(CAO) Hôm 6/11, Reuters đưa tin cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã 'đảo lộn' Quốc hội Mỹ với thế đa số nay đã về tay đảng Dân chủ nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump thuộc đảng Cộng hoà vẫn nắm quyền kiểm soát chính sách đối ngoại.
Với thực tế chính trị mới nảy sinh, ông chủ Nhà Trắng phải đối mặt với sự giám sát lập pháp chặt chẽ hơn cũng như sự xem xét kỹ lưỡng hơn về chương trình nghị sự của ông từ phía đảng Dân chủ. Nhưng về chính sách đối ngoại, ông vẫn có thẩm quyền quyết định vô đối để theo đuổi các mục tiêu của mình trên trường quốc tế, từ Iran và Israel đến Ukraine và Trung Quốc, trong hai năm cuối nhiệm kỳ.
Vấn đề cấp bách nhất hiện nay là cuộc chiến dai dẳng chống lại Iran, mà ông Trump thừa nhận đã góp phần khiến đảng của ông mất cả hai viện của Quốc hội. Tuy nhiên, ông khẳng định rằng ông không hối tiếc về việc đã phát động cuộc tấn công chống lại Cộng hòa Hồi giáo Iran và cho rằng điều đó là cần thiết để ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ cho thấy sự phản đối của cử tri sau tám tháng xung đột với Iran đã đẩy giá xăng dầu ở Mỹ tăng cao và tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump giảm xuống. Đảng Dân chủ đã cáo buộc Đảng Cộng hòa nhường quyền quyết định chiến tranh của Quốc hội để trao cho ông Trump quyền tự do hành động trên trường quốc tế, không chỉ đối với Iran mà còn với cách tiếp cận của ông đối với cuộc chiến của Nga ở Ukraine, chiến dịch áp thuế lên hàng hoá xuất khẩu vào thị trường Mỹ của các nước, việc bắt giữ tổng thống Venezuela Maduro và các vụ tấn công những chiếc tàu bị Washington cáo buộc là dùng để chở ma tuý gây chết người ngoài khơi Mỹ Latinh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong một lần gặp nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên Kim Jong Un - Ảnh: KCNA
Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện - Chuck Schumer nói với các phóng viên hôm 4/11 rằng nhiệm vụ của đảng ông là kiềm chế “sự hỗn loạn mà ông Trump gây ra trong nước và ngoài nước” và chấm dứt chiến tranh với Iran. Tuy nhiên nói thì dễ hơn làm, nếu xét đến quyền tự do hành động rộng rãi trong chính sách đối ngoại và các hoạt động quân sự mà các tổng thống Mỹ từ lâu đã nắm giữ.
“Một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có khả năng ngăn chặn chương trình lập pháp trong nước của ông Trump, nhưng không có nhiều khả năng ngăn cản một tổng thống thực hiện quyền lực của mình với tư cách là tổng tư lệnh” - William Wechsler, giám đốc cấp cao các chương trình Trung Đông tại Hội đồng Đại Tây Dương chia sẻ với hãng tin Reuters.
Các công cụ chính của đảng Dân chủ có thể là các cuộc điều tra, các phiên điều trần xác nhận đề cử của ông Trump và quyền cấp ngân sách để hạn chế các hoạt động đối ngoại của ông, nhưng các nhà phân tích cho rằng đòn bẩy của họ sẽ bị hạn chế.
Các tổng thống Mỹ khi bước vào giai đoạn cuối của nhiệm kỳ, khi bị cấm tranh cử lại và thấy ảnh hưởng của mình suy yếu trong nước, họ thường tập trung vào các vấn đề toàn cầu – và nhiều nhà phân tích dự đoán điều tương tự từ ông Trump. Nhưng một số chuyên gia nhận thấy nguy cơ có thể dẫn đến bất ổn còn cao hơn nữa khi ông Trump nắm quyền, ở Trung Đông hoặc gây ra xung đột ở những nơi khác.
“Nếu bị khiêu khích và dồn vào đường cùng, ông Trump có thể chọn cách thể hiện quyền lực tổng thống của mình thông qua việc sử dụng vũ lực đơn phương ở nước ngoài” – Laura Blumenfeld, một nhà phân tích chính sách đối ngoại tại Đại học Johns Hopkins nhận định.
Với Iran, ông Trump phải đối mặt với lựa chọn phát động một vòng không kích mới, tìm kiếm một lối thoát thông qua đàm phán hoặc duy trì hiện trạng - một thế bế tắc căng thẳng đang khiến giá năng lượng toàn cầu ở mức cao và các nước láng giềng vùng Vịnh là đồng minh của Mỹ rơi vào tình trạng bất ổn. Các nguồn thạo tin cho biết ông Trump vẫn có thể thực hiện hành động quân sự. Một nguồn tin cho biết ông Trump không còn gì để mất về mặt chính trị vào lúc này.
Tuy nhiên theo Sina Toossi, một chuyên gia về Iran tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington nhận định: “Leo thang không mang lại con đường rõ ràng nào dẫn đến chiến thắng và có nguy cơ làm trầm trọng thêm chính những bất bình về kinh tế đã khiến cử tri trừng phạt đảng Cộng hòa”. Và bất kỳ sự quay trở lại nào của các cuộc xung đột lớn cũng có thể gây ra thêm bất mãn trong phong trào “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” của ông Trump, nơi ngày càng có nhiều người ủng hộ ông bất bình vì ông đã phá vỡ lời hứa tranh cử năm 2024 về việc tránh can thiệp vào các vấn đề nước ngoài.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã lên tiếng phản đối chính sách của ông Trump đối với Iran hôm 4/11 đồng thời đặt câu hỏi liệu chính sách đó có đáng giá hay không, đồng thời đổ lỗi cho nó về thất bại thảm hại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử.