Tiểu thương chợ đầu mối ở TPHCM kêu cứu

Khoảng 70%- 80% sạp lậu kinh doanh trên lề đường

Để có thể kinh doanh (KD), thương nhân vào chợ thuê sạp hàng trong các nhà lồng làm nơi giao dịch. Tuy nhiên, thời gian gần đây tại các CĐM trên xuất hiện tình trạng người dân buôn bán tự phát xung quanh chợ, ngoài lấn chiếm lòng lề đường và gây ùn tắc giao thông còn tiềm ẩn không ít rủi ro về an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP).

Theo đại diện Công ty quản lý và kinh doanh chợ đầu mối (Cty QL&KD CĐM) Hóc Môn, gần đây quanh chợ xuất hiện hàng trăm điểm kinh doanh tự phát (KDTP) ngay vành đai bên ngoài, không có giấy phép KD. Mới đây, cơ quan chức năng ra quân kiểm tra 300 điểm KDTP và chỉ có khoảng 50 điểm được cấp phép; về nguồn gốc thực phẩm, những người KD cũng không xuất trình được cho đơn vị kiểm tra.

Chợ tự phát hoạt động bên hông Chợ đầu mối nông sản thực phẩm Thủ Đức

Thực phẩm bày bán tại các điểm KDTP thường không được kiểm soát nguồn gốc, dễ nhầm lẫn hoặc trá hình là hàng từ CĐM, tiềm ẩn nguy cơ cao về ngộ độc và dịch bệnh. Không dừng lại đó, các điểm KDTP còn gây ô nhiễm môi trường do nước thải từ việc sơ chế, rửa thịt, cá, rau củ được các hộ KD xả thẳng ra cống rãnh khu dân cư (KDC) gây nghẹt; trong khi ôtô tải lớn, xe container xuống hàng tùy tiện lấn chiếm đường sá. Đây là hình thức KD không được cấp phép, không bảo đảm điều kiện pháp lý và tiêu chuẩn vệ sinh theo quy định. Vì vậy, việc KDTP tiềm ẩn nguy cơ mất ATVSTP đồng thời làm ảnh hưởng đến trật tự đô thị và an sinh xã hội. Theo Cty QL&KD CĐM Hóc Môn, đây không phải vấn đề riêng về quản lý trong lĩnh vực ATVSTP mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, trong đó có vai trò rất lớn của chính quyền địa phương.

Đi dọc các tuyến đường ven CĐM Hóc Môn, nhiều người KDTP bày bán thực phẩm ngay trên lòng lề đường. Từ thịt, nội tạng, rau củ quả đến hải sản..., tất cả đều được bày lộ thiên trên nền đất lót sơ sài bằng bìa cứng hoặc bao nylon. Cứ thế, nước chảy lênh láng, ruồi nhặng bu đầy, nhưng hoạt động mua bán vẫn diễn ra sôi động. Đơn vị quản lý xác định các điểm KDTP là một trong những nguyên nhân khiến hoạt động trong CĐM thưa thớt, nhiều điểm phải ngừng vì thua lỗ kéo dài. Theo quan sát của chúng tôi, tại đường số 4 bên hông CĐM Hóc Môn là 1 điểm nóng về KD thực phẩm tự phát với gần chục điểm bày bán các loại thịt heo đông lạnh nhập khẩu với mức giá thấp hơn nhiều so với thị trường.

Những miếng chân giò heo dạng này được đổ đống hoặc chứa trong thùng xốp tiềm ẩn nguy cơ mất ATVSTP, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Mặc dù hoạt động công khai nhưng các sạp KDTP nằm ngoài sự kiểm soát của Ban quản lý chợ. Đại diện Cty QL&KD CĐM Hóc Môn cho biết, khu vực (KV) bên ngoài chợ dọc theo các tuyến đường Nguyễn Thị Sóc, Quốc lộ 22, đường số 3, đường số 4... là khu tự phát, không thuộc quyền quản lý của công ty. Đơn vị đã nhiều lần kiến nghị các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm trật tự đô thị, lấn chiếm lòng lề đường để mua bán trên các tuyến xung quanh KV CĐM.

Trao đổi với chúng tôi, tiểu thương Nguyễn Thị Hoa cho biết, KD trong chợ thì người bán phải kê khai nguồn gốc, lưu chứng từ và chịu sự kiểm tra của các cơ quan chức năng; tiểu thương KD trong chợ phải gánh chi phí mặt bằng, tuân thủ đúng quy định. Trong khi đó, hoạt động mua bán tự phát bên ngoài không bị chế tài và nằm ngoài sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Báo cáo của đơn vị quản lý CĐM Hóc Môn cho biết, các điểm KD bên ngoài đã tồn tại nhiều năm dù địa phương tổ chức trực chốt, tuần tra, xử lý. Hàng hóa tại các điểm KDTP nằm ngoài thẩm quyền quản lý của đơn vị nên không được kiểm soát cùng quy trình về ATVSTP và nguồn gốc.

