(CATP) "Đại án" truy tố Chủ tịch Công ty Cây xanh Công Minh và 46 bị can đang chuẩn bị được TAND TPHCM đưa ra xét xử sơ thẩm. Theo đó, 1.214 dự án thi công ở 38 tỉnh/thành phố (cũ), đã bị các đối tượng "mắt xích" nâng khống giá nguyên vật liệu, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 790,6 tỷ đồng. Trong đó, "ông trùm" của đường dây này đút túi hơn 264,8 tỷ đồng.
"Quan hệ" để trúng thầu
nhằm "tiếp cận" với chủ đầu tư, Nguyễn Công Minh là người trực tiếp đi ngoại giao với lãnh đạo các tỉnh/thành phố để tạo mối quan hệ, giới thiệu về hệ thống Cây xanh Công Minh và khả năng thực hiện các dự án trồng, chăm sóc cây xanh của hệ thống. Sau khi có được "quan hệ" với lãnh đạo cấp tỉnh/thành, Minh nhờ lãnh đạo cấp tỉnh giới thiệu đến các giám đốc khu vực với lãnh đạo cấp huyện. Được giới thiệu, giám đốc khu vực liền tiếp cận, "chi ngoại giao" cho lãnh đạo cấp huyện để tạo quan hệ và nhờ lãnh đạo cấp huyện giới thiệu giám đốc chi nhánh đến gặp gỡ, phối hợp trực tiếp với đơn vị được giao làm chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án.
Một số trường hợp chưa tiếp cận được chủ đầu tư, thì "ông trùm" Minh cho công ty trong hệ thống tham gia đấu thầu bình thường, chấp nhận chưa có lãi để thâm nhập thị trường. Nhưng khi đã có "quan hệ" và thực hiện được một số dự án trên địa bàn, Minh triển khai việc tổng hợp thông tin về dự án, phối hợp với chủ đầu tư lập dự án và xin cấp vốn thực hiện dự án hàng năm như sau: Vào khoảng thời gian tháng 10, tháng 11 hàng năm, Minh giao cho giám đốc khu vực nghiên cứu trên địa bàn của mình phụ trách về nhu cầu trồng, chăm sóc cây xanh trong năm tiếp theo. Từ đó, "ông trùm" xây dựng kế hoạch công việc cho hệ thống và triển khai các đầu mối ngoại giao nhằm đưa giám đốc khu vực, giám đốc chi nhánh của hệ thống vào giúp chủ đầu tư hình thành dự án trồng, chăm sóc cây xanh, sau đó tham gia đấu thầu và thực hiện dự án.
Một dự án của Cây xanh Công Minh thi công tại Quảng Trị
Thực hiện chỉ đạo của Minh, giám đốc khu vực chỉ đạo giám đốc chi nhánh nắm tình hình các dự án trồng, chăm sóc cây xanh mà UBND cấp huyện dự kiến thực hiện để tổng hợp thông tin báo cáo lại cho khu vực. Trường hợp, cấp huyện chưa có dự án thì giao giám đốc chi nhánh chủ động đi khảo sát thực tế trên địa bàn các huyện/thị, chấm chọn các tuyến đường, vị trí có thể thực hiện dự án trồng, chăm sóc cây xanh để hệ thống Cây xanh Công Minh giúp UBND cấp huyện lập dự án, xin cấp vốn và triển khai thực hiện khi được duyệt.
Thực hiện chỉ đạo của giám đốc khu vực, giám đốc chi nhánh tiếp cận chủ đầu tư để thực hiện tổng hợp tình hình. Trường hợp cấp huyện có dự án nhưng chưa có nguồn vốn hoặc chưa có dự án thì đề xuất lãnh đạo UBND cấp huyện cho phép hệ thống Cây xanh Công Minh hỗ trợ lập dự án và xin vốn để triển khai thực hiện. Khi lãnh đạo UBND cấp huyện đồng ý, giám đốc chi nhánh thực hiện khảo sát, lập bản vẽ, lựa chọn loại cây trồng, nguyên vật liệu phục vụ dự án và đưa ra khái toán của dự án.
Theo truy tố, cách thức can thiệp vào hồ sơ mời thầu là khi vốn được cấp về địa phương cho dự án trồng, chăm sóc cây xanh, giám đốc chi nhánh chủ động nắm bắt thông tin về việc UBND cấp huyện giao cho đơn vị nào làm chủ đầu tư thì triển khai móc nối, can thiệp vào quá trình đấu thầu. Minh chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ tạm ứng kinh phí cho các giám đốc khu vực, giám đốc chi nhánh chi quan hệ tác động đến các cá nhân có thẩm quyền trong quá trình thực hiện đấu thầu dự án để đưa ra tiêu chí cao về năng lực nhân sự, năng lực tài chính của nhà thầu trong hồ sơ mời thầu nhằm loại bỏ nhà thầu khác. Cụ thể: Phải có nguồn nhân lực với bằng đại học, có chứng chỉ nghiệp vụ, có kinh nghiệm thi công công trình tương tự, các hợp đồng thi công công trình có giá trị cao.
