Tồn tại như thách thức
Đầu tháng 12/2015, Cục Quản lý Dược cho biết Công ty TNHH Hóa dược quốc tế Phương Đông (Hà Nội) đã nhập khẩu Salbutamol vượt 200kg so với đơn hàng được duyệt. Công ty bị đình chỉ hoạt động kinh doanh thuốc, tước quyền sử dụng giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thuốc; toàn bộ hồ sơ được chuyển đến Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an). Hồ sơ của Công ty cổ phần Dược Minh Hải và Công ty TNHH Hóa dược Minh Anh cũng được chuyển đến cơ quan này. Tuy nhiên, do chưa có đủ tài liệu chứng minh Salbutamol mà hai công ty bán ra được sử dụng trong sản xuất thức ăn chăn nuôi, cả hai chỉ bị Cục Quản lý Dược xử phạt hành chính.
Ở khâu phân phối, những người bị bắt giữ cũng chỉ là các mắt xích nhỏ lẻ. Tổng kết đợt cao điểm từ tháng 11/2015 đến hết tháng 02/2016, ông Phạm Tiến Dũng, Trưởng phòng Thanh tra chuyên ngành, Thanh tra Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NNPTNT), cho biết cơ quan Công an đã bắt giữ 4 người có hành vi tuồn Salbutamol ra thị trường. Tuy nhiên, cả 4 đều chỉ tham gia buôn bán nhỏ lẻ.
Xe tải chở heo chứa chất cấm trên đường đi tiêu thụ bị Công an kiểm tra
Sau đợt truy quét, khung pháp lý được siết chặt. Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định hành vi sử dụng chất cấm trong chăn nuôi có thể bị phạt tù từ 1 đến 5 năm, mức cao nhất lên đến 20 năm. Salbutamol cũng được đưa vào nhóm thuốc phải kiểm soát đặc biệt theo Luật Dược sửa đổi. Tháng 8/2016, khi cho phép nhập khẩu trở lại 100kg Salbutamol, Cục Quản lý Dược giao sở y tế địa phương giám sát, hậu kiểm, đồng thời đề nghị Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường và các cục chuyên ngành thuộc Bộ NNPTNT phối hợp kiểm soát.
Tuy nhiên, chất cấm này vẫn tái xuất hiện trong các trang trại chăn nuôi. Ngày 27/12/2022, Chi cục Chăn nuôi và Thú y Đồng Nai phối hợp với lực lượng Cảnh sát môi trường Công an tỉnh kiểm tra một trang trại rộng hơn 10.000m² tại xã Sông Trầu, huyện Trảng Bom. Kết quả xét nghiệm nhanh cho thấy mẫu nước tiểu lấy tại hai ô chuồng đang nuôi 130 con heo đều dương tính với Salbutamol. Hồ sơ vụ việc sau đó được chuyển cho cơ quan công an xử lý. Trước tình hình này, Bộ trưởng Bộ NNPTNT đã có công điện đề nghị các địa phương thành lập chuyên án, tập trung đấu tranh với hành vi buôn bán, vận chuyển, sử dụng chất cấm tại các cơ sở nuôi vỗ béo và giết mổ.
Lần theo những chuyến xe
Cuối tháng 7/2026, trên quốc lộ 1, đoạn qua TPHCM, Đội Cảnh sát giao thông Rạch Chiếc phối hợp với Trạm Kiểm dịch động vật Thủ Đức kiểm tra hai xe tải chở 201 con heo từ Đồng Nai vào phường Đông Hòa để giết mổ. Các tài xế xuất trình giấy chứng nhận kiểm dịch do cơ quan chức năng Đồng Nai cấp ngày 26/7. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm nhanh mẫu lấy từ toàn bộ 201 con heo đều dương tính với Salbutamol.
Từ đây, công tác truy xuất nguồn gốc được mở rộng sang Đồng Nai. Sau một tuần kiểm tra, Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản TP Đồng Nai phát hiện 7 cơ sở nuôi heo vỗ béo có sử dụng Salbutamol, đồng thời tạm giữ hơn 4.100 con heo. Ngày 03/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đồng Nai chuyển hồ sơ vụ việc đến Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM. Theo sở này, các cơ sở trên không đăng ký kê khai chăn nuôi, chủ yếu thu mua heo có trọng lượng 90–100kg rồi trộn chất cấm vào cám viên cho ăn. Phần lớn các cơ sở do thương lái làm chủ.
Cơ quan chức năng lấy mẫu để phân tích trong vụ triệt phá đường dây tiêu thụ 10.000 tấn heo chứa chất cấm ở TPHCM
Trên cơ sở đó, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TPHCM xác lập chuyên án, tổ chức khám xét khẩn cấp 14 địa điểm. Qua khám xét, cơ quan điều tra phát hiện 3.909 con heo, tổng trọng lượng hơn 500 tấn, dương tính với Salbutamol tại 7 cơ sở thu gom, chăn nuôi; đồng thời thu giữ hơn 1.000kg chất cấm, với lượng đủ để phối trộn thành hơn 3.000 tấn thức ăn chăn nuôi.
Điểm đáng chú ý trong kết quả điều tra lần này là cơ quan chức năng không dừng lại ở việc phát hiện các lô heo dương tính với chất cấm, mà tiếp tục lần theo nguồn cung để xác định người bán. Kết quả điều tra xác định Nguyễn Thị Trinh Nữ (37 tuổi, ngụ tỉnh Vĩnh Long) là người cung cấp Salbutamol trong vụ án. Khoảng giữa năm 2025, Nữ giới thiệu một loại cám có tác dụng giúp heo trông đẹp hơn, thịt săn chắc, tăng tỷ lệ nạc, được lấy từ Thái Lan và Campuchia, với giá 375.000 đồng/kg. Sau đó, Nữ bán số lượng lớn loại cám này cho các nhóm nuôi heo vỗ béo.
