Lan rất nhanh và gây tử vong
Theo Cổng thông tin chính quyền thành phố Thâm Quyến, tháng 9/2023, Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia, Bộ Công an và Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc ra thông báo chung điều chỉnh danh mục thuốc gây mê và thuốc hướng thần, đưa Etomidate (trừ các chế phẩm chứa Etomidate đã được phê duyệt lưu hành trong nước) vào danh mục chất hướng thần loại 2, có hiệu lực từ ngày 01/10/2023. Đây là động thái quản lý sớm nhất trong khu vực và nó cho thấy vấn đề đã được nhận diện từ cách đây gần ba năm. Nhưng việc siết ở một nơi không đồng nghĩa với việc chấm dứt được nguồn cung. Sản phẩm vẫn tiếp tục lan ra các thị trường lân cận, theo những tuyến đường mà mỗi nước sau đó phải tự đối phó. Một năm sau động thái từ Trung Quốc, bản tin của Cục Thông tin chính quyền Hồng Kông (Trung Quốc) ghi nhận, các nhân viên công tác xã hội chống ma túy đã phát hiện "không gian du".
Đặc biệt sau khi các biện pháp phòng chống dịch Covid-19 được dỡ bỏ năm 2022, chất này bắt đầu lan nhanh trong giới trẻ địa phương. Chỉ trong thời gian ngắn, chất này trở thành loại ma túy bị lạm dụng nhiều thứ ba trong nhóm người dùng từ 21 tuổi trở xuống tại Hồng Kông (Trung Quốc) trong năm 2024, chỉ sau cần sa và cocaine. Trung tâm Kiểm soát độc chất Hồng Kông (Trung Quốc) ghi nhận 45 ca lạm dụng Etomidate trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 12/2024. Các bệnh viện công điều trị hơn 130 ca nghi sử dụng chất này trong năm 2024, trong đó có 3 ca tử vong và khoảng 1/4 số bệnh nhân dưới 18 tuổi.
Một loại tinh dầu chứa Etomidate ở Hồng Kông (Trung Quốc)
Phản ứng pháp lý đến sau đó, ngày 14/02/2025, chính quyền Hồng Kông (Trung Quốc) chính thức xếp Etomidate (trước đó chỉ được quản lý như chất độc nhóm 1) vào danh mục ma túy nguy hiểm cùng nhóm với cocaine; đồng thời bổ sung 5 chất khác, trong đó Metomidate, Propoxate và Isopropoxate là các chất có liên hệ hóa học với Etomidate. Theo quy định sửa đổi, hành vi tàng trữ và sử dụng các chất này chịu mức phạt tối đa 7 năm tù cùng khoản tiền phạt 1 triệu đôla Hồng Kông. Hành vi buôn bán hoặc nhập khẩu trái phép có thể bị phạt tối đa tù chung thân và 5 triệu đôla Hồng Kông. Điểm đáng chú ý là Hồng Kông (Trung Quốc) không chỉ cấm một chất, mà cấm luôn cả nhóm chất có cấu trúc tương tự. Đây là cách bịt trước kẽ hở mà tội phạm thường khai thác: khi một chất bị cấm, chúng chuyển sang dùng biến thể hóa học gần giống để lách luật.
Ba lần nâng cảnh báo trong thời gian ngắn
Không nơi nào cho thấy tốc độ lan của loại ma túy này rõ như Đài Loan (Trung Quốc). Số vụ được thông báo liên quan đến Etomidate tăng từ 22 vụ trong năm trước lên 1.281 vụ chỉ trong 9 tháng đầu năm 2024, tức tăng hơn 50 lần. Đi kèm là những hệ lụy xã hội nghiêm trọng. Cùng thời điểm, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử, tức phương tiện mang chất này, cũng trẻ hóa. Theo khảo sát hai năm một lần của cơ quan y tế Đài Loan (Trung Quốc), tỷ lệ học sinh trung học cơ sở sử dụng thuốc lá điện tử tăng từ 1,9% lên 3,9%, còn học sinh trung học phổ thông tăng từ 3,4% lên 8,8%. Chính quyền Đài Loan (Trung Quốc) đã 3 lần điều chỉnh khung quản lý chỉ trong chưa đầy hai năm.
Tháng 8/2024, Etomidate được xếp vào loại ma túy cấp 3, đến tháng 11 cùng năm, Ủy ban Thẩm định ma túy nâng lên cấp 2, khiến mức án cho các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển đều cao hơn trước, đồng thời hành vi đơn thuần tàng trữ và sử dụng cũng cấu thành tội phạm. Mới đây, tháng 6/2026, ủy ban này tiếp tục thông qua việc đưa Etomidate vào danh mục ma túy cấp 1, chính thức có hiệu lực từ ngày 27/6/2026. Theo đó, hành vi sản xuất, vận chuyển, buôn bán ma túy cấp 1 có mức án cao nhất là tử hình. Bên cạnh việc nâng khung hình phạt, cơ quan chức năng Đài Loan (Trung Quốc) còn phối hợp tăng cường tuần tra trên môi trường mạng và tăng cường kiểm tra thuốc lá điện tử, do loại ma túy này thường được rao bán qua các nền tảng trực tuyến và quảng cáo.
