“Chúng tôi sẽ áp đặt mức phí đối với các tuyến cáp internet” - người phát ngôn quân đội Iran - Ebrahim Zolfaghari tuyên bố trên mạng xã hội X vào tuần trước. Các phương tiện truyền thông liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết kế hoạch của Tehran nhằm thu lợi nhuận từ eo biển sẽ yêu cầu các công ty công nghệ như Google, Microsoft, Meta và Amazon phải tuân thủ luật pháp Iran, trong khi các công ty cáp ngầm sẽ phải trả phí cấp phép cho việc đặt tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz, với quyền sửa chữa và bảo trì được trao độc quyền cho các công ty Iran.
Một số công ty này đã đầu tư vào các tuyến cáp quang Internet chạy qua eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư, nhưng không rõ liệu các tuyến cáp đó có đi qua vùng biển của Iran hay không.
Hiện cũng không rõ làm thế nào mà Iran có thể buộc các gã khổng lồ công nghệ phải tuân thủ, vì họ bị cấm thanh toán cho Iran do các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ; do đó, bản thân các công ty có thể coi các tuyên bố của Iran là hành động phô trương hơn là chính sách nghiêm túc.
Tuy nhiên, các phương tiện truyền thông liên kết với nhà nước Iran đã đưa ra những lời đe dọa ngầm cảnh báo về việc gây thiệt hại cho các tuyến cáp có thể ảnh hưởng đến hàng nghìn tỷ đô la hoạt động truyền tải dữ liệu toàn cầu và ảnh hưởng đến kết nối internet trên toàn thế giới.
Khi nỗi lo ngại về việc chiến tranh có thể tái diễn sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở về từ Trung Quốc ngày càng gia tăng, Iran đang tăng cường phát đi tín hiệu rằng họ có những công cụ mạnh mẽ trong tay ngoài sức mạnh quân sự. Động thái này nhấn mạnh tầm quan trọng của eo biển Hormuz ngoài việc xuất khẩu năng lượng, khi Tehran tìm cách biến lợi thế địa lý của mình thành sức mạnh kinh tế và chiến lược lâu dài.
Hệ thống cáp quang Internet dưới đáy eo biển Hormuz - Ảnh: TeleGeography
Thảm hoạ kỹ thuật số
Cáp ngầm dưới biển tạo thành xương sống của kết nối toàn cầu, vận chuyển phần lớn lưu lượng internet và dữ liệu của thế giới. Việc nhắm mục tiêu vào chúng sẽ ảnh hưởng đến nhiều thứ hơn là tốc độ internet, đe dọa mọi thứ từ hệ thống ngân hàng, thông tin liên lạc quân sự và cơ sở hạ tầng điện toán đám mây trí tuệ nhân tạo (AI) đến làm việc từ xa, chơi game trực tuyến và dịch vụ phát trực tuyến.
Dina Esfandiary, người đứng đầu khu vực Trung Đông của Bloomberg Economics nhận định với đài CNN rằng: Những lời đe dọa của Iran là một phần trong chiến lược nhằm thể hiện ảnh hưởng của họ đối với eo biển Hormuz và đảm bảo sự tồn tại của chế độ, một mục tiêu cốt lõi của Cộng hòa Hồi giáo trong cuộc chiến này.
“Mục tiêu là gây ra một tổn thất nặng nề cho nền kinh tế toàn cầu đến mức không ai dám tấn công Iran nữa” - bà Esfandiary nhận định.
Một số tuyến cáp ngầm liên lục địa quan trọng đi qua eo biển Hormuz. Do những rủi ro an ninh lâu dài với Iran, các nhà khai thác quốc tế đã cố tình tránh vùng biển của Iran, thay vào đó tập trung phần lớn các tuyến cáp trong một dải hẹp dọc theo phía bờ biển Oman của eo biển, theo Mostafa Ahmed- một nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Habtoor có trụ sở tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) chỉ ra.
Tuy nhiên, hai trong số các tuyến cáp đó, Falcon và Gulf Bridge International (GBI), chạy qua vùng biển thuộc lãnh thổ Iran, theo Alan Mauldin - Giám đốc nghiên cứu tại TeleGeography, một công ty nghiên cứu viễn thông nói với CNN.
Iran chưa tuyên bố rõ ràng sẽ phá hoại các tuyến cáp, nhưng nước này đã nhiều lần tuyên bố thông qua các quan chức, nhà lập pháp và truyền thông nhà nước về ý định trừng phạt các đồng minh của Mỹ trong khu vực. Đây dường như là kỹ thuật chiến tranh bất đối xứng mới nhất do Iran nghĩ ra để tấn công các nước láng giềng.
Ông Ahmed cho biết, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), được trang bị các thợ lặn chiến đấu, tàu ngầm nhỏ và máy bay không người lái dưới nước, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa các tuyến cáp ngầm dưới biển. Ông cũng cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào cũng có thể gây ra một “thảm họa kỹ thuật số” lan rộng trên nhiều lục địa.
