Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026: Văn hóa - mạch nguồn, sức sống của dân tộc:

Bài 1: Bước vào kỷ nguyên mới với sức sống bền bỉ và vĩ đại của văn hóa

Thứ Hai, 16/11/2026 07:44

|

(CATP) Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội, phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam thành động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Vì vậy, lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là "Ngày Văn hóa Việt Nam" không đơn thuần bổ sung thêm một ngày kỷ niệm trong năm mà phản ánh bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển của đất nước.

Quá trình lịch sử đã diễn ra cho thấy, những thời khắc khó khăn nhất của đất nước luôn được vượt qua không chỉ bằng nguồn lực vật chất hay sức mạnh quân sự mà còn bằng sức mạnh của văn hóa. Đó là lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí tự cường, đức hy sinh và khát vọng vươn lên được hun đúc qua nhiều thế hệ. Chính những giá trị ấy đã tạo nên bản lĩnh Việt Nam trong suốt chiều dài dựng nước và giữ nước, đồng thời tiếp tục trở thành điểm tựa tinh thần cho công cuộc đổi mới và phát triển của đất nước.

Tư tưởng "văn hóa soi đường cho quốc dân đi" của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh trách nhiệm xã hội của văn hóa đề cao ý nghĩa Cách mạng của văn hóa trong việc cải biến xã hội, đánh thức tiềm năng và khát vọng vươn tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong Nhân dân, để ánh sáng của trí tuệ, của tình yêu thương, các giá trị nhân bản sâu sắc trong Nhân dân được phát huy cao độ.

Để văn hóa thực sự là "ngọn đuốc soi đường cho quốc dân đi" thì văn hóa đó phải thấm sâu vào đời sống xã hội, vào từng con người, thúc đẩy, khuyến khích tiềm năng sáng tạo của con người, tạo động lực để con người làm chủ vận mệnh của mình, đứng lên giải phóng con người khỏi sự áp bức bóc lột về phương diện dân tộc, giai cấp và xã hội, phấn đấu xây dựng một xã hội dân chủ và nhân đạo theo lý tưởng chính trị tiến bộ của thời đại. Văn hóa phải được thể hiện ở trong chính trị và kinh tế, phải tham gia tích cực vào việc phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc để xây dựng và phát triển đất nước. "Văn hóa phải phục tùng sản xuất tiết kiệm, phục vụ Nhân dân, phục vụ đoàn kết, phục vụ Tổ quốc".

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn việc học tập nâng cao trình độ, nâng cao dân trí của cán bộ và Nhân dân với phát triển văn hóa, đề cao tính hiệu quả của nền văn hóa mới. Người căn dặn cán bộ, Nhân dân học để nâng cao trình độ hiểu biết, học để tiến bộ, đồng thời phê phán bệnh chạy theo bằng cấp, hình thức: "Ngày nay không phải học để có bằng cấp, để thoát ly sản xuất. Phải học chính trị, học văn hóa, học kỹ thuật để nâng cao hiểu biết. Người nhấn mạnh: "Văn hóa phải thiết thực phục vụ Nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành mạnh của quần chúng".

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ II của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam có đoạn nói: "Trải qua gần một thế kỷ, tư tưởng "Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi" của Bác Hồ vẫn còn nguyên giá trị. Nhưng trong bối cảnh mới, văn hóa không chỉ soi đường cho mỗi con người, mà còn định hướng con đường phát triển của cả dân tộc. Hơn một nghìn năm Bắc thuộc là hơn một nghìn năm phải đối mặt với nguy cơ đồng hóa về văn hóa. Nhưng dân tộc Việt Nam vẫn giữ được tiếng nói, chữ viết, phong tục, tín ngưỡng, đạo lý và ý chí độc lập. Chính sức sống bền bỉ của văn hóa đã gìn giữ sức sống của dân tộc".

Chủ tịch Hồ Chí Minh với đồng bào các dân tộc thiểu số ở Việt Bắc. Ảnh tư liệu

Như vậy, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 80 năm đã trở thành triết lý nhân sinh của dân tộc Việt Nam, khẳng định vai trò nền tảng tinh thần, tính khai sáng, dẫn dắt của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong thời đại mới. Thực tế đã chứng minh sức mạnh vĩ đại của văn hóa, con người Việt Nam. Với sức mạnh to lớn đó, chúng ta hoàn toàn tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

Theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, văn hóa không đứng tách rời mà cần được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển đất nước, sánh ngang với kinh tế, chính trị và xã hội.

Việt Nam là một quốc gia có bề dày lịch sử - văn hóa hơn 4.000 năm dựng nước và giữ nước, nổi bật với sự thống nhất trong đa dạng của hơn 54 dân tộc. Văn hóa Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện mình. Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc.

Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng, những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và đủ điều kiện phát triển được; có thực mới vực được đạo; xã hội thế nào thì văn hóa thế ấy. Nhưng mặt khác, đến lượt mình, văn hóa là động lực của sự phát triển xã hội, phát triển kinh tế, ổn định chính trị và giữ vững an ninh quốc phòng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, chúng ta có dịp hội nhập sâu rộng với những thành tựu văn hóa nhân loại, đồng thời giới thiệu với Nhân dân các nước những giá trị tốt đẹp, độc đáo của văn hóa Việt Nam.

Trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã xác định: "Khẩn trương xác định và phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam. Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam thành địa chỉ hấp dẫn về giao lưu văn hóa quốc tế. Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa quốc tế phù hợp với thực tiễn Việt Nam, đồng thời chủ động nâng cao sức đề kháng của các tầng lớp Nhân dân, đặc biệt là thanh, thiếu niên đối với các văn hóa phẩm ngoại lai độc hại; từng bước đưa văn hóa Việt Nam đến với thế giới".

Trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết quan trọng cho sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới. Văn kiện nêu rõ yêu cầu: "Bảo đảm phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội, để văn hóa thực sự là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực to lớn, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước".

Tư duy chiến lược được đẩy mạnh từ "nền tảng tinh thần" sang "trung tâm, mục tiêu và động lực", chú trọng xây dựng con người, phát triển công nghiệp văn hóa và bảo vệ bản sắc. Khẳng định văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực căn bản, là sức mạnh mềm giúp đất nước phát triển. Văn kiện nhấn mạnh nhiệm vụ xác lập và thực thi hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Xây dựng con người Việt Nam yêu nước, tự cường, có đạo đức, trí tuệ và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Tập trung xây dựng hệ giá trị văn hóa, gia đình, nhà trường và xã hội, kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và hiện đại. Khuyến khích sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số để nâng cao sức cạnh tranh. Tăng cường khả năng tự bảo vệ của văn hóa trước các luồng văn hóa lai căng, độc hại; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc lịch sử. Chú trọng phát triển văn hóa chính trị, văn hóa kinh doanh, doanh nghiệp và văn hóa công vụ liêm chính, chuyên nghiệp, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Cách tiếp cận này thể hiện tầm nhìn nhân văn, gắn kết văn hóa với sự hình thành đạo đức, lối sống và bản lĩnh của con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Một trong những điểm mới nổi bật của Văn kiện Đại hội XIV là nhấn mạnh vai trò của công nghệ số và công nghiệp văn hóa như những động lực then chốt cho phát triển văn hóa trong thời kỳ mới. Văn kiện xác định rõ nhiệm vụ đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và quản lý tốt môi trường văn hóa; phát triển và quản lý có hiệu quả thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa số.

Đây là lần đầu tiên thuật ngữ "văn hóa số" xuất hiện trong Văn kiện Đại hội Đảng, thể hiện bước chuyển nhận thức quan trọng về môi trường văn hóa trên không gian mạng, nơi đang tác động sâu sắc đến đời sống tinh thần, nhận thức và hành vi xã hội. Việc đề cập đến yêu cầu quản lý và định hướng các nền tảng truyền thông số, mạng xã hội, ứng dụng nội dung sáng tạo cho thấy rằng Việt Nam chủ trương xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, nhằm lan tỏa giá trị tích cực, ngăn chặn thông tin xấu độc, bảo vệ nền tảng tư tưởng và bản sắc văn hóa dân tộc trong không gian mạng toàn cầu.

Mục tiêu quan trọng là giữ gìn những giá trị tốt đẹp, tích cực, tạo nên sức hấp dẫn, uy tín của quốc gia trên con đường phát triển, cần có quyết tâm chính trị hàng đầu là đặt văn hóa về đúng vị trí, vai trò, đúng tầm mức; kiên trì xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người phát triển toàn diện, xây cái tốt để lấn át cái xấu, làm lành mạnh hóa môi trường xã hội, làm thất bại âm mưu "diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch.

Ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh khai mạc Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Bác đề ra quan điểm: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi" và gắn liền với thực tiễn, phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Ngày 24/11/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm triển lãm về các dân tộc thiểu số tại Hà Nội, đề cao văn hóa, nét đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày 09/06/2014, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, đặt nền tảng cho phát triển văn hóa Việt Nam thời kỳ hiện đại và hội nhập. Hội nghị cũng nhắc lại sự kiện ngày 24/11/1946 như là khởi nguồn của việc phát triển văn hóa Việt Nam hiện đại.

Ngày 24/11/2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Đại hội Văn hóa toàn quốc, kỷ niệm 75 năm ngày Hội Văn hóa toàn quốc lần đầu tiên. Tổng Bí thư nhắc lại câu nói: "Văn hóa còn dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất", đề cao sự phát triển văn hóa, đặt văn hóa ngang với kinh tế, xã hội và là nhiệm vụ chính trị.

Ngày 13/01/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Bộ Chính trị quyết định ngày 24/11 mỗi năm sẽ là Ngày Văn hóa Việt Nam và toàn quốc được nghỉ có lương, bắt đầu từ năm 2026 này. Ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh khai mạc Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Bác đề ra quan điểm: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi" và gắn liền với thực tiễn, phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Ngày 24/11/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm triển lãm về các dân tộc thiểu số tại Hà Nội, đề cao văn hóa, nét đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày 09/06/2014, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, đặt nền tảng cho phát triển văn hóa Việt Nam thời kỳ hiện đại và hội nhập. Hội nghị cũng nhắc lại sự kiện ngày 24/11/1946 như là khởi nguồn của việc phát triển văn hóa Việt Nam hiện đại.

Ngày 24/11/2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Đại hội Văn hóa toàn quốc, kỷ niệm 75 năm ngày Hội Văn hóa toàn quốc lần đầu tiên. Tổng Bí thư nhắc lại câu nói: "Văn hóa còn dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất", đề cao sự phát triển văn hóa, đặt văn hóa ngang với kinh tế, xã hội và là nhiệm vụ chính trị.

Ngày 13/01/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Bộ Chính trị quyết định ngày 24/11 mỗi năm sẽ là Ngày Văn hóa Việt Nam và toàn quốc được nghỉ có lương, bắt đầu từ năm 2026 này.

(Còn tiếp...) 

Bình luận (0)

Lên đầu trang