Sau khi người vợ gắn bó suốt 43 năm qua đời, Simon, một người đàn ông sống tại bang New York (Mỹ), tìm đến các mối quan hệ trên mạng với hy vọng vơi bớt nỗi cô đơn. Ông nhanh chóng làm quen với một người phụ nữ tự xưng là "Emily". Tuy nhiên, trong những tháng tiếp theo, người mà Simon quá muộn mới nhận ra chỉ là một danh tính giả đã lừa lấy 800.000 USD từ khoản tiền hưu trí của ông. Đó mới chỉ là khởi đầu của bi kịch. Simon còn phải gánh khoản nợ 185.000 USD đã vay để "đầu tư” theo lời dụ dỗ của kẻ lừa đảo, cùng hàng chục nghìn USD tiền thuế phát sinh từ việc rút tiền hưu trí. Ông trình báo cảnh sát địa phương và Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), nhưng không thu được kết quả. Thay vào đó, một kẻ lừa đảo khác tiếp tục tiếp cận, đề nghị giúp ông "kết nối với Mật vụ Mỹ” để lấy lại số tiền đã mất, đổi lại là một khoản phí khác.
Thiệt hại tăng cao kỷ lục
Từ các tài liệu rò rỉ và địa chỉ ví tiền mã hóa, nhóm điều tra của hãng tin AP và chương trình FRONTLINE lần theo dòng tiền bị đánh cắp của Simon, phát hiện chúng dẫn đến một trung tâm lừa đảo khét tiếng ở Myanmar.
Sòng bạc Kings Romans trong đặc khu kinh tế Tam giác Vàng (Lào)
Ngày nay, phần lớn khu nhà nơi Simon bị lừa đã bị quân đội Myanmar san phẳng, chỉ còn lại những đống gạch vụn sau các đợt truy quét, trấn áp các trung tâm lừa đảo. Tuy nhiên, theo ghi nhận của AP, nhiều hoạt động phi pháp tại đây đã chuyển sang địa điểm khác, trong khi các cơ sở mới nhanh chóng mọc lên, len sâu vào những khu vực rừng núi biên giới hẻo lánh. Còn Simon vẫn chưa lấy lại được một đồng nào.
Câu chuyện của Simon là một trường hợp điển hình về thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trên toàn cầu. Doanh thu từ hoạt động này liên tục lập kỷ lục mới, ngay cả khi các trung tâm lừa đảo liên tiếp bị truy quét. Từ một vụ điều tra cụ thể, loạt bài mở rộng góc nhìn, phơi bày cách thế giới đang chật vật đối phó với một nền kinh tế tội phạm dường như phát triển nhanh hơn năng lực ngăn chặn.
Trong năm 2025, người Mỹ báo cáo khoản thiệt hại kỷ lục 15,9 tỷ USD do lừa đảo với Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC), tăng 25% so với năm 2024. Tuy nhiên, con số này nhiều khả năng vẫn thấp hơn đáng kể so với thực tế, bởi nhiều nạn nhân quá xấu hổ nên không trình báo. Theo ước tính của FTC, tổng thiệt hại thực tế do lừa đảo tại Mỹ trong năm 2024 đã lên tới gần 200 tỷ USD, tương đương khoảng 550 triệu USD mỗi ngày.
Theo kết quả điều tra, đà gia tăng chóng mặt này được thúc đẩy bởi những bước tiến vượt bậc của trí tuệ nhân tạo (AI) và tiền mã hóa. AI giúp các đối tượng lừa đảo mở rộng quy mô hoạt động, đồng thời nâng cao mức độ tinh vi của các thủ đoạn lên chưa từng có. Trong khi đó, tiền mã hóa, thường được sử dụng trong các vụ lừa đảo đầu tư, tạo điều kiện cho dòng tiền bất chính luân chuyển qua môi trường số, khiến việc xác định chủ sở hữu thực sự và truy vết tài sản trở nên khó khăn.
Một khu trại của các nhóm lừa đảo ở bang Shan, Myanmar
Không ai hoàn toàn miễn nhiễm với nguy cơ này. Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Đối ngoại Công chúng AP-NORC, 98% người Mỹ tin rằng mình từng là mục tiêu của các đối tượng lừa đảo, trong đó nhiều người liên tục nhận được những lời chào mời đáng ngờ mỗi ngày. Cứ 10 người thì có 3 người cho biết đã thực sự mất tiền hoặc thông tin cá nhân vì lừa đảo.
Các cuộc phỏng vấn với 58 nạn nhân tại Mỹ càng cho thấy lừa đảo trực tuyến không chừa một ai. Những người này ở độ tuổi từ 32 đến 90, thuộc nhiều sắc tộc và có mức thu nhập khác nhau, từ bác sĩ, chuyên viên công nghệ thông tin, học giả có bằng cấp cao đến người lao động phổ thông. Số tiền họ mất dao động từ vài nghìn USD đến 4 triệu USD trong mỗi vụ.
Quy mô công nghiệp hóa của các đường dây lừa đảo hiện nay thể hiện rõ qua trường hợp bà Alice Lin, 83 tuổi. Bà là nạn nhân duy nhất trong số những người được phỏng vấn lấy lại được một phần tiền, sau khi khởi kiện thành công ngân hàng vì không bảo vệ khách hàng cao tuổi trước những giao dịch chuyển tiền bất thường với giá trị lớn.
