Nông dân “chật vật” chuyển đổi cây trồng để ứng phó biến đổi khí hậu

Nông dân Mehmet Kabak đã trồng bông trên cùng một mảnh đất ở miền tây Thổ Nhĩ Kỳ, nơi thường xuyên bị hạn hán trong nhiều thập kỷ. Năm nay, ông chuyển sang trồng lúa mì và hướng dương, một phần vì chúng cần ít nước hơn, khiến chi phí trồng trọt rẻ hơn.

Kabak là một trong số nhiều nông dân trên toàn thế giới lao đao vì biến đổi khí hậu.

Nông nghiệp chiếm khoảng 5% sản lượng kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ. Nó cũng tiêu thụ 79% lượng nước của cả nước, gần một nửa trong số đó bị thất thoát do cơ sở hạ tầng và hệ thống thủy lợi không hiệu quả, theo thông tin từ chính phủ cho biết. Khi vòng đàm phán khí hậu tiếp theo bắt đầu vào ngày 9/11 tại hội nghị COP31 ở Antalya trên bờ biển Địa Trung Hải, ông Kabak, 59 tuổi, người đang canh tác ở Soke, cách nơi diễn hội nghị hàng trăm km về phía tây, không thể tiếp tục chịu lỗ. Các khoản hỗ trợ của chính phủ không theo kịp chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao liên quan đến thủy lợi và cuộc chiến tranh giữa liên minh Mỹ-Israel với Iran.

"Chi phí thủy lợi của chúng tôi tăng lên ngay cả khi mùa màng bị thiệt hại. Chi phí đầu vào của chúng tôi liên tục tăng 40%, 50%, 60%. Giá nhiên liệu không ngừng tăng" – ông Kabak chia sẻ với hãng tin Reuters.

Nông dân Mehmet Kabak bên đồng hoa hướng dương của mình - Ảnh: Reuters

Theo dữ liệu năm 2023 của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Thổ Nhĩ Kỳ là nhà sản xuất bông lớn thứ tám thế giới, nhưng tổng sản lượng bông của nước này dự kiến ​​sẽ giảm 38% so với năm trước xuống còn 1,2 triệu tấn vào năm 2026, theo viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Hạn hán và chi phí tăng cao đã khiến nông dân ở vùng Soke giảm diện tích trồng bông khoảng 60% vào năm 2026, một nhóm nông dân địa phương cho biết. Hơn 30 nông dân, người cho vay, công ty và tổ chức phi lợi nhuận đã chia sẻ với Reuters trong các cuộc phỏng vấn rằng ngành nông nghiệp cần thêm hỗ trợ kỹ thuật và giúp đỡ tiếp cận nguồn tài chính. "Việc thích ứng không còn là điều tùy chọn đối với nông dân nữa, nhưng nó rất tốn kém, và hiện nay họ phần lớn phải tự chi trả cho việc đó" - Aysegul Selisik, đại diện của FAO tại Thổ Nhĩ Kỳ cho biết.

Đối với nông nghiệp, nước là vấn đề thích ứng cấp bách nhất. Năm ngoái, Thổ Nhĩ Kỳ đã phải hứng chịu đợt hạn hán tồi tệ nhất trong hơn 50 năm. Lượng mưa thấp hơn 27% so với mức trung bình dài hạn. Dữ liệu của chính phủ cho thấy mực nước các đập đã phục hồi ở một mức độ nào đó, nhưng các nhà phân tích cho rằng đó có thể chỉ là tạm thời.

Nước lấy từ các đập và sông thường không được lọc, làm tắc nghẽn các ống tưới nhỏ giọt trước khi cơ sở hạ tầng làm sạch nguồn nước được xây dựng. Nhưng nông dân lại ngần ngại đầu tư vì nhiều lý do. Trong một số trường hợp, việc chuyển sang các hệ thống mới hơn có thể dẫn đến sự sụt giảm năng suất ban đầu mà nông dân khó có thể thích nghi. Ngoài ra, nhiều người canh tác trên đất thuê, điều đó khiến họ ngần ngại đầu tư.

Thổ Nhĩ Kỳ cho biết vào tháng 10 khi công bố ngân sách năm tới rằng số tiền dành cho quản lý tài nguyên đất và nước sẽ tăng 40,5%, với 174 tỷ lira (3,5 tỷ USD) được dành cho đầu tư thủy lợi nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp nói với hãng tin Reuters rằng cần thêm sự hỗ trợ để bổ sung cho khoản đó, bao gồm cả từ khu vực tư nhân.

Một đồng trồng bông ở Thổ Nhĩ Kỳ - Ảnh: Reuters

Ngân hàng tư nhân lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ là İşbank đã mở 56 chi nhánh chuyên về nông nghiệp và cung cấp tài chính cho hệ thống tưới nhỏ giọt và tưới phun với thời hạn trả nợ gắn liền với chu kỳ thu hoạch. Ngân hàng İşbank, vốn có lịch sử hỗ trợ nông dân, cho biết khoảng một phần tư số khoản vay được thực hiện theo khuôn khổ tài chính bền vững của họ trong chín tháng đầu năm 2026 dành cho quản lý nguồn nước nông nghiệp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, việc thiếu vốn chủ sở hữu hoặc tài sản thế chấp và khả năng trả nợ hạn chế của một số nông dân đã hạn chế mức độ hỗ trợ mà khu vực tư nhân có thể cung cấp. Nhiều nông dân cũng phải trả tiền trước và được hoàn trả sau, nếu đáp ứng các điều kiện. "Điều đó khiến họ gặp rất nhiều khó khăn" - Liam Chicca, giám đốc quốc gia của Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế tại Thổ Nhĩ Kỳ cho biết.

Quỹ này, đã đầu tư 850 triệu đô la Mỹ vào Thổ Nhĩ Kỳ kể từ năm 1982, ước tính rằng từ 5% đến 10% nông dân Thổ Nhĩ Kỳ hầu như không có khả năng tự mình tài trợ cho các khoản đầu tư lớn.

Phân tích của Ngân hàng Thế giới năm 2022 ước tính rằng việc giảm 10% nguồn cung cấp nước có thể khiến Thổ Nhĩ Kỳ thiệt hại 6% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tương đương khoảng 50 tỷ đô la Mỹ do tác động đến nông nghiệp.