Từ ngày 11 đến 14/8/2026; Ban Tuyên giáo - Dân vận Thành ủy TPHCM đã tổ chức “Hành trình tri ân - Về miền đất lửa” cho hơn một trăm cán bộ Tuyên giáo - Dân vận, báo chí, xuất bản của TPHCM và một số cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn. Chương trình này càng thêm ý nghĩa khi chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt các Anh hùng Liệt sĩ (AHLS), với những câu chuyện gây xúc động mạnh mẽ, sâu sắc trong lòng Nhân dân cả nước. Những nén hương thơm các thành viên trong đoàn dâng cúng ở các nghĩa trang Liệt sĩ ở Huế - Quảng Trị là sự tri ân thế hệ cha, anh đã hy sinh xương máu để hôm nay hơn trăm triệu dân Việt Nam được sống trong hòa bình, hạnh phúc.
Qua chuyến đi, những thành viên trong đoàn có cơ hội giao lưu, học hỏi thêm cho nghề nghiệp, nhiệm vụ của mình. Cả đoàn tự hào khi “khúc ruột miền Trung” vốn chịu nhiều đau thương, mất mát trong chiến tranh chống xâm lược và thiên tai, đã và đang được Đảng, Nhà nước đầu tư rất lớn về hạ tầng giao thông. Nhiều xã, phường miền Trung - Tây Nguyên có các dự án thành phần trong hệ thống đường bộ cao tốc Bắc - Nam (trục dọc); Đông - Tây (trục ngang) đã và đang rầm rộ khởi công, thi công, hoặc đưa vào sử dụng. Người dân rất phấn khởi dù phải di dời nhà cửa, mồ mả ông bà, cha mẹ hay phải thay đổi nghề nghiệp... khi “cao tốc” về làng! Đây sẽ là tiền đề để kết nối với các nguồn lực trong, ngoài nước, tăng tốc phát triển vùng “đất lửa kiên cường” một thời!
Nếu phát minh ra lửa đưa nhân loại thoát kiếp động vật, thì phát mình ra bánh xe sau đó 1,5 triệu năm là cách mạng hóa văn minh nhân loại. Nói như vậy để khẳng định ý nghĩa to lớn, quan trọng của giao thông vận tải đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa của tất cả các vùng, miền, quốc gia... Đó là lý do mỗi chúng ta lớn lên, già đi... đều hoài niệm về những con đường của tuổi thơ, của thời đi học, đi làm; hay những con đường chạy lũ, chạy giặc thời kháng chiến chống xâm lược! v.v... Dân tộc Việt Nam Anh hùng còn tự hào với những con đường: “Tải đạn, tải gạo cho chiến dịch Điện Biên Phủ”; “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”; “Đường Hồ Chí Minh trên biển”; “Đường 5 cánh quân tiến vào giải phóng Sài Gòn - thống nhất đất nước ngày 30/4/1975”...
Câu chuyện “Cao tốc về làng” chúng tôi nhắc đến trong bài này, bắt đầu từ những hoài niệm tuổi thơ trên con đường rừng lầy lội, gian khổ. Rồi nửa thế kỷ sau - trong dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 02/9, những đứa trẻ xưa, giờ ở tuổi U70, sung sướng khi thấy quê hương, đất nước mình như một đại công trường mênh mông với vô số dự án cao tốc ầm ầm khởi động, thi công, khánh thành... vẽ lại bản đồ giao thông cho Việt Nam tiến vào “kỷ nguyên mới”...
