Phóng viên: Gần đây nhiều báo như SGGP, Quân đội Nhân dân, Công an Nhân dân, Chuyên đề Công an TPHCM, Người lao động, Một thế giới, Thanh niên... giới thiệu tiểu thuyết "Lửa Ngục" (NXB Công an Nhân dân 2026) - tập 7 của bộ tiểu thuyết kỷ lục Việt Nam 2022 "Hồ sơ lửa". Đây là tập viết về các đại án kinh tế, tham nhũng. Trong phần trả lời các phóng viên, nhà văn Lại Văn Long (công tác tại Báo Công an TPHCM 34 năm nay) có nói rằng, viết tác phẩm này theo đề nghị của NXB Công an Nhân dân. Vậy anh còn tác phẩm nào viết theo "đề nghị” như vậy không?
Lại Văn Long: Từ lúc mới tập tành viết trên báo tường ký túc xá Ngô Gia Tự dành cho sinh viên các trường đại học: Y dược, Tổng hợp, Tài chính TPHCM (năm 1988), tôi đã quen với việc viết theo "đề nghị”. Khi về làm việc tại Báo Công an TPHCM năm 1992, cố Tổng biên tập Huỳnh Bá Thành "đề nghị” tôi viết truyện ngắn "Đổi Ngôi". Tôi viết xuyên đêm, hôm sau báo phát hành, tôi được tài vụ gọi xuống nhận nhuận bút và bàng hoàng với con số 800 nghìn đồng (hơn 2 chỉ vàng thời điểm đó. Tính theo giá vàng đầu năm 2026 này thì khoảng 40 triệu đồng).
P.V: Bộ "Hồ sơ lửa" cũng bắt đầu từ một "đề nghị”?
Lại Văn Long: Đúng vậy, bộ "Hồ sơ lửa" phần 1 gồm 6 tập, 2.400 trang, đạt kỷ lục Việt Nam và 4 giải thưởng danh giá của Bộ Công an, Hội Nhà văn Việt Nam, UBND TPHCM và giải thưởng phim truyền hình được yêu thích nhất - giải Ngôi sao xanh 2017, cũng bắt đầu từ "đề nghị” của đạo diễn, biên kịch Châu Thổ - Giám đốc hãng phim SENA. Năm 2016, chị đề nghị tôi biên tập lại kịch bản phim hình sự 30 tập của một biên kịch nổi tiếng, lớn hơn tôi 11 tuổi. Tôi không dám "đụng vào" nên chị Châu Thổ hỏi: "Vậy trong 3 tháng em viết được một kịch bản phim truyền hình 30 tập không?". Tôi gật đầu, thế là chị "đặt hàng" luôn.
Tác giả Lại Văn Long và tiểu thuyết "Lửa Ngục"
P.V: Anh có hoàn thành đúng tiến độ?
Lại Văn Long: Có! Tôi viết kịch bản này từ một chuyên án hình sự lớn nhất Việt Nam có bí số Z501, với 154 bị can, bị cáo. Đây là vụ mà tôi may mắn được cơ quan cử tiếp xúc, khai thác thông tin từ nhân vật cầm đầu tổ chức tội phạm hoạt động kiểu xã hội đen trước gần 2 năm. Khi ông ấy bị bắt, tôi cũng được theo chân cơ quan điều tra đến nhà ông ấy thực hiện khám xét. Rồi tôi được Ban chuyên án cho vào trại giam (ở Tiền Giang) để phỏng vấn, quay phim, chụp ảnh bị can đứng đầu vụ án đặc biệt nghiêm trọng này. Tôi lại được cấp trên phân công làm trưởng nhóm phóng viên Báo Công an TPHCM đưa tin phiên tòa sơ thẩm kéo dài 6 tháng và phiên tòa phúc thẩm kéo dài 3 tháng. Đó là chưa kể quá trình điều tra vụ án cực lớn này, tôi được theo chân các đơn vị trinh sát bắt, khám xét nhiều đối tượng ở nhiều địa điểm khác nhau. Được trao đổi, phỏng vấn với các vị lãnh đạo chuyên án, chỉ huy các mũi đột kích... Đặc biệt là sau đó, tôi còn được chứng kiến bữa ăn cuối cùng của 5 tử tù. Chứng kiến cả giờ phút đền tội của họ ở pháp trường. Nên cảm xúc về vụ án đặc biệt này, với tôi là một sự dồn nén chờ bung ra. Vì vậy khi được "đặt hàng", tôi đã viết rất nhanh trong khoảng 80 ngày, đêm và đặt tên là "Mật danh Đ9".
P.V: Đối tác vừa ý với tác phẩm "Mật danh Đ9" này không?
Lại Văn Long: Khi kịch bản hoàn thành, Đại tá Trần Trọng Dũng - Tổng biên tập Báo Công an TPHCM đọc xong, nói: "Báo Công an TPHCM sẽ đứng ra làm phim này". Trưa hôm đó có anh Trần Quốc Bửu - chủ Công ty mỹ phẩm Việt My - người từng tài trợ nhiều chương trình từ thiện của Báo CA TPHCM đến tòa soạn. Anh Trọng Dũng mời cơm. Trong bữa ăn, sếp hỏi anh Bửu: "Chú Long vừa viết được kịch bản phim hay lắm, Bửu đầu tư được không?". Anh Bửu gật đầu: "Anh Long viết được nghìn tập trong 3 năm thì em sẽ đầu tư làm thành series phim hình sự nghìn tập luôn". Ngày 17/11/2016, dự án phim hình sự 1.000 tập được công bố, hơn 200 tin, bài trên các báo, đài đã giới thiệu dự án này. Tôi vừa sung sướng vừa áp lực vì phải viết thế nào để mỗi đêm có 1 tập phim 45 phút phát sóng trên truyền hình, mà nhiều đài cùng phát chứ không phải một đài.
P.V: Vì sao phim "Hồ sơ lửa" không đi đến đích 1.100 tập?
Lại Văn Long: Vì nhiều lý do nên dự án "Hồ sơ lửa" mới thực hiện được 3 phần 128 tập (Mật danh Đ9, Người ba mặt, Tử thi lên tiếng)... Tôi rất tiếc nhưng vẫn trân trọng sự đồng hành của nhà đầu tư, nhà sản xuất và các nghệ sĩ. Tôi rất biết ơn họ, nhờ có họ tôi đã có được bộ "Hồ sơ lửa" như mơ ước tuổi thơ và có thêm nhiều giải thưởng rất đáng tự hào.
P.V: Sau bộ "Hồ sơ lửa" 6 tập (2022), anh còn tác phẩm nào được "đặt hàng"?
Lại Văn Long: Tôi vẫn viết báo đều đặn, tòa soạn giao đề tài hoặc tôi tự tìm đề tài. Các loạt bài chính luận đó đã được rất nhiều giải thưởng của Bộ Công an, Ban Tuyên giáo - Dân vận Thành ủy TPHCM, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hội Nhà báo Việt Nam, TW Mặt trận TQ Việt Nam... Riêng giải Búa liềm vàng của Bộ CA tôi đã 3 lần liên tiếp nhận giải (2022, 2023, 2024). Năm 2023, chị Châu Thổ rủ viết chung kịch bản phim 30 tập cho một nhà đài vừa "giao hàng" xong. Tôi lại được NXB Công an Nhân dân đề nghị viết về các đại án kinh tế qua tiểu thuyết "Lửa Ngục" tập 7 của "Hồ sơ lửa" phát hành đầu 2026.
P.V: Anh sẽ phát triển "Hồ sơ lửa" thế nào?
Lại Văn Long: Tôi sẽ nâng từ 6 lên 9 tập, 3.500 trang và đăng ký thêm một kỷ lục Việt Nam mới về tiểu thuyết. Sau "Lửa Ngục" tôi đang hoàn thiện tập 8 "Thánh Nữ", tập 9 "Á Nhân" và dự kiến xuất bản trong 2027 thành bộ tiểu thuyết "triệu chữ" được thực hiện trong 35 năm 1992 - 2027.
P.V: Nội dung chính của các tập?
Lại Văn Long: Tập 1 "Mật danh Đ9" - tội phạm có tổ chức, hoạt động kiểu xã hội đen. Tập 2 "Oán thù trớ trêu" - pháp luật bị "bẻ cong" vì tiền, người lương thiện vì uất ức đã phạm pháp. Tập 3 "Gia tộc tướng cướp" - tội phạm cùng huyết thống, "di truyền" qua nhiều thế hệ từ thời Pháp thuộc đến thời hiện tại. Tập 4 "Phát súng chính nghĩa" - vấn đề cảm hóa, hoàn lương tội phạm. Tập 5A "Lật án tử hình" - án oan, nỗi đau trong hoạt động tư pháp, tố tụng. Tập 5B "Vỏ bọc thần thánh" - tội phạm trốn truy nã thành quan tham sa đọa. Tập 6 "Hồng nhan sương khói" - người nước ngoài phạm pháp tại Việt Nam và người Việt ra nước ngoài gây án. Tập 7 "Lửa Ngục" - tội phạm kinh tế, tham nhũng. Tập 8 "Thánh Nữ" - tội phạm khủng bố, phá hoại môi trường. Tập 9 "Á Nhân" - người tâm thần gây án. Tất cả là bức tranh đa diện về cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm ở Việt Nam sau năm 1975.
P.V: Anh có dự định phá kỷ lục của chính mình?
Lại Văn Long: Hiện chưa, nhưng tương lai có thể. Tôi lại có cảm hứng viết tiếp "Hồ sơ lửa" với thế hệ điều tra viên là con cháu của các nhân vật chính trong 9 tập trước, bước vào "hành pháp" với tài năng, học vấn, đạo đức xứng đáng với các tiền bối. Tôi cũng mong các con cháu mình sau này có thể viết tiếp, để "Hồ sơ lửa" trở thành tác phẩm chung của nhiều thế hệ viết về chiến công của lực lượng CAND qua nhiều thời kỳ.
P.V: Xin cảm ơn nhà văn Lại Văn Long đã chia sẻ!