Cơ quan điều tra còn làm rõ cách thức phối trộn và sử dụng chất cấm. Theo đó, cứ 100 gam Salbutamol được trộn với 300kg cám để cho 100 con heo ăn trong một lần; tổng lượng sử dụng khoảng 3kg cho mỗi đợt nuôi 100 con. Trước khi xuất bán, các đối tượng ngừng sử dụng chất tạo nạc khoảng 10 ngày, đồng thời cho heo uống thuốc giải độc gan hoặc dung dịch điện giải nhằm đối phó với việc kiểm tra, xét nghiệm.
Mắt xích còn thiếu trong vụ việc năm 2016 - chứng cứ kết nối người bán chất cấm với các trại chăn nuôi heo - đã được làm rõ trong vụ án năm 2026. Ngày 05/10/2026, cơ quan điều tra khởi tố 9 bị can về 4 tội danh. Trong đó, 7 bị can bị khởi tố về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm; Nguyễn Thị Trinh Nữ bị khởi tố về tội buôn bán hàng cấm; Nguyễn Văn Hiệu bị khởi tố thêm về tội đưa hối lộ; và Võ Quốc Sơn bị khởi tố về tội nhận hối lộ.
Theo kết quả điều tra, từ tháng 01/2026, đường dây này đã đưa hơn 10.000 tấn heo sử dụng chất tạo nạc ra thị trường, với tổng giá trị ước tính trên 600 tỷ đồng.
Tang vật Salbutamol được Công an TPHCM thu giữ trong quá trình điều tra vụ án
Lỗ hổng đã dịch chuyển
So với mười năm trước, công tác triệt phá đường dây buôn bán Salbutamol đã cho thấy hai điểm thay đổi đáng chú ý. Thứ nhất là nguồn cung chất cấm. Giai đoạn 2015–2016, hướng điều tra dẫn đến nguồn nguyên liệu dược nhập khẩu chính ngạch nhưng bị tuồn ra ngoài để sử dụng trái mục đích. Đến năm 2026, theo cơ quan điều tra, chất cấm được lấy từ Thái Lan, Campuchia; hơn 1.000kg Salbutamol bị thu giữ được đựng trong các bao bì in chữ nước ngoài. Thứ hai, cán bộ thuộc cơ quan quản lý chuyên ngành đã bị xử lý hình sự. Võ Quốc Sơn, kiểm dịch viên động vật thuộc Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản TP Đồng Nai, bị xác định có hành vi tiếp tay cho đường dây. Sơn nhận tiền để ký khống, cấp sẵn giấy chứng nhận kiểm dịch động vật, tạo điều kiện đưa heo nhiễm chất cấm ra thị trường.
Ở góc độ y tế, ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, cho biết việc sử dụng Salbutamol trong thức ăn chăn nuôi với liều cao là sai mục đích, tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe. Nhiệt độ trong quá trình luộc, chiên, nướng không làm phân hủy đáng kể hoạt chất này. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng dịch tễ vững chắc để kết luận dư lượng Salbutamol gây ung thư hoặc tổn thương sinh sản.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM cho biết đang tiếp tục mở rộng vụ án, làm rõ toàn bộ đường dây, những người liên quan và đầu ra của sản phẩm. Công an TPHCM khuyến cáo các cơ sở chăn nuôi tuyệt đối không sử dụng chất tạo nạc; không mua bán, lưu giữ thuốc, hóa chất không rõ nguồn gốc được quảng cáo có tác dụng "siêu nạc", "tăng trọng nhanh", "rút ngắn thời gian nuôi". Các cơ sở thu mua, giết mổ cần kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc heo, đồng thời tăng cường lấy mẫu giám sát tồn dư chất cấm.
14 năm, từ 56 thùng hàng tại Khu công nghiệp Tân Tạo đến hơn một tấn Salbutamol bị thu giữ tại các trại nuôi heo vỗ béo ở Đồng Nai, hồ sơ các vụ việc cho thấy chất cấm luôn tìm đường len lỏi qua những khâu quản lý lỏng lẻo: khi là khâu cấp phép nhập khẩu nguyên liệu làm thuốc, khi lại là những tờ giấy chứng nhận kiểm dịch được cấp khống. Vụ án năm 2026 đã lần ra được mối liên hệ giữa người cung cấp chất cấm và các trại chăn nuôi. Nhưng để ngăn chặn tận gốc, điều quan trọng không chỉ là xử lý những người vi phạm, mà còn phải khắc phục triệt để những kẽ hở trong quản lý mà mỗi vụ án đã phơi bày.
(CATP) Chất tạo nạc Salbutamol bị cấm không tự nhiên xuất hiện trong thức ăn chăn nuôi. Giai đoạn 2014-2015, chất này được nhập khẩu vào Việt Nam theo đường chính ngạch, dưới danh nghĩa nguyên liệu sản xuất thuốc điều trị hen suyễn cho người. Tuy nhiên, Salbutamol lại được quản lý theo cơ chế cho phép doanh nghiệp nhập khẩu theo nhu cầu mà không giới hạn số lượng. Khi cơ quan điều tra và ngành nông nghiệp công bố thông tin phần lớn lượng nguyên liệu này đã bị tuồn ra thị trường, cơ quan quản lý dược lại trả lời vòng vo, viện dẫn số liệu chưa chính xác và đẩy trách nhiệm phối hợp sang bộ, ngành khác. Hơn 9 tấn Salbutamol đã được bán ra chỉ trong hai năm, nhưng đến nay, vẫn không thể xác định bao nhiêu trong số đó thực sự được sử dụng đúng mục đích để sản xuất thuốc.