- Phóng viên: Bối cảnh phim trải dài qua nhiều năm với các địa điểm ở Việt Nam và Lào, chị ê-kíp đã gặp những khó khăn gì trong việc thiết kế chất liệu, kiểu dáng và kỹ thuật may mặc để tái hiện trang phục của các nhân vật một cách thuyết phục nhất?
- Hoạ sĩ phục trang Phạm Thị Hường: Một trong những thách thức lớn nhất của bộ phận thiết kế phục trang là tái hiện chính xác sự thay đổi của thời gian và không gian trong suốt chiều dài câu chuyện. Bối cảnh phim trải dài qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, đồng thời diễn ra ở cả Việt Nam và Lào, nên chúng tôi phải tiến hành nghiên cứu rất kỹ các tư liệu lịch sử, hình ảnh, trang phục dân tộc, cũng như phong cách ăn mặc của từng thời kỳ.
Trong "
Tận hiến", trang phục là yếu tố quan trọng trong việc khắc họa nhân vật và tái hiện không khí của bộ phim một cách thuyết phục.
Về chất liệu, nhiều loại vải hiện nay đã có sự thay đổi đáng kể so với trước đây, vì vậy chúng tôi phải tìm kiếm các chất liệu có đặc tính tương đồng hoặc xử lý bề mặt vải bằng các kỹ thuật nhuộm, giặt, làm cũ để tạo cảm giác chân thực. Đối với các nhân vật sống trong điều kiện chiến tranh hoặc vùng biên giới, trang phục cần thể hiện được dấu vết sử dụng, sự khắc nghiệt của môi trường nhưng vẫn bảo đảm tính thẩm mỹ trên màn ảnh.
Về kiểu dáng, mỗi nhân vật có một hành trình phát triển riêng. Trang phục không chỉ phản ánh bối cảnh lịch sử mà còn thể hiện tính cách, địa vị xã hội và sự thay đổi tâm lý của nhân vật theo từng giai đoạn. Do đó, chúng tôi phải xây dựng hồ sơ phục trang rất chi tiết cho từng nhân vật để bảo đảm tính nhất quán trong suốt quá trình quay.
Ngoài ra, việc tái hiện trang phục mang đặc trưng văn hóa của người dân Việt Nam và Lào cũng đòi hỏi sự cẩn trọng. Ê-kíp đã tham khảo ý kiến của các nhà nghiên cứu văn hóa, đồng thời khảo sát thực tế để lựa chọn họa tiết, màu sắc và kỹ thuật may phù hợp với từng vùng miền.
Khó khăn cuối cùng là yêu cầu của phim truyền hình thường có lịch quay kéo dài và nhiều cảnh quay ở điều kiện thời tiết khác nhau. Vì vậy, mỗi bộ trang phục phải được chuẩn bị nhiều phiên bản giống nhau để đáp ứng các cảnh quay liên tục, đồng thời vẫn giữ được sự chân thực và thống nhất về hình ảnh. Chính sự đầu tư kỹ lưỡng này đã góp phần giúp trang phục trở thành một yếu tố quan trọng trong việc khắc họa nhân vật và tái hiện không khí của bộ phim một cách thuyết phục.
- Trong quá trình thực hiện, đâu là bộ trang phục hoặc chi tiết phục trang khiến ê-kíp mất nhiều thời gian, công sức nhất để tái hiện đúng tinh thần lịch sử của giai đoạn đó? Có chi tiết phục trang nào xuất hiện rất ngắn trên phim nhưng lại đòi hỏi quá trình nghiên cứu và thực hiện đặc biệt công phu?
- Trong quá trình thực hiện phim, những bộ trang phục khiến ê-kíp dành nhiều thời gian và công sức nhất thường là các trang phục xuất hiện ở những giai đoạn lịch sử quan trọng hoặc gắn với những nhân vật chủ chốt của câu chuyện. Khó khăn không chỉ nằm ở việc tái hiện đúng kiểu dáng mà còn phải thể hiện được tinh thần, hơi thở của thời đại thông qua chất liệu, màu sắc, kỹ thuật cắt may và cách sử dụng trang phục trong đời sống thực tế.
Đặc biệt, các trang phục của lực lượng cách mạng Việt Nam và lực lượng cách mạng Lào, quân tình nguyện và người dân vùng biên giới Việt Nam – Lào trong những năm chiến tranh đòi hỏi quá trình nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Chúng tôi phải đối chiếu nhiều nguồn tư liệu, ảnh lưu trữ và lời kể của những nhân chứng để bảo đảm tính chính xác. Nhiều chi tiết tưởng chừng rất nhỏ như kiểu cổ áo, túi áo, huy hàm, huy hiệu, hoa văn, đồ trang sức, cách đeo khăn, màu sắc đã bạc theo thời gian hay dấu vết vá sửa trên quần áo đều được cân nhắc kỹ trước khi đưa lên màn ảnh.
