Hơn 25 năm kiên trì lan tỏa tình yêu tiếng Việt qua bộ sách "Tiếng Việt giàu đẹp"

Sự kiện có sự góp mặt của GS.TS Nguyễn Đức Dân, PGS.TS Trịnh Sâm và nhà báo Dương Thành Truyền, để cùng nhìn lại hành trình hơn một phần tư thế kỷ của tủ sách quý đã bền bỉ đồng hành với nhiều thế hệ độc giả.

Bà Phan Thị Thu Hà, Giám đốc NXB Trẻ tặng hoa cho các tác giả tại buổi giao lưu

Bộ sách “Tiếng Việt giàu đẹp” có bề dày hơn 25 năm, do Nhà xuất bản Trẻ phát hành đến nay đã xuất bản 15 tựa sách, với sự đóng góp của các tác giả là nhà nghiên cứu ngôn ngữ và những người có nghề nghiệp liên quan đến ngôn ngữ, văn hóa và viết lách trong nước. Bộ sách góp phần lý giải nhiều điều thú vị về ngôn ngữ tiếng Việt phong phú ở các vùng miền trên Tổ quốc. Đặc biệt, năm 2026 Nhà xuất bản Trẻ giới thiệu dòng sách “Về nguồn”, thuộc bộ sách Tiếng Việt giàu đẹp. 

Dòng sách “Về nguồn” ra đời khi xét thấy thị trường hãy còn thiếu một số tác phẩm của những người đã đặt nền móng cho ngành nghiên cứu về ngôn ngữ Việt và giúp cho ngành phát triển; đồng thời tâm thế “ôn cố” để “tri tân” đang trở thành xu hướng và nhu cầu thực sự của những người đọc chín chắn, trách nhiệm ngày hôm nay. Là cố vấn cho dòng sách “Về nguồn”, PGS.TS Trịnh Sâm cho biết đây là nỗ lực nhằm giới thiệu lại những tựa sách ngôn ngữ vang bóng một thời . “Tầm nguyên từ điển” của Vân Hạc 0 Lê Văn Hòe, là “phát súng” đầu tiên, giúp độc giả “ôn cố tri tân”, tìm về căn nguyên chữ nghĩa để hiểu rõ hơn những biến đổi của ngôn ngữ hiện đại. Dự kiến sắp tới NXB Trẻ sẽ cho ra mắt các tựa khác của Lê Văn Hòe, Phan Kế Bính, Huỳnh Tịnh Của …

Các diễn giả tại chương trình giao lưu, từ trái qua: nhà báo Dương Thành Truyền, GS.TS Nguyễn Đức Dân, PGS.TS Trịnh Sâm và MC Phương Huyền

Mở đầu buổi giao lưu, PGS.TS Trịnh Sâm đặt vấn đề bằng một câu hỏi gợi mở: “Có bao giờ các bạn tự hỏi vì sao trong tiếng Việt, hiểu biết lại đi liền với “nghe”? Chúng ta hầu như nghe được mọi thứ: nghe mặn, nghe sáng, nghe lạ, nghe tanh, thậm chí nghe cả sự cười cợt hay nỗi buồn man mác. Đó chính là cái lạ nằm ngay trong cái quen”.

Bàn về xu hướng ngôn ngữ của giới trẻ, PGS.TS Trịnh Sâm nhận định việc kết hợp ngoại ngữ hay dùng từ viết tắt là phần tất yếu của quá trình thích nghi môi trường số. Tuy nhiên, ông bày tỏ lo ngại về nguy cơ gây lẫn lộn trong các bối cảnh chính quy và xu hướng “gọi tên xa rời bản chất” đang làm mất đi sự chuẩn xác vốn có. Ông nhấn mạnh cần một cách tiếp cận cân bằng, chấp nhận sự thay đổi nhưng phải đảm bảo tính chuẩn mực.

Ba tác phẩm trong bộ sách Tiếng Việt giàu đẹp

Dưới góc nhìn nghiên cứu, GS.TS Nguyễn Đức Dân gây chú ý khi nhắc lại những tranh cãi về việc đồng nhất “i” và “y” trong chính tả. Theo ông, ngôn ngữ tuân theo “luật thẩm mỹ” – một yếu tố thường bị bỏ qua khi hoạch định quy tắc, dẫn đến sự khô cứng trong mặt chữ. Ông cho rằng tiếng Việt không chỉ để đọc mà còn để “ngắm” và cảm nhận vẻ đẹp hình thể qua cách trình bày.

Nhà báo Dương Thành Truyền chia sẻ: “Ngôn ngữ phát triển theo thời gian là tất yếu. Thời xưa gọi là "thổi cơm", sau là "nấu cơm", giờ các bạn trẻ gọi là "cắm cơm". Điều đó bình thường. Nhưng điều nguy hiểm là thói quen giao tiếp cốt cho nhanh dẫn đến việc không viết hoa, không dấu câu, và đặc biệt là trật tự từ bị đảo lộn trên mặt báo tạo ra những tiêu đề “cười ra nước mắt”, làm méo mó tư duy ngôn ngữ của thế hệ trẻ.” Nhà báo Dương Thành Truyền chia sẻ về tập bút ký ngôn ngữ “À ơi tiếng nước tôi” ghi chép lại những hiện tượng kỳ thú riêng có của tiếng Việt, từ chuyện xưa tích cũ cho đến lời ăn tiếng nói thời hiện đại. Thay vì lý thuyết khô khan, ông chọn cách “nhặt” ra những hiện tượng sống động từ danh thiếp, bảng hiệu đến mạng xã hội – những tình huống “dở khóc dở cười” minh chứng cho sức sống và cả những biểu hiện lệch lạc của tiếng mẹ đẻ. Ông khẳng định sự nghiêm chỉnh trong chính tả chính là “nết người” và lòng tự trọng của mỗi cá nhân.

Bộ sách "Tiếng Việt giàu đẹp

Kết thúc buổi giao lưu, các diễn giả gửi gắm thông điệp về tinh thần đọc có chọn lọc. Trong một thế giới tràn ngập thông tin, việc tìm đến những cuốn sách giá trị để bồi đắp vốn từ là cách tốt nhất để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.