơ thương tích hoặc tử vong. Các nhà sản xuất hàng giả thường bỏ qua linh kiện chủ chốt hoặc cắt giảm trong quy trình sản xuất để tiết kiệm chi phí
Trong bối cảnh cơ quan chức năng Việt Nam đang đẩy mạnh trấn áp hàng giả xâm phạm sở hữu trí tuệ trên mọi mặt trận - từ cửa khẩu biên giới đến các sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng cũng cần trang bị cho mình những kiến thức cơ bản để không trở thành nạn nhân. Theo khuyến cáo tổng hợp từ FBI, CPSC, Bộ Y tế Canada và các nhà phân phối chính hãng tại Việt Nam, người tiêu dùng cần lưu ý một số nguyên tắc quan trọng.
Thứ nhất, cảnh giác với giá rẻ bất thường, bởi đây là dấu hiệu hàng đầu để nhận biết pin giả. Pin chính hãng luôn đi kèm chi phí sản xuất và kiểm định nghiêm ngặt, do đó không bao giờ có chuyện rẻ hơn vài lần so với giá niêm yết. Thứ hai, kiểm tra kỹ bao bì và thân pin. Pin thật có đường nét in sắc nét, font chữ đồng đều, các đường viền và mối nối được dập cơ khí tinh xảo, mượt mà, không có gờ sắc cạnh; chữ in trên thân pin không thể cạo nhẹ là bong tróc như hàng giả. Thứ ba, mua tại nguồn uy tín, ưu tiên đại lý được ủy quyền chính thức, cửa hàng lớn có cam kết chất lượng, hoặc gian hàng Mall được xác thực trên các sàn thương mại điện tử. Thứ tư, kiểm tra tem chống giả và mã QR nếu có, để truy xuất nguồn gốc sản phẩm.