Biểu ngữ tuyên truyền tác hại pod chứa Etomidate ở Hồng Kông (Trung Quốc)
Tại Singapore, từ tháng 9/2025, quốc đảo này xếp Etomidate (hay còn có tên gọi là Kpods) và các chất tương tự thành ma túy nhóm C theo Đạo luật Lạm dụng ma túy, thay vì chỉ quản lý như chất độc theo Đạo luật Chất độc như trước. Việc này đồng nghĩa với các hành vi buôn bán, sản xuất, nhập khẩu, tàng trữ hoặc sử dụng không được phép đều bị xử lý như tội phạm ma túy. Bộ trưởng Y tế Singapore Ong Ye Kung cho biết, khoảng 80% người lạm dụng Etomidate ở nước này có độ tuổi dưới 30, đồng thời nhận mạnh rằng do phần lớn còn trẻ, họ khác với những người nghiện ma túy nặng và có thể cởi mở hơn với việc từ bỏ.
Cách tiếp cận của Singapore vì thế đi theo hai hướng song song. Với người sử dụng, họ áp dụng mức phạt tiền kèm chương trình cai nghiện bắt buộc từ 3 đến 6 tháng cho người tái phạm. Đồng thời cam kết không xử phạt những ai tự nguyện tìm đến chương trình hỗ trợ cai và những phụ huynh chủ động đưa con em đi cai. Với người cung cấp, hình phạt rất nặng. Ngày 07/3/2026, Singapore thông qua luật mới, theo đó người trưởng thành lôi kéo trẻ vị thành niên hoặc người dễ bị tổn thương vào việc buôn lậu, cung ứng Kpods có thể bị phạt tới 20 năm tù và đánh 15 roi. Singapore còn áp dụng nguyên tắc ngoài lãnh thổ: công dân và thường trú nhân sử dụng Kpods ở nước ngoài vẫn bị xử lý như hành vi phạm tội xảy ra trong nước.
Tinh dầu chứa Etomidate được dùng trong thuốc lá điện tử đang tạo ra một mối đe dọa ma túy mới ở Nhật Bản
Tại Nhật Bản, chính phủ đưa Etomidate vào danh mục chất bị chỉ định từ ngày 16/5/2025 với mức phạt tối đa 3 năm tù hoặc 3 triệu yen cho hành vi tàng trữ, phân phối, sử dụng. Nhưng lệnh cấm không lập tức chặn được nguồn cung. Đến cuối tháng 9/2025, ít nhất 10 người đã bị bắt vì tàng trữ chất này, việc phân phối vẫn tiếp diễn qua các ứng dụng nhắn tin mã hóa và mạng xã hội. Trong một vụ khác, ba công dân Trung Quốc tại khu vực Tokyo bị bắt vì đưa lậu khoảng 100gam Etomidate từ Ấn Độ qua Singapore vào Nhật rồi pha thành dung dịch bán lại. Chi tiết cuối cùng ấy rất đáng lưu ý với Việt Nam, đó là nguyên liệu đi từ Nam Á, trung chuyển qua Đông Nam Á, rồi mới được pha chế tại nước tiêu thụ. Đây cũng chính là mô hình mà đường dây bị triệt phá tại TPHCM đã vận hành, chỉ khác điểm trung chuyển.
Đặt trên trục thời gian, Việt Nam đưa Etomidate vào danh mục chất ma túy từ ngày 19/01/2026 theo Nghị định 28/2026/NĐ-CP. Việt Nam áp dụng biện pháp mạnh hơn với Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024, Quốc hội đã quyết nghị thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025. Như vậy, về mặt pháp lý, cả thiết bị (tẩu pod) lẫn hoạt chất (tinh dầu pod) đều đã bị cấm.
Cơ quan Công an cảnh báo, hiện nay nhiều loại ma túy được ngụy trang dưới nhiều hình thức như thuốc lá điện tử, thảo mộc, tobacco hoặc các sản phẩm được quảng cáo là chất kích thích nhẹ nhằm kích thích sự tò mò của giới trẻ. Các loại ma túy núp bóng thuốc lá điện tử có thể tác động trực tiếp đến hệ thần kinh, gây rối loạn tâm lý, suy giảm trí nhớ, hoang tưởng và mất kiểm soát hành vi. Đối với thanh thiếu niên, nguy cơ càng đáng lo ngại khi các chất này có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của não bộ, làm suy giảm khả năng học tập, tư duy, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lệ thuộc chất và phát sinh hành vi vi phạm pháp luật.
Đặc biệt, đối với loại ma túy mới xuất hiện như Etomidate, cơ quan Công an cảnh báo mọi hành vi mua bán, tàng trữ, vận chuyển, tổ chức sử dụng hoặc sử dụng trái phép hoạt chất này đều có thể bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, trong đó có chế tài hình sự. Sự chủ động học hỏi kiến thức pháp luật, cùng sự quan tâm, đồng hành từ gia đình và nhà trường được xem là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ giới trẻ trước hiểm họa ma túy núp bóng.
(CATP) Mùa xuân năm 2019, các bệnh viện ở Mỹ bắt đầu tiếp nhận những bệnh nhân trẻ bị tổn thương phổi nặng. Đợt bùng phát tổn thương phổi liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử (gọi tắt là Evali), kéo dài từ tháng 3/2019 đến tháng 02/2020. Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), có hơn 2.800 người nhập viện vì Evali được ghi nhận, với 68 người chết. Trong số các bệnh nhân Evali, người trẻ dưới 24 tuổi chiếm đến hơn 50%. Có thể thấy, nguyên nhân đợt bùng phát bệnh này có đặc điểm giống với vụ án vừa bị triệt phá ở Việt Nam, đó là ma túy được pha vào tinh dầu thuốc lá điện tử.