Đồng thời, đưa danh mục các loại cây xanh, cọc chống và phân bón với giá cao hơn thực tế vào dự toán gói thầu bằng cách giám đốc chi nhánh lấy báo giá của các công ty thuộc hệ thống Cây xanh Công Minh thông qua chủ đầu tư, chuyển cho đơn vị tư vấn lập báo cáo kinh tế kỹ thuật đưa vào giá dự toán gói thầu, hoặc được chủ đầu tư tạo điều kiện cho làm việc trực tiếp với đơn vị tư vấn thẩm định giá, hoặc giám đốc chi nhánh tự tìm đơn vị tư vấn trong hệ thống Cây xanh Công Minh, giới thiệu cho chủ đầu tư để hai công ty trong hệ thống cùng làm trong một dự án với "hai vai", là "vai" tư vấn cho chủ đầu tư và "vai" đơn vị dự thầu. Qua đó, công ty của Minh chính là đơn vị tham gia quá trình lập dự toán giá gói thầu trong kế hoạch đấu thầu. Đối với gói thầu có tổng mức đầu tư dưới 1 tỷ đồng, thì hệ thống Cây xanh Công Minh xin được thực hiện dự án qua hình thức chỉ định thầu.
Dự án chỉnh trang đô thị Cây xanh Công Minh trúng thầu tại Đồng Tháp
"Bất thường" trúng thầu hàng ngàn dự án
cách thức tham gia dự thầu và thi công dự án là ngay từ khi tuyển dụng nhân sự tại khu vực và các tỉnh/thành phố, Nguyễn Công Minh chỉ đạo phối hợp linh hoạt giữa các khu vực trong việc sử dụng pháp nhân và nhân sự để làm hồ sơ dự thầu đảm bảo trúng thầu, sau khi trúng thầu thì do giám đốc chi nhánh ở địa bàn đó thực hiện dự án.
Để có đủ hồ sơ năng lực nhân sự và tài chính cho các công ty trong hệ thống làm hồ sơ dự thầu, Minh yêu cầu những người có bằng cấp về trồng, chăm sóc cây xanh nộp giấy tờ cá nhân và bằng cấp cho tổng công ty ngay khi được tuyển dụng để đưa thông tin vào "ngân hàng nhân sự". Đồng thời, tập hợp những hợp đồng về trồng, chăm sóc cây xanh có giá trị cao mà các công ty trong hệ thống đã ký để làm "ngân hàng hợp đồng tương tự" đã thực hiện. Trong 60 công ty, Minh phân bổ cho mỗi khu vực quản lý một số công ty để làm hồ sơ tham gia đấu thầu.
Căn cứ vào tiêu chí của từng dự án, trên cơ sở dữ liệu "ngân hàng nhân sự" và "hợp đồng tương tự" của hệ thống, giám đốc chi nhánh chủ động đề xuất giám đốc khu vực cách thức tham gia đấu thầu và lựa chọn công ty/nhân sự đứng tên hồ sơ dự thầu, lựa chọn tài liệu đưa vào hồ sơ dự thầu để tham gia đấu thầu. Hệ thống công ty của Minh tham gia đấu thầu bằng nhiều cách khác nhau, nhưng phổ biến là dùng nhiều công ty trong hệ thống cùng tham gia dự thầu, thi công độc lập cho cùng một dự án với vai trò "quân xanh" giúp cho một công ty trong hệ thống trúng thầu. Một hình thức nhằm để "trúng thầu" nữa là dùng chính công ty trong hệ thống để đăng ký thầu gói thầu tư vấn cho chủ đầu tư, lập báo cáo kinh tế kỹ thuật...
Từ những "chiêu" về hành vi vi phạm nêu trên trong quy định đấu thầu đã gây hậu quả nghiêm trọng, các công ty trong hệ thống Cây xanh Công Minh từ tham gia đấu thầu, trúng thầu và thực hiện thi công lên đến 1.254 dự án tại 38 tỉnh/thành phố (cũ). Trong đó, từ năm 2019 đến tháng 6/2023, hệ thống Cây xanh Công Minh tham gia và trúng thầu 1.153 dự án với tổng giá trị hợp đồng hơn 3.531 tỷ đồng, gây thiệt hại hơn 763 tỷ đồng. Từ tháng 6/2023 (thời điểm Minh bỏ trốn), các đối tượng vẫn tiếp tục thực hiện 74 dự án, với tổng giá trị hợp đồng là hơn 450 tỷ đồng, gây thiệt hại hơn 29 tỷ đồng.
Trong các bị can sắp hầu tòa có Phan Văn Linh - nguyên Chủ tịch UBND H.Triệu Phong cũ, tỉnh Quảng Trị
Trong đó, có 61 dự án với giá trị hợp đồng hơn 423 tỷ đồng, gây thiệt hại hơn 27 tỷ đồng là hậu quả do các bị can và đối tượng trong hệ thống Cây xanh Công Minh thực hiện bằng phương thức, thủ đoạn theo chỉ đạo của Minh, dòng tiền chuyển về cho Minh qua tài khoản của người nhà. Do đó, Minh và các đối tượng liên quan cũng phải chịu trách nhiệm về thiệt hại tại các dự án này. Còn lại 13 dự án có giá trị hợp đồng hơn 27 tỷ đồng, gây thiệt hại gần 2 tỷ đồng do Nguyễn Hữu Sáng, Nguyễn Văn Hòa, Nguyễn Trung Dũng, Nguyễn Trung sử dụng danh nghĩa hệ thống Công ty Cây xanh Công Minh, nhưng dòng tiền không được chuyển về cho Minh theo tỷ lệ giao khoán từ đầu năm; do đó, các đối tượng này chịu trách nhiệm độc lập đối với 13 dự án từ sau thời điểm Minh bỏ trốn (tháng 6/2023).
Ngoài ra, theo điều tra và truy tố trong "đại án" này, từ tháng 01/2022 đến tháng 11/2023, có 5 đối tượng đã tách khỏi hệ thống Cây xanh Công Minh hoạt động độc lập, tham gia dự thầu và trúng thầu 27 dự án với tổng giá trị hợp đồng hơn 47,9 tỷ đồng, gây thiệt hại số tiền hơn 10 tỷ đồng.