(CATP) Mười năm sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975 - 30/4/1985), nền kinh tế Việt Nam gặp vô vàn khó khăn do hậu quả chiến tranh, bị Mỹ bao vây, cấm vận và cùng lúc bị xâm lược ở biên cương phía Bắc và biên giới Tây Nam. Đời sống của cán bộ, chiến sĩ, Nhân dân cả nước đều "bữa đói, bữa no", thiếu thốn trăm bề. Với những người dân ở các vùng kinh tế mới (KTM) lại càng cùng cực! Con đường chính xuyên xã Tân Hội (tỉnh Lâm Đồng), nối ra Quốc lộ 20 như trục kết nối văn minh. Nhiều đứa trẻ sinh ra, lớn lên ở vùng KTM khi được cha, mẹ dắt bộ hay chở xe đạp suốt nhiều cây số đường đất sình lầy vào mùa mưa, bụi bặm vào mùa khô, ra tới Quốc lộ 20 nhìn con đường nhựa óng ả, cứng cáp, sạch sẽ lưa thưa xe cộ như thấy... thiên đường! Có đứa đưa tay sờ sẩm mặt đường nhựa đen, có đứa nằm lăn ra rồi gào lên thích thú: "Sướng quá, mát quá...!".
Thời đó thiếu xăng dầu trầm trọng nên ngay cả trên các huyết mạch giao thông như Quốc lộ 20 nối TPHCM với Đà Lạt qua Đồng Nai, Bảo Lộc, Di Linh, Đức Trọng cũng rất ít xe qua lại. Nếu có, phần nhiều là xe của các cơ quan Nhà nước, các đơn vị Quân đội, Công an. Xe tư nhân dùng vào vận tải hành khách, hàng hóa đa số là xe tải hạng trung của các nước Nhật, Mỹ, Đức, Pháp, Anh... sản xuất, được độ chế lại để chạy bằng than, củi với một bình đốt treo lủng lẳng phía sau bốc lửa đỏ rực rất nguy hiểm. Những chiếc xe chạy than, củi như vậy không chỉ giúp cải thiện cuộc sống của hàng triệu người dân miền Nam thời bao cấp mà còn "giúp" kéo lùi kỹ thuật cơ khí đến cả... thế kỷ!
Cảm ơn "đổi mới"!
"Trời sinh ra một cặp" - hay "Nồi nào vung đó” là những câu dân gian chỉ về mối quan hệ tương xứng của lứa đôi, vợ chồng; thì trong thời buổi khó khăn hậu chiến, những câu như vậy rất phù hợp để kể những câu chuyện "lạc quan tếu" về những chiếc xe chạy than củi, than đá, mùn cưa... ì ạch, nghiêng ngã, chậm rãi đến sốt ruột trên những con đường rừng, đường đất thô sơ, lầm lũi qua những vùng KTM có cuộc sống rất gần với thời... "nguyên thủy"! Chúng tôi chà răng bằng than, giặt quần áo, tắm rửa bằng tro bếp thay xà phòng. Đầu tóc và những bộ quần áo rách rưới, chằm vá thì đầy chí, rận. Cơm trắng là những thứ chỉ được ăn trong ngày Tết, ngày giỗ, ngày đại lễ... Hơn 300 ngày còn lại trong năm chỉ khoai, bắp (ngô) nhai mãi, nhai đến thân thể suy dinh dưỡng với đôi mắt lờ đờ, mệt mỏi hay da mặt vàng bủng vì suy gan, sốt rét...
Hạ tầng giao thông phát triển sẽ thu hút đầu tư và đẩy nhanh tiến trình đô thị hóa nông thôn
Ngày nay nếu có một bác sĩ, chuyên gia, nhà khoa học nào đó đưa ra công trình nghiên cứu hay luận điểm về tương quan sâu sắc giữa giao thông vận tải với thể trạng và sức khỏe con người, chắc chắn sẽ bị coi là "điên" hoặc trò đùa lố bịch. Nhưng những gì thế hệ thanh, thiếu niên giai đoạn 1975 - 1985 như chúng tôi trải qua ở Việt Nam, nhất là ở các vùng KTM thì đây là tổng kết cay đắng không chỉ về mặt khoa học mà còn về mặt lịch sử, triết học.
Cảm ơn công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng, lãnh đạo từ cuối năm 1986 đã dẫn dắt cả dân tộc đi qua cuộc chiến vệ quốc ở hai đầu đất nước trong sự bao vây cấm vận nghiệt ngã của Mỹ, Trung và các đồng minh của họ; nhất là khi xảy ra cuộc khủng hoảng, sụp đổ dây chuyền của Đông Âu Liên Xô và sự kiện Thiên An Môn! Hành trình 40 năm đó, nay nhìn lại còn hơn cả một cuộc hồi sinh! Đó cũng là nguyên nhân và kết quả về sự phát triển kinh tế mà thế giới phải ngưỡng mộ. Về mặt tư tưởng - xã hội, từ đời sống "nguyên thủy" trước đổi mới làm đa số người Việt đói nghèo bị suy dinh dưỡng, với những lời cảnh báo về căn bệnh béo phì đang phổ biến những năm gần đây trong giới trẻ, trung niên... thật sự là có liên hệ với nhau.
Song song với đó là sự thay đổi từ tự ti, mặc cảm của người trong nước với Việt kiều, người nước ngoài, đã chuyển sang thành sự hãnh diện và niềm tự hào. Lòng yêu nước trong giới trẻ, giới trung niên hiện nay bắt đầu từ sự so sánh cuộc sống của họ hiện tại với cha, ông trong quá khứ. Hoặc so sánh với cuộc sống của Việt kiều, nhất là khi công nghệ phát triển cùng với thông tin trên mạng xã hội về nghề nghiệp và cuộc sống của người cùng màu da, tiếng nói với mình đang ở hải ngoại... Càng thấy mình sung sướng, người dân càng biết ơn tiền nhân đã đóng góp, hy sinh dưới lá cờ đỏ sao vàng trong các cuộc kháng chiến vệ quốc gần trăm năm qua!
Nêu ra điều này, chúng tôi muốn nói rằng, hạ tầng giao thông được hiện đại hóa, kinh tế phát triển sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa, tư tưởng. Khi đời sống người dân, nhất là giới trẻ được nâng lên, thì không còn một luận điệu xuyên tạc, vu khống nào có thể làm thay đổi được lòng yêu nước và niềm tin vào tương lai của họ!
Hiện thực hóa ước mơ
Trước khi Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới, mạng lưới giao thông toàn quốc vô cùng lạc hậu, chắp vá với vận tốc trung bình cho các phương tiện cơ giới chỉ 30 - 40km/giờ ở khu vực đồng bằng đường lát đá, sỏi hoặc trải nhựa, nhưng đã xuống cấp do bom đạn chiến tranh. Trên các con đường đất, đường rừng ở khu vực miền núi thì vận tốc chưa đến 20km/giờ, thậm chí hoàn toàn tắc đường trong mùa mưa ở một số địa phương. Từ TPHCM ra Huế hơn 1.000km, ô tô chạy mất 3 ngày (vì đoạn Quốc lộ 1A qua tỉnh Thuận Hải cũ rất xấu). Từ TPHCM lên các tỉnh Tây Nguyên cự ly trung bình 300 - 500km mất 2, 3 ngày vì các Quốc lộ: 13, 14, 19, 20, 27... vừa nhỏ hẹp vừa xuống cấp và quá nhiều trạm kiểm soát thời "ngăn sông, cấm chợ".
Sau 40 năm đổi mới, song song với kinh tế tăng trưởng cả trăm lần, từ 0km đường bộ cao tốc, cả nước hiện có 3.300km và hầu hết các quốc lộ đều được nâng cấp liên tục. Bên cạnh đó là hàng loạt cây cầu thế kỷ, cảng biển nước sâu và hàng chục sân bay quốc tế, quốc nội đã tham gia vào hoạt động vận tải hành khách, hàng hóa với công suất, năng lực gấp hàng trăm lần so với trước đổi mới. Đây là niềm tự hào của cả đất nước chứ không riêng Bộ GTVT trước đây, hay Bộ Xây Dựng hiện nay!