Cảnh chợ đìu hiu vắng khách mua

Chợ "cóc" bên hông chợ đầu mối

Tình trạng tương tự cũng diễn ra quanh Chợ đầu mối nông sản thực phẩm Thủ Đức (gọi tắt CĐM Thủ Đức). Hàng đêm, xe container, ôtô tải lớn đậu để xuống hàng trong KDC Bình Chiểu cung cấp cho các điểm KDTP gây lấn chiếm bến bãi, lòng đường và cản trở giao thông. Có mặt tại đây, chúng tôi nhận thấy hàng chục tuyến đường, vỉa hè xung quanh chợ về đêm kéo dài tới sáng hôm sau đã biến thành những khu chợ tự phát. Các KDC quanh chợ cũng được trưng dụng mặt bằng bày bán nông sản tràn lan, có thể thấy rau củ quả, hành tỏi các loại... bày bán rất lộn xộn và hoạt động suốt đêm đến sáng.

Các tiểu thương KD trong các nhà lồng chợ cho rằng, tiêu chí thành lập chợ ban đầu là để bán sỉ hàng cho tiểu thương ở những chợ nhỏ trong nội thành, chợ "cóc" tự phát mọc ra lại đi bán lẻ cho tiểu thương, làm ảnh hưởng đến việc KD của họ. Trước đây, chợ hoạt động rất nghiêm túc, nhưng từ khi dịch Covid - 19 xảy ra năm 2021 và cho đến nay chợ rơi vào tình trạng bát nháo. Cũng theo các tiểu thương, hiện đang xảy ra mâu thuẫn lợi ích giữa một số hộ KD trong chợ và người KDTP bên ngoài. Do chợ tự phát không phải đóng thuế, không chịu phí an ninh trật tự (ANTT) nhưng lại thuận tiện cho người mua nên doanh số của các tiểu thương KD trong các nhà lồng chợ bị giảm.

Nhiều tiểu thương KD trong các nhà lồng chợ cho biết, những KV như: Ở các nhánh Ba Bò, Ngô Chí Quốc, Năm Châu, Thanh Uyên, Mũi Tàu..., các tiểu thương KD "chợ cóc" không bị cơ quan chức năng kiểm soát nên thoải mái lấn chiếm vỉa hè, lòng đường để bán hàng gây mất ANTT. Có mặt tại nhiều tuyến đường nằm trong KDC vào nhiều thời điểm khác nhau trong đêm, chúng tôi cũng gặp không ít khó khăn khi lưu thông qua đây dù với phương tiện xe máy, do 2 bên đường nhiều hộ KD bày hàng hóa từ vỉa hè tràn xuống cả lòng đường. Bên cạnh đó, la liệt ôtô tải nhỏ, xe container... chở các loại hàng hóa dừng đậu, xuống hàng, nhiều người còn tự do họp chợ ngay giữa lòng đường.

Nhiều ki-ốt bên trong các nhà lồng chợ đã đóng cửa vì kinh doanh thua lỗ

Anh Huỳnh Công Thành - nhân viên an ninh CĐM Thủ Đức - cho biết, kéo dài từ điểm cầu vượt Gò Dưa tới điểm cuối là cầu vượt Bình Phước (khoảng 1,5km), tình trạng KD bát nháo và gây mất mỹ quan đô thị diễn ra suốt cả đêm lẫn ngày. Theo ghi nhận của chúng tôi, tuyến Quốc lộ 1A đoạn chạy qua CĐM này đang bị người dân lấn chiếm lòng lề đường để KD. Ông Nguyễn Văn Huây - Giám đốc Công ty CP quản lý và kinh doanh CĐM Thủ Đức - cho biết, vừa soạn thảo công văn gửi UBNDTP, Sở Công thương kiến nghị giải tỏa các trường hợp tổ chức hoạt động KDTP trong khuôn viên và bên cạnh CĐM Thủ Đức. Ông Huây cho rằng hiện tình trạng chợ tự phát cạnh tranh mạnh với CĐM Thủ Đức phát sinh ở 2 KV bến bãi với diện tích rất lớn, hoạt động mạnh. Các hộ KDTP này không đóng thuế cho Nhà nước và không phải trả các khoản phí quản lý hoạt động KD như tiểu thương trong chợ nên cạnh tranh mạnh về giá cả và vị trí thuận lợi.

Trao đổi với chúng tôi, một lãnh đạo Sở Công thương TPHCM cho biết, sở đã nắm được khó khăn của các tiểu thương tại CĐM Thủ Đức. Hiện các tiểu thương đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các chợ "cóc", chợ tạm và từ các siêu thị, cửa hàng tiện lợi cùng hàng loạt trang thương mại điện tử, người KD online... Ngoài ra, với sự phát triển của công nghệ và các phương tiện truyền thông, người dân ngày càng hướng tới việc tìm kiếm sự tiện lợi trong cuộc sống. Theo đó, việc đi chợ truyền thống đã không còn là thói quen hàng ngày của nhiều người, đặc biệt là những người trẻ thường chọn các giải pháp nhanh chóng, tiện lợi, hiệu quả mà không cần phải bỏ nhiều thời gian, công sức. Nhiều người chọn mua sắm qua các nền tảng thương mại điện tử hay các app giao hàng trực tuyến để tiết kiệm được thời gian. Những điều này cũng khiến doanh số của các tiểu thương KD tại các CĐM, chợ truyền thống dần bị giảm sút...