(CAO) Hôm 19/1, CNN đưa tin Trung Quốc ghi nhận tỷ lệ sinh thấp nhất trong lịch sử vào năm 2025 khi dân số giảm năm thứ tư liên tiếp. Hiện trạng này làm trầm trọng thêm thách thức về nhân khẩu học có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trong nhiều thập kỷ tới.
Theo đó, tỷ lệ sinh này đã giảm xuống còn 5,63 ca sinh trên 1.000 người vào năm 2025, thấp hơn mức thấp nhất năm 2023 là 6,39 ca sinh trên 1.000 người, theo số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc báo cáo hôm 19/1. Sự sụt giảm này cho thấy sự tăng nhẹ về số ca sinh vào năm 2024 là một ngoại lệ chứ không phải là sự đảo ngược của xu hướng giảm ổn định kể từ năm 2016.
Mặc dù tăng trưởng kinh tế hàng năm đạt mục tiêu, nhưng số liệu sinh lại giáng một đòn mạnh vào nỗ lực của Bắc Kinh nhằm đảo ngược tác động của hàng thập kỷ kiểm soát sinh sản nghiêm ngặt do nhà nước thực thi theo chính sách “một con” hiện đã bị bãi bỏ, và thuyết phục nhiều người trẻ sinh con.
Theo số liệu, năm ngoái Trung Quốc có 7,92 triệu trẻ em được sinh ra, trong khi số ca tử vong lên tới 11,31 triệu, khiến tổng dân số giảm 3,39 triệu người. Dân số của nước này hiện lớn thứ hai thế giới, sau Ấn Độ và dự kiến đạt 1,4 tỷ người vào năm 2025.
Sự thay đổi về nhân khẩu học của Trung Quốc được các quan chức xem là một thách thức lớn, khi lực lượng lao động của đất nước thu hẹp lại và dân số người về hưu hưởng lương hưu ngày càng tăng.
Nhiều năm kiểm soát dân số nghiêm ngặt theo chính sách “một con”, được bãi bỏ vào năm 2016, đã đẩy nhanh xu hướng được thấy ở các quốc gia khác như Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi tỷ lệ sinh giảm được coi là kết quả của trình độ giáo dục ngày càng cao, quan điểm về hôn nhân thay đổi, quá trình đô thị hóa nhanh chóng và chi phí nuôi dạy con cái cao hơn.
Tỷ lệ sinh ở Trung Quốc giảm mạnh khiến dân số già hoá - Ảnh: AP
Tình trạng già hóa dân số ở Trung Quốc ngày càng trầm trọng hơn vào năm 2025, với dân số trên 60 tuổi đạt 323 triệu người, chiếm 23% dân số, tăng 1 điểm phần trăm so với năm 2024, theo số liệu thống kê.
Một con số đáng kinh ngạc là dự báo đến năm 2100, một nửa dân số cả nước có thể trên 60 tuổi – một thực tế có thể gây ra những hệ quả sâu rộng, không chỉ đối với nền kinh tế Trung Quốc mà còn cả tham vọng cạnh tranh với các nước lớn.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhấn mạnh sự cần thiết của “an ninh dân số” và coi “phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao” là ưu tiên quốc gia. Ông cũng đã giám sát việc thúc đẩy tự động hóa và nâng cấp ngành công nghiệp sản xuất của đất nước, thay thế lao động con người bằng robot.
Năm ngoái, chính phủ trung ương Trung Quốc đã bắt đầu cung cấp tiền thưởng hàng năm cho các gia đình có con dưới 3 tuổi, sửa đổi các quy định để đơn giản hóa việc đăng ký kết hôn và khởi động chương trình giáo dục mầm non công lập miễn phí. Những điều đó bổ sung vào hàng loạt các biện pháp khuyến khích mà chính quyền địa phương đã thử nghiệm trong những năm gần đây để thúc đẩy tỷ lệ sinh – từ giảm thuế và hỗ trợ tài chính cho việc mua và thuê nhà, cho đến trợ cấp tiền mặt và kéo dài thời gian nghỉ thai sản.
Tỷ lệ sinh giảm vào năm ngoái so với năm 2024 cũng có thể liên quan đến quan niệm về 12 con giáp Trung Quốc, với “Năm Rắn” 2025 được coi là ít lý tưởng hơn cho việc sinh con so với “Năm Rồng” trước đó.
Các nhà phân tích dự đoán sẽ có thêm nhiều chính sách hoặc biện pháp khuyến khích để hỗ trợ sinh sản và kết hôn trong năm tới. Nhưng nhiều người tin rằng chúng sẽ không thể ngăn chặn sự suy giảm này, đặc biệt là khi những người trẻ tuổi phải vật lộn để tìm việc làm và đối mặt với chi phí cao khi nuôi dạy con cái, trong khi phụ nữ cho rằng gánh nặng không đồng đều trong việc nuôi dạy con cái khiến họ không muốn bắt đầu hoặc mở rộng quy mô gia đình.
Ít trẻ sơ sinh hơn cũng có thể có tác động đến nền kinh tế theo cách tức thời hơn.
“Trẻ em là ‘siêu người tiêu dùng’. Với tỷ lệ sinh thấp như vậy, nhu cầu nội địa của Trung Quốc có khả năng vẫn yếu, khiến nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào xuất khẩu” - Yi Fuxian, chuyên gia nhân khẩu học và là nhà khoa học cấp cao tại Đại học Wisconsin-Madison ở Mỹ nhận định với CNN.