(CAO) Sau khi xác nhận Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, ngày 1/3, Chính phủ Iran tuyên bố quốc tang trong 40 ngày, cùng 7 ngày không làm việc trên toàn quốc để tưởng nhớ ông.
Theo truyền thông nhà nước Iran, ông Khamenei đã thiệt mạng tại văn phòng làm việc hôm 28/2, khi “đang thực hiện các nhiệm vụ." Trong một tuyên bố, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bày tỏ tiếc thương trước sự ra đi của Lãnh tụ Khamenei.
Trước đó, Reuters dẫn tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Lãnh tụ tối cao của Iran – ông Ayatollah Ali Khamenei, 86 tuổi đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhắm vào Iran.
Một quan chức cấp cao của Israel nói với hãng tin Reuters rằng thi thể của ông đã được tìm thấy sau các cuộc không kích.
Cái chết của ông Khamenei sẽ tác động sâu rộng vào nền Cộng hòa Hồi giáo mà ông đã lãnh đạo từ năm 1989, một thập kỷ sau khi ông nổi lên trong cuộc cách mạng thần quyền lật đổ chế độ quân chủ Iran và làm rung chuyển Trung Đông.
Sinh năm 1939, ông bắt đầu đảm nhiệm vị trí Lãnh tụ tối cao Iran vào năm 1989 thay cho ông Ayatollah Khomeini. Năm 1988, ông chấp nhận lệnh ngừng bắn sau 8 năm chiến tranh với Iraq. Sự ủng hộ thận trọng của ông Khamenei đối với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 của Iran với sáu cường quốc thế giới đã từng gây ngạc nhiên, khi ông tính toán rằng việc nới lỏng trừng phạt là cần thiết để ổn định nền kinh tế.
Ông Trump đã rút khỏi thỏa thuận năm 2015 trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình vào năm 2018 và tái áp đặt các lệnh trừng phạt khắc nghiệt đối với Iran. Tehran đã phản ứng bằng cách dần dần vi phạm các hạn chế đã được thỏa thuận đối với chương trình hạt nhân của mình.
Lãnh tụ tối cao Iran - Ayatollah Ali Khamenei - Ảnh: Reuters
Trong những thời điểm áp lực ngày càng gia tăng, ông Khamenei nhiều lần dựa vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và Basij, một lực lượng bán quân sự gồm hàng trăm nghìn tình nguyện viên để dập tắt sự phản đối.
Quyền lực của ông cũng phần lớn nhờ vào đế chế tài chính nhà nước Setad, nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của Khamenei. Trị giá hàng chục tỷ đô la, đã phát triển mạnh mẽ trong thời gian ông cầm quyền, đầu tư hàng tỷ đô la vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng.
Theo tiểu sử chính thức, ông Khamenei từng bị tra tấn dã man vào năm 1963, khi mới 24 tuổi. Ông phải ngồi tù lần đầu tiên trong số nhiều lần ngồi tù vì các hoạt động chính trị dưới thời Shah.
Khói bốc lên ở khu vực gần nơi ở của Lãnh tụ tối cao Iran - Khamenei trong cuộc không kích hiệp đồng giữa Mỹ và Iran nhắm vào Tehran hôm 28/2 - Ảnh: Reuters
Sau Cách mạng, với tư cách là thứ trưởng quốc phòng, ông Khamenei trở nên thân thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng trong cuộc chiến tranh Iraq năm 1980-1988.
Ông đắc cử tổng thống với sự ủng hộ của lãnh tụ tối cao Khomeini nhưng lại là một lựa chọn bất ngờ khi nhà lãnh đạo tối cao qua đời để trở thành người kế nhiệm trên bậc thang quyền lực nhất của nước này. Là lãnh tụ tối cao, ông Khamenei trở thành một trong năm người Iran quyền lực nhất trong vòng một thế kỷ qua.
Chế độ lãnh tụ tối cao ở Iran
Trong chế độ thần quyền của Iran, lãnh tụ tối cao là vị giáo chủ chịu trách nhiệm "xây dựng và giám sát các chính sách chung của nhà nước Cộng hoà Hồi giáo Iran", đồng thời cũng là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, đứng đầu lực lượng tình báo quân đội, chỉ huy các hoạt động an ninh và là người duy nhất có quyền tuyên bố chiến tranh.
Lãnh tụ tối cao Iran có quyền lực rất lớn vì có quyền chỉ định 6/12 thành viên hội đồng giám hộ hiến pháp, các chỉ huy cảnh sát, các tướng tư lệnh trong Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran cũng như trong lực lượng quân đội...
Lãnh tụ tối cao do Hội đồng chuyên gia bầu và bãi nhiệm. Đồng thời hội đồng này giám sát hoạt động của lãnh tụ tối cao theo quy định của pháp luật.
(CAO) Thủ tướng Israel Netanyahu và Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28/2 cho rằng Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei có thể "đã thiệt mạng" trong cuộc không kích, song Tehran chưa xác nhận thông tin này.