An Giang: Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển

Thứ Sáu, 20/11/2026 09:14

|

(CATP) Từ khung dệt thổ cẩm Chăm ở Châu Phong, làng nghề dệt thổ cẩm Khmer ở Văn Giáo đến lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam (An Giang) sở hữu kho tàng văn hóa đa dạng, được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Với 11 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 2 di sản được UNESCO ghi danh, tỉnh có nền tảng để kết nối bảo tồn với du lịch, thương mại, sáng tạo và công nghệ số, chuyển hóa vốn quý cộng đồng thành nguồn lực phát triển.

Nguồn tài nguyên hấp dẫn

An Giang là vùng đất giao thoa văn hóa của các cộng đồng Kinh, Khmer, Chăm... Qua nhiều thế hệ, những giá trị riêng được trao truyền trong phong tục, tín ngưỡng, lễ hội, kiến trúc, ẩm thực, nghệ thuật dân gian và nghề thủ công. Đó không chỉ là bản sắc địa phương, mà còn là nguồn tài nguyên có khả năng tạo sức hấp dẫn cho du lịch và các hoạt động kinh tế.

Chiều sâu ấy thể hiện qua 11 di sản văn hóa phi vật thể trong Danh mục quốc gia và 2 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh gồm: Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ và lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam. Các di sản cấp quốc gia tiêu biểu có Hội đua bò Bảy Núi, nghề dệt thổ cẩm Chăm Châu Phong, nghi lễ vòng đời người Chăm, nghệ thuật sân khấu Dì Kê, kỹ thuật khắc chữ trên kinh lá buông, nghề làm đường thốt nốt Khmer và lễ hội đình Nguyễn Trung Trực. Mỗi di sản lưu giữ tri thức, tín ngưỡng và tập quán của cộng đồng.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam được UNESCO ghi danh năm 2024. Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ được ghi danh năm 2013, là loại hình nghệ thuật hình thành, phát triển trong đời sống cư dân Nam Bộ, trong đó có cộng đồng thực hành tại An Giang. Những ghi nhận ấy mở thêm cơ hội quảng bá địa phương, kết nối du lịch và phát triển sản phẩm văn hóa.

Lễ công bố quyết định ghi danh Nghi lễ vòng đời của người Chăm Islam và nghề dệt thổ cẩm của người Chăm xã Châu Phong

Danh hiệu là sự ghi nhận, nhưng không tự động bảo đảm di sản được duy trì hay tạo lợi ích cho cộng đồng. Di sản chỉ thật sự được phát huy khi người dân tiếp tục thực hành, thế hệ trẻ tiếp nhận, nghệ nhân có điều kiện truyền nghề và hoạt động gắn với di sản đem lại giá trị thiết thực. Đây cũng là yêu cầu đặt ra với các làng nghề truyền thống. Nghề dệt thổ cẩm Chăm ở Châu Phong và nghề dệt thổ cẩm Khmer ở Văn Giáo là hai minh chứng gần gũi. Mỗi tấm vải kết tinh kỹ thuật, hoa văn và sự khéo léo của người thợ, đồng thời lưu giữ tri thức dân gian, quan niệm thẩm mỹ và ký ức cộng đồng.

Trong nhịp sống hiện đại, nghề thủ công đối diện nhiều thách thức. Sản phẩm công nghiệp đa dạng, thị hiếu thay đổi, trong khi dệt thủ công cần nhiều thời gian và công sức. Người trẻ có thêm lựa chọn nghề nghiệp, khiến việc tìm người nối tiếp nghệ nhân trở nên khó khăn. Thiếu đầu ra và điều kiện sản xuất, nghề truyền thống có nguy cơ thu hẹp dù giá trị văn hóa vẫn được cộng đồng trân trọng.

Kết nối tạo giá trị

Ông Nguyễn Khánh Hiệp (Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch An Giang) cho rằng, địa phương có lợi thế từ sự đa dạng văn hóa của các cộng đồng Kinh, Khmer, Chăm, Hoa cùng hệ thống di sản, lễ hội, làng nghề và tri thức dân gian. Theo ông, bảo tồn phải gắn với phát huy giá trị, phục vụ du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế địa phương; hoạt động văn hóa cũng là dịp kết nối nghệ nhân, làng nghề, doanh nghiệp và đơn vị du lịch.

Ngày hội Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất năm 2026 tại An Giang, với chủ đề "Văn hóa Việt Nam - Hội tụ bản sắc, kết nối và sáng tạo", dự kiến diễn ra từ ngày 21 đến 25/11/2026 tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh, là dịp để tỉnh thực hiện các không gian trưng bày, giao lưu nghệ thuật, trải nghiệm di sản, nghề truyền thống, sản phẩm OCOP và ứng dụng công nghệ số. Ngày hội tạo cơ hội kết nối những chủ thể đang gìn giữ, thực hành và sáng tạo sản phẩm văn hóa.

Theo ông Mohamad (chủ cơ sở Dệt thổ cẩm Chăm truyền thống tại xã Châu Phong), nghề dệt gắn bó mật thiết với bản sắc đồng bào Chăm. Ông mong sản phẩm được biết đến rộng rãi hơn, trở thành quà tặng, hàng lưu niệm cho khách du lịch. Mở rộng đầu ra, cải tiến mẫu mã và kết nối với đơn vị kinh doanh du lịch sẽ tạo thêm cơ hội duy trì nghề, nâng cao thu nhập.

Ông Gosaly (Phó Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo Chăm An Giang) nhìn nhận văn hóa Chăm không chỉ thể hiện qua trang phục, lễ hội, kiến trúc, mà còn trong nếp sống, phong tục và những giá trị trao truyền qua nhiều thế hệ. Cộng đồng vừa lưu giữ, vừa thực hành và truyền lại di sản. Quảng bá văn hóa còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ trong cộng đồng.

Các thành viên cộng đồng Chăm tái hiện nghi lễ vòng đời truyền thống trong chương trình biểu diễn

Tại Văn Giáo (nghệ nhân Néang Chanh Ty, người có gần 30 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm Khmer) cho hay, mỗi sản phẩm trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ thuật. Hoa văn truyền thống cần thời gian học hỏi, rèn luyện. Bà mong lớp trẻ quan tâm hơn đến nghề, sản phẩm có thêm cơ hội quảng bá và tiếp cận thị trường để người làm nghề có thu nhập ổn định.

Những chia sẻ từ hai làng nghề cho thấy, lòng yêu nghề là điều kiện quan trọng nhưng chưa đủ. Người thợ cần nguyên liệu, công cụ, không gian sản xuất, người học nghề và đầu ra. Thổ cẩm có thể phát triển thành khăn choàng, túi xách, ví, vật phẩm trang trí hay quà tặng văn hóa. Đổi mới mẫu mã phải tôn trọng kỹ thuật, hoa văn và giá trị cốt lõi, tránh chạy theo thị hiếu nhất thời. Khi nghệ nhân kết nối với nhà thiết kế, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và đơn vị phân phối, tri thức truyền thống có thêm cơ hội bước vào thị trường.

Các di sản có sức lan tỏa lớn cũng cần được kết nối thành sản phẩm trải nghiệm. Cụ thể, lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam gắn với lịch sử, kiến trúc, tập quán và đời sống cộng đồng vùng núi Sam. Đờn ca tài tử có thể hiện diện trong chương trình giao lưu, biểu diễn và trải nghiệm phù hợp với sự tham gia của nghệ nhân, câu lạc bộ. Câu chuyện còn lại ở đây là cách tổ chức để giúp du khách hiểu di sản, đồng thời tạo cơ hội cho người thực hành và phát triển dịch vụ địa phương.

An Giang đã số hóa thông tin qua mã QR tại 39 di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh. Đây là bước đi giúp du khách tiếp cận thông tin thuận tiện, đồng thời mở khả năng xây dựng tư liệu số, phim ngắn, bản đồ di sản và nội dung giới thiệu lịch sử, nghi lễ, quy trình nghề, ý nghĩa hoa văn. Công nghệ hỗ trợ lưu giữ tri thức, quảng bá di sản, chứ không thay thế trải nghiệm trực tiếp hay vai trò nghệ nhân.

