Phối hợp đồng bộ, xử lý vi phạm từ thực tế đến không gian mạng
Ngày 19/10, Chi cục Quản lý thị trường (QLTTA) TPHCM thông tin, Đội QLTT số 12 vừa phối hợp Công an phường An Phú Đông kiểm tra đột xuất một doanh nghiệp trên địa bàn. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện doanh nghiệp tích trữ để kinh doanh 822 thùng, tương đương 16.440 sản phẩm bình ắc quy natri-ion. Trên bao bì, nhãn hàng hóa có dấu hiệu mang yếu tố xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu đã được đăng ký bảo hộ độc quyền tại Việt Nam. Tổng giá trị hàng hóa theo giá niêm yết gần 4,3 tỷ đồng.
Đáng chú ý, hoạt động quảng bá, kinh doanh không chỉ diễn ra trực tiếp mà còn được thực hiện thông qua website thương mại điện tử, có dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu nói trên. Đoàn kiểm tra đã lập hồ sơ, tạm giữ toàn bộ hàng hóa để tiếp tục xác minh, làm rõ hành vi và xử lý theo quy định. Vụ việc cho thấy nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể xuất hiện ở nhiều khâu, từ lưu thông hàng hóa đến quảng cáo, chào bán trên internet. Nếu chỉ kiểm tra ở một kênh sẽ khó nhận diện đầy đủ phạm vi vi phạm.
Lực lượng Công an và Quản lý thị trường phối hợp kiểm tra các cơ sở kinh doanh trên địa bàn
Quyền sở hữu trí tuệ bảo vệ thành quả sáng tạo, uy tín thương hiệu và khoản đầu tư mà tổ chức, cá nhân bỏ ra để nghiên cứu, phát triển sản phẩm. Khi một nhãn hiệu bị sử dụng trái phép hoặc hàng hóa mang dấu hiệu gây nhầm lẫn được đưa ra thị trường, chủ thể quyền có thể chịu thiệt hại về doanh thu, thị phần và danh tiếng. Người mua cũng đối mặt nguy cơ nhầm lẫn về nguồn gốc, chất lượng, dịch vụ bảo hành và trách nhiệm của đơn vị cung cấp. Về lâu dài, tình trạng này làm méo mó cạnh tranh, gây bất lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và ảnh hưởng niềm tin vào thị trường.
Thực tế trên đòi hỏi công tác thực thi không thể chỉ dừng ở việc phát hiện một lô hàng cụ thể. Cơ quan chức năng cần làm rõ nguồn cung, chủ thể đưa hàng ra thị trường, phương thức quảng bá và các kênh phân phối có liên quan. Đối với vụ việc có yếu tố công nghệ hoặc hoạt động qua nhiều địa bàn, việc phối hợp giữa lực lượng QLTT, Công an và cơ quan chuyên môn có ý nghĩa quan trọng trong thu thập chứng cứ, ngăn hàng tiếp tục lưu thông và xử lý đúng pháp luật.
Nhằm tạo chuyển biến trong công tác này, Bộ Khoa học & Công nghệ cùng Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch, Bộ Nông nghiệp & Môi trường, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp ký "Chương trình phối hợp hành động đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giai đoạn 2026 - 2030". Chương trình đặt mục tiêu ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng xâm phạm trên cả môi trường truyền thống và môi trường số, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền, doanh nghiệp và người dân.
Trọng tâm là thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, hiệu quả giữa cơ quan thực thi từ Trung ương đến địa phương và các chủ thể liên quan. Những vụ việc phức tạp, có tính chất liên ngành, xuyên biên giới hoặc diễn ra trên không gian mạng cần được phối hợp xử lý, tránh tình trạng thông tin bị chia cắt hay chậm chuyển đến cơ quan có thẩm quyền. Cùng với đó, các cơ quan sẽ rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định còn chồng chéo, bất cập và ban hành hướng dẫn để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi khi áp dụng.
Chương trình cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực thực thi, tăng chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phát hiện vi phạm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Công nghệ có thể hỗ trợ theo dõi dấu hiệu sử dụng trái phép nhãn hiệu, nội dung hoặc sản phẩm sáng tạo nhưng việc xử lý vẫn cần dựa trên chứng cứ, quy trình xác minh và thẩm quyền pháp luật quy định. Việc kết hợp năng lực chuyên môn với công cụ kỹ thuật sẽ giúp cơ quan chức năng phát hiện sớm, xử lý kịp thời và hạn chế việc hàng hóa vi phạm tiếp tục được quảng bá, tiêu thụ.
Quản lý thị trường TPHCM niêm phong lô hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Hoàn thiện pháp luật, xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ
Cùng với chương trình phối hợp liên ngành, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký Nghị quyết số 282/NQ-CP ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 51-KL/TW (ngày 17/6/2026) của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới. Kế hoạch đặt mục tiêu đưa sở hữu trí tuệ trở thành yếu tố cốt lõi, góp phần tăng cường tự chủ chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế, bảo vệ an ninh và nâng cao vị thế quốc gia.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản liên quan; rà soát quy định dân sự về giao dịch bảo đảm bằng quyền sở hữu trí tuệ để tạo thuận lợi cho huy động vốn, đầu tư, góp vốn và phát triển doanh nghiệp. Kế hoạch cũng đặt vấn đề nghiên cứu thủ tục tố tụng rút gọn hoặc thủ tục đặc thù đối với vụ việc sở hữu trí tuệ, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền bằng biện pháp dân sự. Kế hoạch đồng thời yêu cầu ứng dụng công nghệ giám sát, tự động phát hiện, cảnh báo sớm hành vi xâm phạm trên môi trường số. Tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và kịp thời chuyển vụ việc đến cơ quan có thẩm quyền.
Trong bối cảnh hàng hóa, nội dung và dịch vụ có thể được giới thiệu, giao dịch qua nhiều nền tảng, việc xác minh chủ thể kinh doanh và nguồn gốc sản phẩm ngày càng quan trọng. Chi cục QLTT TPHCM khuyến cáo doanh nghiệp trước khi kinh doanh, nhập khẩu hoặc đưa sản phẩm ra thị trường cần tìm hiểu, tư vấn pháp luật và tra cứu thông tin về quyền sở hữu công nghiệp gồm: nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế. Việc kiểm tra trước giúp hạn chế nguy cơ sử dụng dấu hiệu trùng lặp, tương tự hoặc gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam.
Tự ý sử dụng nhãn hiệu có yếu tố xâm phạm không chỉ khiến doanh nghiệp đối diện nguy cơ bị xử phạt, hàng hóa bị xử lý mà còn làm suy giảm uy tín trên thị trường. Với đơn vị vận hành website thương mại điện tử, thông tin về chủ sở hữu, đăng ký kinh doanh, địa chỉ liên hệ và nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa cần được công khai, minh bạch theo quy định. Môi trường số không phải là khoảng trống nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Hoạt động quảng bá, chào bán trực tuyến vẫn có thể được kiểm tra, xác minh và xử lý khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Chương trình phối hợp giai đoạn 2026 - 2030 xác định việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, chủ thể quyền và người tiêu dùng là nhiệm vụ quan trọng. Các cơ quan sẽ phối hợp với hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, báo chí và các đơn vị liên quan để vận động toàn xã hội hưởng ứng phong trào "nói không với hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ". Các chủ thể quyền cũng cần chủ động đăng ký, quản lý và theo dõi tài sản trí tuệ; phát hiện dấu hiệu xâm phạm, lưu giữ tài liệu liên quan và cung cấp thông tin, chứng cứ cho cơ quan có thẩm quyền. Tùy điều kiện, doanh nghiệp có thể áp dụng biện pháp công nghệ phù hợp để theo dõi việc sử dụng nhãn hiệu, nội dung và sản phẩm của mình trên các kênh phân phối. Chủ động bảo vệ quyền không chỉ giúp xử lý vi phạm sớm mà còn hạn chế tổn thất và tạo cơ sở rõ ràng khi phát sinh tranh chấp.
Với hành vi xâm phạm có yếu tố xuyên biên giới, Kế hoạch của Chính phủ đặt ra yêu cầu kiểm soát, phòng ngừa việc chuyển giao công nghệ trái phép ra nước ngoài, tăng cường kiểm soát rủi ro và kịp thời phát hiện dấu hiệu gian lận về sở hữu trí tuệ. Các bộ, cơ quan và địa phương được giao xây dựng đề án hội nhập quốc tế, tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp điều tra, xử lý và tranh thủ nguồn lực quốc tế. Việt Nam cũng chủ động cung cấp thông tin cho đối tác về nỗ lực, kết quả thực thi, phối hợp giải quyết vấn đề phát sinh trong quá trình hội nhập.
Khi cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ, doanh nghiệp chủ động tuân thủ và người tiêu dùng nói không với hàng hóa giả mạo, quyền sở hữu trí tuệ mới được bảo vệ hiệu quả. Điều này không chỉ là việc bảo vệ một nhãn hiệu hay một sản phẩm cụ thể mà còn góp phần giữ gìn môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích sáng tạo và nâng cao năng lực phát triển bền vững của nền kinh tế.