Có những chi tiết phục trang chỉ xuất hiện vài giây nhưng lại tiêu tốn rất nhiều thời gian chuẩn bị. Chẳng hạn như một bộ trang phục trong cảnh hồi tưởng hoặc một lễ nghi mang tính lịch sử, khán giả có thể chỉ nhìn thấy trong thời lượng rất ngắn, nhưng phía sau là cả quá trình nghiên cứu tư liệu, dựng mẫu, thử nghiệm chất liệu và hoàn thiện thủ công.
Chúng tôi luôn quan niệm rằng dù xuất hiện trong thời gian ngắn hay dài, mỗi bộ trang phục đều góp phần xây dựng tính chân thực cho bộ phim và thể hiện sự tôn trọng đối với lịch sử cũng như văn hóa của thời kỳ được tái hiện.
Ngoài ra, một số phụ kiện như huy hiệu, khăn quàng, túi đeo, mũ hoặc các vật dụng cá nhân của nhân vật cũng được đầu tư rất kỹ. Đây là những chi tiết nhỏ nhưng có khả năng kể chuyện rất tốt, giúp khắc họa hoàn cảnh sống, nghề nghiệp và cá tính nhân vật. Nhiều khi khán giả không chú ý trực tiếp đến những chi tiết này, nhưng chính chúng lại tạo nên cảm giác chân thực và sức thuyết phục cho toàn bộ thế giới của bộ phim.
Với chúng tôi, sự công phu của phục trang không nằm ở mức độ cầu kỳ hay đắt tiền, mà nằm ở khả năng tái hiện chính xác tinh thần của một thời kỳ lịch sử và hỗ trợ hiệu quả cho diễn xuất cũng như câu chuyện mà bộ phim muốn truyền tải.
- Nhìn vào thiết kế của Thành Lai và Bunny, có thể thấy trang phục không chỉ phản ánh thời đại mà còn thể hiện thân phận, nghề nghiệp và tính cách nhân vật. Chị đã xây dựng ngôn ngữ phục trang cho từng nhân vật theo nguyên tắc như thế nào?
- Đối với tôi, trang phục không đơn thuần là quần áo mà là một phương tiện kể chuyện bằng hình ảnh. Khi xây dựng phục trang cho mỗi nhân vật, tôi luôn bắt đầu từ việc phân tích kịch bản, tìm hiểu hoàn cảnh sống, nghề nghiệp, xuất thân, tính cách và hành trình phát triển tâm lý của họ. Từ đó, tôi xây dựng một “ngôn ngữ phục trang” riêng cho từng nhân vật để khán giả có thể cảm nhận được con người họ ngay từ những lần xuất hiện đầu tiên.
Với nhân vật Thành Lai là người Việt Nam nhưng lớn lên ở Lào, ngoại hình từng trải, cao ráo với nước da rám nắng, thân hình vạm vỡ khỏe mạnh, khuôn mặt chữ điền cùng ánh mắt sắc lẹm. Văn võ song toàn. Vẻ ngoài luôn bình tĩnh dù xảy ra bất kì chuyện gì đều có thể điềm đạm đón nhận. Là một người đàn ông với khí khái đặc biệt khiến ai nhìn vào cũng phải nể trọng và mến mộ. Là người có niềm tin và lý tưởng tận hiến cho Tổ quốc. Hoạt động tình báo ngầm một cách khôn ngoan và khéo léo trong lòng địch. Vì vậy phục trang được xây dựng theo hướng phản ánh một con người từng trải, có lý tưởng sống rõ ràng và chịu nhiều tác động từ hoàn cảnh lịch sử, màu sắc và kiểu dáng trang phục thường được tiết chế, thiên về sự giản dị, thực tế và gần gũi với môi trường sống của nhân vật.
Chúng tôi chú trọng đến độ cũ mới của trang phục, cách sử dụng và những dấu vết thời gian trên quần áo để thể hiện những trải nghiệm mà nhân vật đã đi qua. Mỗi giai đoạn phát triển của Thành Lai đều có những thay đổi nhất định trong phục trang nhằm phản ánh sự trưởng thành về nhận thức và vị thế xã hội.
Trong khi đó, Bunny lại mang một năng lượng và cá tính khác. Ngôn ngữ phục trang của nhân vật này được xây dựng dựa trên sự biến đổi về hoàn cảnh sống khác nhau trong từng giai đoạn lịch sử, cô là người của Hoàng gia Lào, cốt cách phong thái Lào, tính cách hiền thục, nhẹ nhàng, nhẫn nại, yêu thương chồng con hết mực. Một người vợ, người mẹ luôn nhẫn nhịn để lo cho gia đình.