Di sản sống cùng dân

Chính quyền địa phương giữ vai trò kiến tạo, kết nối nguồn lực và tạo điều kiện để cộng đồng chủ động gìn giữ di sản. Chính quyền không làm thay nghệ nhân, mà hỗ trợ không gian thực hành, quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường và đưa văn hóa vào chương trình phát triển du lịch, kinh tế. Hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp giữa ngành văn hóa, chính quyền cơ sở, doanh nghiệp và cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Văn Hợp (Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong), địa phương xác định nghề dệt thổ cẩm là giá trị văn hóa cần gìn giữ, phát huy. Công tác bảo tồn chú trọng duy trì nghề, điều kiện hoạt động của các cơ sở, quảng bá sản phẩm và kết nối du lịch, qua đó giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

Phụ nữ Chăm trong trang phục truyền thống thực hành nghề dệt bên khung cửi

Từ thực tế làng nghề, nghệ nhân cần người học, nơi thực hành và cơ hội truyền dạy; sản phẩm cần được giới thiệu đúng giá trị, có mẫu mã phù hợp và kênh tiêu thụ. Chính quyền cơ sở có thể kết nối cơ sở dệt với điểm du lịch, doanh nghiệp lữ hành và chương trình quảng bá sản phẩm địa phương.

Trong Kế hoạch của UBND tỉnh An Giang về các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm nay đã yêu cầu mỗi xã, phường, đặc khu lựa chọn ít nhất một sản phẩm, mô hình, câu chuyện hoặc không gian văn hóa tiêu biểu để giới thiệu trong những ngày diễn ra ngày hội. Các địa phương còn được định hướng chọn sản phẩm hoặc mô hình sáng tạo tiếp tục quảng bá sau ngày 24/11/2026. Điều đó cho thấy yêu cầu đặt ra là hoạt động văn hóa không dừng ở một sự kiện, mà được duy trì trong đời sống.

Một ngày hội có thể tạo không khí giao lưu, quảng bá, nhưng giá trị lâu dài phải thể hiện qua những chuyển biến: sản phẩm tiếp tục được sản xuất, nghệ nhân có người học nghề, làng nghề có điểm giới thiệu, cộng đồng có điều kiện tổ chức hoạt động văn hóa và người dân có cơ hội cải thiện thu nhập. Di sản được ghi danh cũng chỉ có sức sống khi cộng đồng tiếp tục thực hành, gìn giữ tính nguyên bản và được thụ hưởng từ quá trình phát huy giá trị.

Ở An Giang - nơi nhiều dân tộc cùng sinh sống, văn hóa còn là sợi dây kết nối cộng đồng, bồi đắp sự tôn trọng khác biệt và tinh thần gắn bó. Gìn giữ lễ hội, tiếng nói, chữ viết, nghề thủ công và nghệ thuật dân gian vừa bảo vệ bản sắc từng dân tộc, vừa góp phần củng cố khối đại đoàn kết. Niềm tự hào về văn hóa của mình cùng sự tôn trọng giá trị cộng đồng khác là nền tảng cho đồng thuận, xây dựng đời sống văn minh và giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở.

Từ những di sản được ghi danh ở tầm quốc gia, quốc tế đến khung dệt trong mỗi làng nghề, nguồn lực văn hóa An Giang hiện diện trong đời sống người dân. Đánh thức nguồn lực ấy không chỉ là khơi dậy niềm tự hào về quá khứ, mà là tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành, trao truyền, sáng tạo và kết nối thị trường. Khi chính quyền kiến tạo, nghệ nhân trao truyền, người dân gìn giữ và doanh nghiệp cùng tham gia, văn hóa sẽ không chỉ được bảo tồn, mà còn mở thêm hướng phát triển cho vùng đất.

Bình luận (0)

Lên đầu trang