Bí ẩn “phủ bóng” suốt 60 năm quanh chương trình hạt nhân của Israel

Thứ Ba, 10/11/2026 22:19

|

(CAO) ​Khi cuộc chiến giữa liên minh Mỹ/Israel với Iran vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt với cáo buộc từ các nước Phương Tây về khả năng Iran đang tìm kiếm khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân, thì bên cạnh đó, nghi vấn về chương trình hạt nhân bí mật của Israel cũng được đài CNN “khơi lại” trong một bài viết gần đây.

Khi một nhóm các nhà ngoại giao Mỹ đang di chuyển trên một chiếc trực thăng của Israel vào đầu năm 1960 thì một người trong số họ phát hiện ra một công trường xây dựng đang mọc lên từ sa mạc Negev, nằm cách Biển Chết khoảng 20 dặm về phía tây. Vị quan chức Mỹ chỉ tay và hỏi người hộ tống Israel của nhóm là Addy Cohen đến từ Bộ Tài chính của nhà nước Do Thái rằng công trường đó đang xây cái gì?

Một “nhà máy dệt” - Cohen nói với những người Mỹ, trong đó có Đại sứ Mỹ khi đó tại Israel - Ogden Reid.

Điều mà hành khách có mặt trên chiếc trực thăng khi đó đã phát hiện ra chính là việc xây dựng cơ sở hạt nhân Dimona, hiện được biết đến là nơi ra đời của kho vũ khí hạt nhân duy nhất ở khu vực Trung Đông. Phải vài tháng sau, Ogden mới yêu cầu một cuộc gặp với Cohen sau khi tình báo Mỹ giải mã được bản chất thực sự của công trường xây dựng này. “Ban đầu Cohen xử lý vấn đề một cách hời hợt, (nhưng) ấn tượng cho thấy ông tin rằng lò phản ứng đó cuối cùng có thể được sử dụng cho mục đích vũ khí” - theo một bức điện tín ngoại giao bí mật của Mỹ là một phần trong kho tài liệu được giải mật do Cơ quan Lưu trữ An ninh Quốc gia Mỹ thu thập cho thấy.

Năm năm sau, các quan chức hạt nhân Mỹ nhận ra một nhà máy uranium ở bang Pennsylvania (Mỹ) bị mất hàng trăm pound uranium làm giàu cấp độ vũ khí, điều mà một số quan chức tình báo Mỹ cho rằng chúng đã bị chuyển hướng để sử dụng trong chương trình hạt nhân của Israel.

Hình ảnh chụp ngày 8 tháng 3 năm 2014 cho thấy một phần nhà máy điện hạt nhân Dimona ở sa mạc Negev phía nam Israel - Ảnh: Getty

Chính sách "mơ hồ" hạt nhân

Trong 60 năm kể từ đó, Mỹ và Israel đã giữ thái độ kín đáo, không bên nào thừa nhận sự phát triển hạt nhân của Israel. Thủ tướng Israel đương nhiệm - Benjamin Netanyahu đã đề cập đến cuộc gặp gỡ tại “nhà máy dệt” này với người đứng đầu Ủy ban Năng lượng Nguyên tử của Israel trong bài phát biểu ngày 14/7. Theo thời gian, chương trình hạt nhân của Israel đã biến thành “bí mật được giữ kín tệ nhất thế giới”, như nhà sử học Avner Cohen đã mô tả. Chính sách mà Mỹ và Israel theo đuổi hiện nay là sự mập mờ— không phủ nhận nhưng cũng không bao giờ chính thức xác nhận việc Israel sở hữu vũ khí hạt nhân.

Chính sách này đã giúp Mỹ duy trì lập trường công khai chống lại việc các quốc gia khác phát triển vũ khí hạt nhân và giúp Israel tránh được những câu hỏi chất vấn về việc họ đã có được bom hạt nhân bằng cách nào (hoặc liệu có hay không việc sở hữu loại bom này).

Nhưng tình trạng bế tắc đó có thể đang thay đổi khi các quốc gia khác trong khu vực đẩy mạnh chương trình hạt nhân của họ. Mỹ và Israel đang tiến hành chiến tranh chống lại Iran một phần để ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, và các chuyên gia hàng đầu về chống phổ biến vũ khí hạt nhân cho rằng những nỗ lực đó có thể vô ích. Trong khi đó, một thỏa thuận hợp tác hạt nhân giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út đang chờ được Quốc hội Mỹ thông qua.

Sự ủng hộ từng vững chắc dành cho tham vọng quân sự của Israel có thể đang bắt đầu lung lay ở Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây cho biết Mỹ có thể cắt giảm gần 4 tỷ đô la viện trợ quân sự cho Israel vào cuối năm nay vì “họ không còn cần đến nó nữa”. Một nhóm các nhà lập pháp thuộc đảng Dân chủ và các nhóm vận động hành lang đã lập luận trong những năm gần đây rằng đã đến lúc Mỹ phải ngừng giả vờ không biết về chương trình hạt nhân của Israel.

Dân biểu đảng Dân chủ Joaquin Castro lập luận trong một cuộc phỏng vấn với đài CNN rằng lập trường mơ hồ của Mỹ đối với vấn đề hạt nhân của Israel là một chính sách lỗi thời và “đã trở nên liều lĩnh và nguy hiểm”. Castro, một thành viên của Ủy ban Đối ngoại và Tình báo Hạ viện cho rằng việc Mỹ tham chiến cùng Israel mà không biết “lằn ranh đỏ” của họ về việc sử dụng hạt nhân và “không mô tả các kế hoạch dự phòng mà Mỹ có trong trường hợp những vũ khí đó được triển khai” hoặc nếu các cơ sở hạt nhân của Israel bị tấn công là một hành động rất rủi ro.

Hình ảnh vệ tinh được giải mật chụp ngày 28 tháng 12 năm 1974 cho thấy không ảnh của Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Shimon Peres ở Negev - Ảnh: USGS

Nếu việc phủ nhận bị loại bỏ, chính quyền Mỹ sẽ buộc phải tính toán lại nguồn gốc của công nghệ hạt nhân của Israel và những năm tháng của trò chơi “mèo vờn chuột” nhằm ngăn chặn bằng chứng dứt khoát về chương trình hạt nhân của Israel xuất hiện. 

Tính minh bạch cũng có thể làm suy yếu thêm uy tín của Mỹ khi nước này tiếp tục tranh luận chống lại các nước tham gia câu lạc bộ hạt nhân. Nó cũng có thể kích hoạt các biện pháp trừng phạt kinh tế hoặc cấm vận bán vũ khí nhằm trừng phạt các quốc gia đang tìm kiếm việc sở hữu bom nguyên tử.

Matthew Kroenig, chiến lược gia hạt nhân và là giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Georgetown lập luận rằng: “Nếu Israel tuyên bố rằng họ là một cường quốc hạt nhân, điều đó có thể làm tăng áp lực buộc các nước khác trong khu vực phải làm theo. Một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân ở Trung Đông không phải là điều tốt cho chính sách của Mỹ”.

Trong một phiên điều trần mở tại quốc hội Mỹ vào tháng 6, Castro đã ép Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tiết lộ về chủ đề này. ​ Ngoại trưởng Mỹ Rubio đã “úp mở” như sau: “Tôi nghĩ hầu hết thế giới đều cho rằng như thế (Israel sở hữu vũ khí hạt nhân), nhưng chúng tôi (Mỹ) chưa bao giờ xác nhận, còn họ (Israel) cũng chưa bao giờ thừa nhận điều đó một cách công khai. Và như một đặc điểm trong chính sách đối ngoại của chúng tôi, vì nhiều lý do, chúng tôi (Mỹ) cũng không thảo luận về vấn đề này theo cách đó”.

Bình luận (0)

Lên đầu trang