Báo, đài đang thông tin rầm rộ về việc triển khai và mở rộng hàng loạt dự án đường bộ cao tốc trọng điểm theo mục tiêu hoàn thành 5.000km vào năm 2030. Cụ thể như: Chiều 14/8/2026, chính thức đưa vào hoạt động hệ thống cao tốc Bắc - Nam phía Đông, gồm 5 dự án thành phần đoạn từ Quảng Ngãi đến Nha Trang. Khu vực phía Nam và đồng bằng sông Cửu Long thì đang thi công hàng loạt tuyến qua trục ngang và kết nối vùng, như: Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; Cao Lãnh - An Hữu; Mỹ An - Cao Lãnh; Cà Mau - Đất Mũi v.v...
Ở khu vực Tây Nguyên - Đông Nam Bộ cũng đang nhộn nhịp triển khai đầu tư các tuyến cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột; Biên Hòa - Vũng Tàu; TPHCM - Mộc Bài; Tân Phú - Bảo Lộc; Bảo Lộc - Liên Khương; Nha Trang - Đà Lạt... Ngoài ra Bộ Xây dựng còn lên kế hoạch mở rộng 15 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam cùng các tuyến 2 làn, 4 làn xe lên 6 làn xe, hoàn chỉnh vào năm 2030. Bên cạnh đó chuẩn bị mở rộng các cao tốc hiện hữu phía Bắc, như: Pháp Vân - Cầu Giẽ; Hà Nội - Bắc Giang; Hòa Lạc - Hòa Bình trong năm 2026.
Trong những năm qua, cả nước như một đại công trường mênh mông, sôi động với vô số dự án đường bộ cao tốc (nhiều dự án đã đưa vào sử dụng trước 2021, như: Hà Nội - Hải Phòng; Nội Bài - Lào Cai; TPHCM - Long Thành; TPHCM - Trung Lương - Mỹ Thuận v.v...) kết nối các vùng miền đất nước, người dân đã và đang hồ hởi, phấn khởi chào đón "cao tốc về làng" cùng với những cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho hiện tại và cả tương lai.
Đây còn là chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, tạo sự phát triển hài hòa, cân đối về dân cư giữa đô thị và nông thôn. Viễn cảnh về những khu công nghiệp xuất hiện ngày càng nhiều ở nơi xa các đô thị trung tâm, thậm chí là vùng sâu, vùng xa theo sự hình thành 5.000km đường bộ cao tốc kết hợp với các dự án đường sắt, đường không, đường thủy... là ước mơ của hàng chục triệu người. Điều đó không chỉ vẽ lại bản đồ giao thông Việt Nam, mà còn chấm dứt cảnh "ly hương vì sinh kế" vốn đã kéo dài hơn trăm năm, qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Thời Pháp thuộc những lao động ly hương đó làm "cu ly" trong các hãng xưởng, bến tàu, đồn điền... Giai đoạn Mỹ xâm lược Việt Nam (1954 - 1975), nông dân miền Nam dồn về các thành phố ngoài mục đích tránh bom đạn còn vì kế sinh nhai. Những năm sau đổi mới (1986), nhất là trong 10 năm gần đây, nhiều thôn, xã ở khắp cả nước vắng hẳn bóng dáng đàn ông, phụ nữ, thanh niên, trung niên vì các khu công nghiệp đã hút hàng triệu lao động. Nhiều làng quê chỉ còn người già, trẻ em.
Có những vùng ở Nghệ An - Hà Tĩnh - Quảng Bình - Thanh Hóa; hàng trăm ngàn người phải xuất khẩu lao động vì không thể có công việc phù hợp ở địa phương. Rất nhiều vụ án, hoàn cảnh đau thương đã xãy ra với hàng ngàn gia đình có lao động ly hương! Vì thế "cao tốc về làng" còn mang thêm sứ mệnh nhân văn, cao cả là tạo thêm hàng triệu việc làm ở nông thôn để người nông dân có thể "ly nông chứ không ly hương"; để không còn những gia đình mà trẻ em phải sống với ông bà, thiếu tình thương cha, mẹ. Hoặc thảm cảnh con, cháu dù hiếu thảo cũng không thể cận kề chăm sóc cha mẹ, ông bà già yếu vì phải bôn ba xứ người kiếm cơm, áo!
(CATP) Người dân rất phấn khởi dù phải di dời nhà cửa hay phải thay đổi nghề nghiệp... khi “cao tốc” về làng! Đây sẽ là tiền đề để kết nối với các nguồn lực trong, ngoài nước, tăng tốc phát triển vùng “đất lửa kiên cường” một thời!