Các nước láng giềng của Iran ở Vịnh Ba Tư có thể phải đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng về kết nối internet, có khả năng ảnh hưởng đến xuất khẩu dầu khí quan trọng cũng như hoạt động ngân hàng. Ngoài khu vực này, Ấn Độ có thể chứng kiến một lượng lớn lưu lượng truy cập internet bị ảnh hưởng, đe dọa ngành công nghiệp gia công phần mềm khổng lồ của nước này với thiệt hại lên tới hàng tỷ đô la, theo ông Ahmed.
Ông Ahmed cho biết eo biển này là hành lang kỹ thuật số quan trọng giữa các trung tâm dữ liệu châu Á như Singapore và một số trạm tiếp bờ của tuyến cáp ở châu Âu. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể làm chậm hoạt động giao dịch tài chính và các giao dịch xuyên biên giới giữa châu Âu và châu Á, trong khi một số khu vực ở Đông Phi có thể phải đối mặt với tình trạng mất mạng internet.
Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz - Ảnh: Reuters
Và nếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran quyết định sử dụng chiến thuật tương tự ở Biển Đỏ, thiệt hại có thể còn tồi tệ hơn nhiều. Năm 2024, ba tuyến cáp ngầm dưới biển đã bị đứt khi một tàu bị phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen tấn công đã kéo neo trên đáy biển trong khi chìm, làm gián đoạn gần 25% lưu lượng truy cập internet trong khu vực, theo HGC Global Communications có trụ sở tại Hồng Kông cho biết.
Mặc dù tác động của việc hư hại các tuyến cáp có thể rất lớn ở Trung Đông và một số quốc gia châu Á, TeleGeography cho biết “các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz chỉ chiếm chưa đến 1% tổng băng thông quốc tế toàn cầu tính đến năm 2025”.
Ngày nay, một sợi quang duy nhất trong các tuyến cáp ngầm hiện đại có thể truyền tải dữ liệu tương đương với khoảng 150 triệu cuộc gọi điện thoại đồng thời với tốc độ ánh sáng, theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế.
Hầu hết các sự cố gây hư hỏng hệ thống cáp hiện đại chỉ gây ra sự gián đoạn tối thiểu vì các nhà khai thác có thể nhanh chóng định tuyến lại lưu lượng truy cập trên toàn bộ mạng lưới cáp ngầm toàn cầu. Tuy nhiên, bất kỳ thiệt hại quy mô lớn nào ngày nay sẽ có hậu quả lớn hơn nhiều so với thời đại điện báo, do sự phụ thuộc gần như tuyệt đối của thế giới vào luồng dữ liệu thông qua các đường cáp này.
Các chuyên gia cho biết, cuộc chiến đang diễn ra ở Iran cũng có thể làm phức tạp thêm các nỗ lực sửa chữa cáp vì các tàu bảo trì phải neo đậu tại chỗ trong thời gian dài để khắc phục sự cố.
Các hãng thông tấn Iran đã coi đề xuất thu phí đối với các đường cáp ngầm đi qua vùng biển của họ là phù hợp với luật pháp quốc tế, viện dẫn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), trong đó có các điều khoản quy định về cáp ngầm.
Mặc dù Iran đã ký nhưng chưa phê chuẩn công ước, nhưng cộng đồng pháp lý coi công ước này là ràng buộc theo tập quán quốc tế. Điều 79 của UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền thiết lập các điều kiện cho cáp hoặc đường ống đi vào lãnh thổ hoặc lãnh hải của họ.
Các phương tiện truyền thông Iran đã chỉ ra Ai Cập như một tiền lệ. Cairo đã tận dụng vị trí chiến lược của kênh đào Suez để đặt nhiều tuyến cáp ngầm dưới biển nối liền châu Âu và châu Á, tạo ra hàng trăm triệu đô la mỗi năm từ phí vận chuyển và cấp phép.
Tuy nhiên, kênh đào Suez là một tuyến đường thủy nhân tạo được đào xuyên qua lãnh thổ Ai Cập, trong khi eo biển Hormuz là một eo biển tự nhiên được điều chỉnh bởi một khuôn khổ pháp lý khác.
“Dĩ nhiên, đối với các tuyến cáp hiện có, Iran phải tuân thủ hợp đồng đã được ký kết khi cáp được lắp đặt. Nhưng đối với các tuyến cáp mới, bất kỳ quốc gia nào, kể cả Iran, đều có thể quyết định liệu và trong điều kiện nào, cáp có thể được lắp đặt trong vùng biển thuộc lãnh thổ của mình” - Irini Papanicolopulu, giáo sư luật quốc tế tại Đại học SOAS London nói với CNN.
Esfandiary đến từ Bloomberg Economics cho biết Iran “về mặt lý thuyết biết rằng họ có quyền kiểm soát eo biển nhưng không chắc chắn tác động sẽ lớn đến mức nào nếu họ hành động theo những lời đe dọa đó. Giờ đây, Tehran đã nhận ra tác động đó”.