Theo phân tích dữ liệu blockchain do công ty TRM Labs thực hiện, mạng lưới tội phạm từng lừa bà Lin đã triển khai hàng chục hình thức lừa đảo khác nhau, thu về ít nhất 800 triệu USD trong giai đoạn từ tháng 01/2022 đến tháng 9/2024. Ông Ari Redford, phụ trách chính sách toàn cầu của TRM Labs, nhận định quá trình công nghiệp hóa hoạt động lừa đảo khiến việc thu hồi tiền cho nạn nhân ngày càng khó khăn. Theo ông, Mỹ vẫn chưa xây dựng được một hệ thống đủ mạnh để vừa cảnh báo sớm, ngăn người dân trở thành nạn nhân, vừa bảo đảm khả năng hoàn trả tiền cho những người đã bị lừa.
Tình hình tại Mỹ không phải là trường hợp cá biệt. Theo báo cáo "Một hệ sinh thái tội phạm liên kết: Đánh giá mối đe dọa tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia tại Đông Nam Á 2026", do Văn phòng Liên hợp quốc về Chống Ma túy và Tội phạm (UNODC) công bố tại Bangkok ngày 21/7/2026, tổng thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Đông Á, Đông Nam Á, Australia và New Zealand trong năm 2025 ước tính dao động từ 88 tỷ đến 114 tỷ USD. Con số này tăng vọt so với mức 18–37 tỷ USD được ước tính cho năm 2023, tương đương mức tăng gấp khoảng 3–5 lần chỉ trong hai năm.
Khu phức hợp lừa đảo KK Park (Myanmar) nhìn từ bản đồ vệ tinh
UNODC nhấn mạnh rằng ngay cả ở mức thấp nhất của khoảng ước tính, tổng thiệt hại này vẫn vượt tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nhiều quốc gia trong khu vực.
Trung tâm bị san phẳng lập tức "tái sinh"
Quân đội Thái Lan, Myanmar và Campuchia đã sử dụng chất nổ phá sập hàng trăm tòa nhà trong các khu phức hợp lừa đảo ở khu vực biên giới qua nhiều chiến dịch trong năm 2025. Tuy nhiên, điều khiến giới điều tra đau đầu nhất là tốc độ các trung tâm lừa đảo tái xuất hiện sau mỗi đợt triệt phá. Trên thực tế, san phẳng một địa điểm cụ thể không đồng nghĩa với việc xóa sổ mạng lưới vận hành phía sau. Hạ tầng kỹ thuật, đội ngũ nhân sự và dòng tiền vẫn có thể nhanh chóng được tái lập tại một địa điểm mới, đôi khi chỉ cách nơi cũ không xa.
Về phía Mỹ, tháng 11/2025, Bộ Tư pháp nước này công bố thành lập lực lượng đặc nhiệm nhằm cắt đứt khả năng tiếp cận hạ tầng công nghệ Mỹ của các hoạt động lừa đảo tại Đông Nam Á, đồng thời truy quét các mạng lưới tội phạm đứng sau và thu giữ tài sản bị đánh cắp. Song song đó, Bộ Tài chính Mỹ cũng áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với nhiều tổ chức trong khu vực. Theo số liệu công bố trên trang web của lực lượng đặc nhiệm, cơ quan này tuyên bố đã phong tỏa 832 triệu USD tiền mã hóa liên quan đến các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia tính đến mùa hè năm 2026. Tuy nhiên, khi được AP liên hệ, người phát ngôn của lực lượng không thể cung cấp thông tin cụ thể về từng vụ thu giữ, nơi lưu giữ số tiền hiện nay hay số tiền, nếu có, đã thực sự được hoàn trả cho các nạn nhân.
Tình trạng thiếu minh bạch về số liệu không chỉ xảy ra tại một cơ quan. Theo báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), ít nhất 13 cơ quan liên bang đang phụ trách những khía cạnh khác nhau của loại tội phạm này. Ông Seto Bagdoyan, người đứng đầu bộ phận Kiểm toán Điều tra Pháp y của GAO, nhận định cách tiếp cận phân tán khiến chiến lược ứng phó chung trở nên chậm chạp và kém hiệu quả hơn kỳ vọng.
Theo điều tra của AP, đến nay, Mỹ vẫn chưa có số liệu thống nhất trên toàn liên bang về tổng thiệt hại do lừa đảo, chưa xây dựng được định nghĩa chung về hành vi lừa đảo và cũng chưa có một chiến lược quốc gia thực sự để ứng phó với vấn nạn này. Bà Rebecca Keithley, cựu Phó trưởng Bộ phận Tội phạm Tài chính của FBI, cho biết hàng chục tỷ USD đang bị các đường dây lừa đảo rút khỏi nền kinh tế Mỹ mỗi năm.
Trong khi đó, chương trình "Operation Level Up" của FBI, chuyên chủ động liên hệ và can thiệp với những người có nguy cơ trở thành nạn nhân của lừa đảo đầu tư, đã giúp ngăn chặn khoảng 8.500 người khỏi sập bẫy trong gần hai năm triển khai. Con số này vẫn rất nhỏ so với quy mô vấn nạn, nhất là khi riêng Trung tâm Tiếp nhận Khiếu nại về Tội phạm mạng (IC3) của FBI đã nhận trung bình gần 3.000 đơn trình báo mỗi ngày.
Những con số trên cho thấy một thực tế: ngay tại Mỹ, quốc gia sở hữu bộ máy thực thi pháp luật và nguồn lực tài chính hàng đầu thế giới, nỗ lực trấn áp vẫn chưa theo kịp tốc độ tái sinh của các mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới. Nếu ngay tại Mỹ, nơi ít nhất 13 cơ quan liên bang cùng tham gia ứng phó, hiệu quả truy vết và thu hồi tài sản vẫn còn hạn chế, thì thách thức tại các quốc gia Đông Nam Á, nơi những trung tâm lừa đảo đặt cơ sở hoạt động và có thể nhanh chóng di chuyển sang địa bàn khác, còn lớn hơn nhiều.