Vì vậy màu sắc, kiểu dáng và các chi tiết phụ kiện được lựa chọn để thể hiện nét riêng của nhân vật, đồng thời phản ánh môi trường sống, nghề nghiệp và cách Bunny nhìn nhận thế giới xung quanh. Tuy nhiên, chúng tôi luôn tránh việc sử dụng trang phục như một yếu tố trang trí đơn thuần, mọi lựa chọn đều phải phục vụ cho câu chuyện và sự phát triển tâm lý nhân vật.
Nguyên tắc quan trọng nhất của tôi là tính nhất quán. Mỗi nhân vật đều có một hệ thống màu sắc, chất liệu và phong cách riêng, nhưng hệ thống đó không cố định mà thay đổi theo hành trình của nhân vật trong phim. Khi nhân vật trưởng thành hơn, đối mặt với biến cố hoặc thay đổi vị thế xã hội, trang phục cũng phải chuyển biến tương ứng. Chính sự thay đổi có chủ đích này giúp khán giả cảm nhận được diễn biến nội tâm và hành trình của nhân vật một cách tự nhiên mà không cần lời thoại giải thích.
Tôi luôn tin rằng một bộ trang phục thành công là khi khán giả không chỉ nhìn thấy quần áo, mà còn nhìn thấy cuộc đời, tính cách và câu chuyện của nhân vật ẩn sau từng chi tiết trên trang phục đó.
- Từ bản vẽ thiết kế đến trang phục xuất hiện trên màn ảnh, công đoạn nào khiến ê-kíp mất nhiều thời gian và công sức nhất?
- Thực tế, từ bản vẽ thiết kế đến khi trang phục xuất hiện trên màn ảnh là một quá trình gồm nhiều công đoạn liên kết chặt chẽ với nhau, và mỗi giai đoạn đều có những khó khăn riêng. Tuy nhiên, công đoạn tốn nhiều thời gian và công sức nhất thường là nghiên cứu tư liệu và chuyển hóa bản vẽ thành sản phẩm thực tế phù hợp với nhân vật, bối cảnh và yêu cầu quay phim.
Trang phục phản ánh hành trình nhân vật trong phim 'Tận hiến'
Sau khi hoàn thành thiết kế, ê-kíp phải tìm kiếm chất liệu phù hợp, lựa chọn màu sắc, thử nghiệm kỹ thuật cắt may và xử lý bề mặt vải để đạt được hiệu quả thị giác mong muốn trên màn ảnh. Có những chất liệu nhìn đẹp trên bản vẽ nhưng khi lên hình lại không phản ánh đúng ánh sáng, màu sắc hoặc không phù hợp với điều kiện ghi hình. Vì vậy, chúng tôi thường phải thử nhiều phương án trước khi đưa ra lựa chọn cuối cùng.
Một công đoạn cũng rất quan trọng là thử trang phục với diễn viên. Đây là lúc chúng tôi đánh giá sự phù hợp giữa thiết kế và người mặc, từ vóc dáng, cử động cho đến cách trang phục hỗ trợ diễn xuất. Không ít trường hợp phải điều chỉnh lại phom dáng, chi tiết hoặc phụ kiện sau các buổi thử đồ để nhân vật xuất hiện tự nhiên và thuyết phục hơn trên màn ảnh.
Họa sĩ phục trang Phạm Thị Hường
Đối với những bộ phim có yếu tố lịch sử hoặc trải dài qua nhiều giai đoạn như Tận hiến, việc xử lý trang phục để tạo cảm giác chân thực cũng là một khâu rất công phu. Trang phục không thể lúc nào cũng mới hoàn toàn; nhiều bộ phải được làm cũ, nhuộm màu, tạo vết bạc màu hoặc dấu hiệu sử dụng để phản ánh đúng hoàn cảnh sống của nhân vật. Đây là công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ vì chỉ cần xử lý quá tay hoặc chưa đủ mức độ đều có thể làm giảm tính thuyết phục của hình ảnh.
Bên cạnh đó, việc bảo đảm tính liên tục của phục trang trong suốt quá trình quay cũng tiêu tốn rất nhiều công sức. Mỗi bộ trang phục phải được quản lý chi tiết theo từng phân đoạn, từng giai đoạn phát triển của nhân vật và từng điều kiện bối cảnh để tránh sai lệch khi lên phim.
Thiếu tá Vũ Bá Tơn, cán bộ
Điện ảnh CAND, điều hành sản xuất bộ phim "Tận hiến" và họa sĩ phục trang Phạm Thị Hường
Có thể nói, bản vẽ thiết kế chỉ là điểm khởi đầu. Thử thách lớn nhất nằm ở việc biến ý tưởng trên giấy thành một bộ trang phục sống động, chân thực và có khả năng kể chuyện cùng nhân vật trước ống kính. Chính giai đoạn hiện thực hóa đó là nơi ê-kíp đầu tư nhiều thời gian, kinh nghiệm và tâm huyết nhất.
- Xin cảm ơn họa sĩ.