TỪ ĐƯỜNG RỪNG KHỔ ẢI SAU CHIẾN TRANH
Năm mươi năm trước, đường Nguyễn Công Trứ - ấp Mỹ Lộc - Đà Lạt khi đó còn nhỏ bé, gập ghềnh, sũng nước sau những trận mưa... bỗng nhộn nhịp lúc ba giờ sáng. Hơn chục gia đình “vô sản” chiếm ngụ các căn nhà trong khu gia binh trường “Chiến tranh chính trị” (khi trường “di tản” về Sài Gòn trước ngày 30/4/1975), được đi kinh tế mới (KTM) để trả nhà cho đơn vị bộ đội vào tiếp quản. Mọi người í ới gọi nhau khiên, chất bàn, ghế, giường tủ và cả những tấm tole, gỗ cồng kềnh... lên các xe tải. Đến 8 giờ, đoàn xe tải chất đầy đồ đạc mới ngất ngưỡng lăn bánh, chạy ra đầu đèo Prenn Đà Lạt, chờ các xe chở nhiều hộ dân thuộc các ấp khác đến nhập đoàn rồi mới chậm rãi xuống đèo. Đó là 49 hộ với hơn 200 con người lớn, nhỏ của Đà Lạt đi KTM đợt đầu vào 9/1976. Đoàn xe chạy dọc Quốc lộ 20 về phía Nam hơn 35km rồi rẻ phải vào đường đất nhỏ xíu, lầy lội.
Đây là con đường khai thác gỗ, hai dấu mòn của xe Be chở gỗ lầm lũi kéo dài mãi vào rừng sâu thành con đường gập gềnh với đầy rẫy gốc cây, đá tảng và những “ổ voi” làm xe nghiêng muốn lật. Thỉnh thoảng bên đường lại xuất hiện buôn làng hiu hắt của đồng bào thiểu số. Nương rẫy xen kẽ với rừng, lúa nương, bắp, đậu, khoai sắn xanh um. Ấn tượng nhất là núi đôi R’Chai cao tầm 500m (1.200m so với mực nước biển) nổi lên giữa bình nguyên mênh mông xanh tươi với 2 đỉnh núi tròn đều đặn, cân xứng. Vì vậy bà con dân tộc K’Ho bản địa mới gọi là R’Chai (bầu sữa mẹ). Từ xa nhìn lại thấy như vồng ngực căng tràn sức sống của sơn nữ Tây Nguyên!
Cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương đang được triển khai xây dựng, hướng về núi R’Chai để kết nối cao tốc Liên Khương - Đà Lạt
Gần trưa, đoàn xe dừng lại ở một bãi rộng vừa phát hoang bên cạnh doanh trại của hàng trăm nam, nữ tiểu tư sản một thời, giờ là những “Pa-ven của vùng KTM”. Họ đội nón tai bèo, mang dép râu đang tự hào với bộ đồng phục xanh cùng danh hiệu “Thanh niên xung phong”. Họ vui vẻ đến giúp đỡ cho đoàn di dân ngơ ngác còn nguyên mùi thành thị. Sau khi bốc thăm, mỗi gia đình được tạm chia bốn trăm mét vuông đất còn lởm chởm gốc cây, rễ tranh để cất nhà. Những tấm tôn mới từ xe tải được bốc xuống, chia cho dân cất nhà tạm. Cùng với tôn, là gạo được cấp cho mỗi gia đình để vỡ hoang, trồng trọt. Chiều hôm đó, những căn nhà hai mái như chuồng cu, một mái suôn đuột như nhà kho, đã lấp lánh màu tôn sáng chói theo trục đường mới mở. Một làng KTM vừa hình thành; đoàn xe tải quay về Đà Lạt chở đầy nam, nữ Thanh niên xung phong đã hoàn thành nhiệm vụ. Họ hát vang trời các bài ca Cách mạng!
Cuộc sống mới mẻ, êm đềm trôi quan rất nhanh. Sáu tháng hưởng trợ cấp lương thực chấm dứt, hai trăm con người đứng trước nguy cơ đói khi mớ khoai, bắp ít ỏi thu được từ vụ mùa đầu tiên chỉ đủ cầm cự không quá một tháng. Cả làng kéo nhau vào những cánh rừng xa hơn để chặt củi, đốt than mang ra chợ bán. Đây là màn mở đầu cho mười năm tận khổ ở vùng KTM!
Suốt nhiều năm tuổi thiếu niên, chúng tôi đi học, đi phá rừng làm rẫy và gánh củi, than ra chợ huyện (chợ Tùng nghĩa) cách nhà, cách rừng 12-16km để bán hoặc đổi lấy dầu thắp đèn, muối, bột ngọt, quần áo, sách vở... đều trên con đường rừng lầy lội vào mùa mưa và phủ bụi đỏ vào mùa khô. Khi chúng tôi trưởng thành thì đó cũng là con đường hẹn hò đôi lứa, đường tiễn các thanh niên lên đường nhập ngũ, đường thông thương cho các loại nông sản và khiên cáng những người ốm đau đi bệnh viện huyện, tỉnh... Từ 1976 đến 1986; con đường này bị Fulro rải truyền đơn xuyên tạc các chính sách của Đảng, Nhà nước và kích động hận thù giữa người Kinh với đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) Tây Nguyên. Không ít lần Fulro từ rừng ra tấn công vào Ủy ban xã Tân Hội (lúc mới thành lập), phục kích trên con đường độc đạo đó để giết người, cướp của, bắt cóc... Những vụ chạm súng giữa Công an, Bộ đội, Cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương hướng về núi R’Chai để kết nối cao tốc Liên Khương - Đà Lạt du kích với các toán Fulro đã làm con đường “khổ ải” của vùng KTM vài lần nhuốm máu!
Đoàn cán bộ Tuyên giáo - Dân vận, báo chí, xuất bản TPHCM trong hành trình tri ân - Về miền đất lửa 8/2026
ĐẾN TỈNH LỘ, CAO TỐC VÀO “KỶ NGUYÊN MỚI”!
Trong hoàn cảnh khó khăn đó, chúng tôi luôn mơ ước con đường tốt hơn, an ninh hơn và tuyệt vời hơn là được nhìn thấy những trụ điện chạy dọc đường, mang ánh sáng rực rỡ về cho những làng KTM của người Kinh và các “Kon”, “Bon” (buôn, làng) của đồng bào các DTTS. Mơ ước đó rồi cũng được toại nguyện từng bước theo sự thành công của công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo, giúp kinh tế Việt Nam có những bước phát triển thần kỳ. Con đường rừng dần dần được thay bằng đường đắp đất, sỏi rộng hơn gấp đôi (tầm 5-6m ngang).
Một ngày đẹp trời, hai vạn người dân xã Tân Hội và các thôn R’Chai 1, R’Chai 2, R’Chai 3... của xã Phú Hội (huyện Đức Trọng - tỉnh Lâm Đồng cũ) vui mừng chào đón những trụ điện cắm dọc con đường vừa trải nhựa, dài 6km nối trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã Tân Hội ra ngã ba kết nối Quốc lộ 20 (ngã ba Tân Hội). Đến năm 2021 - tức dịp kỷ niệm 45 năm thành lập xã Tân Hội thì đường nhựa 5-6m ngang đó được thay bằng tỉnh lộ 724 rộng 16-20m, dài 49km kết nối các huyện Đức Trọng - Lâm Hà thuộc tỉnh Lâm Đồng cũ, rồi thông ra Quốc lộ 27 để kết nối TPHCM với các tỉnh Tây Nguyên như: Bình Phước, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai...
Đầu tháng 8/2026; sau chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khởi đầu từ Đại hội XIV của Đảng; cả nước tăng tốc phát triển để hoàn thành mục tiêu 5.000km đường bộ cao tốc vào dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng (03/02/2030); Đường cao tốc từ hướng TPHCM đang tiến vào xã Đức Trọng - Lâm Đồng. Những ngôi làng dưới chân núi R’Chai lại hồ hởi đón chào thêm cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương - dự án thành phần của cao tốc Đà Lạt - TPHCM về... làng mình. Đối với những người ở lứa tuổi U60, U70 sống ở vùng này, “cao tốc về làng” là chuyện hơn cả... giấc mơ sau đúng nửa thế kỷ họ theo cha mẹ từ Đà Lạt đi KTM về núi R’Chai!
(Còn tiếp...)