Năm học mới 2026 - 2027: Đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục

Sắp xếp lại trường học: Tiết kiệm hàng chục ngàn tỷ đồng

Mùa khai giảng năm nay là năm thứ 2 thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (GD-ĐT), đề ra các vấn đề chiến lược nhằm tạo chuyển biến căn bản, đưa giáo dục trở thành động lực then chốt phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.

Một năm học mới bắt đầu với nhiều điểm sáng, điểm mới, rất mới để đưa GD-ĐT nước ta phát triển bứt phá. Điểm mới nhất đó là cuộc sắp xếp lại hệ thống trường học trên cả nước đã được tiến hành khẩn trương. Số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575 cơ sở, tương ứng giảm 50,5%. Giảm 32.625 vị trí quản lý (hiệu trưởng, hiệu phó), nhiều cán bộ được điều chuyển trở lại làm giáo viên giảng dạy trực tiếp. Nhân viên nhà trường giảm 11.041 vị trí. Nhờ tối ưu hóa bộ máy, nhu cầu bổ sung chỉ tiêu giáo viên mới toàn quốc giảm từ 104.516 xuống còn 43.267 chỉ tiêu (tiết kiệm được hơn 61.000 chỉ tiêu biên chế).

Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn công tác của Trung ương dự lễ khánh thành trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên (tháng 1/2026)

Đó là những con số rất lớn, tiết kiệm cho ngân sách hàng ngàn tỷ đồng. Riêng việc giảm 61.200 chỉ tiêu biên chế đã giúp tiết kiệm khoảng 7.300 - 9.100 tỷ đồng/năm. Việc cắt giảm 32.625 vị trí cán bộ quản lý và 11.041 nhân viên hành chính giúp giảm đáng kể khoản chi trả phụ cấp chức vụ cũng như quỹ lương, ước tính tiết kiệm thêm khoảng 1.500 - 2.000 tỷ đồng/năm. Việc sắp xếp và tinh gọn mạng lưới trường lớp lần này giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm ước tính khoảng 11.000 - 13.500 tỷ đồng mỗi năm. Số tiền đó sẽ được đầu tư trở lại cho GD-ĐT.

Điểm sáng dễ thấy là vấn đề sách giáo khoa (SGK). Từ năm học 2026-2027 sẽ sử dụng một bộ SGK phổ thông thống nhất, giá bán giảm trung bình 13,3%. Trong khi đó, nhiều địa phương đã bắt đầu thực hiện việc miễn phí SGK. Theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP của Chính phủ, học sinh (HS) phổ thông trên phạm vi cả nước sẽ được miễn phí toàn bộ SGK từ năm học 2029-2030 (thông qua hình thức tủ sách nhà trường cho mượn - trả để tái sử dụng).

Tuy nhiên, Chính phủ khuyến khích các địa phương có điều kiện cân đối ngân sách chủ động triển khai chính sách này sớm hơn. Trong năm học 2026-2027, đã có 7 địa phương bắt đầu thực hiện chính sách cấp miễn phí hoặc cho mượn SGK như TPHCM, Quảng Ninh, Cà Mau, TP.Huế...

Sinh viên thuộc nhiều nhóm ngành được cấp học bổng

Về học phí, chính sách miễn học phí đã thực hiện từ 2025-2026 và tiếp tục mở rộng năm 2026-2027 khi miễn 100% học phí cho toàn bộ trẻ em mầm non, HS phổ thông (từ tiểu học đến THPT) tại các cơ sở giáo dục công lập trên phạm vi cả nước và hỗ trợ học phí đối với khối tư thục, ngoài công lập.

Với sinh viên (SV), miễn, giảm học phí, cấp sinh hoạt phí và học bổng cho SV theo từng nhóm ngành cụ thể nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và đáp ứng nhu cầu phát triển quốc gia, trong đó có khối Quân đội, Công an (hệ chính quy). Khối Sư phạm được miễn 100% học phí và hỗ trợ khoản tiền sinh hoạt phí khoảng 3,63 triệu đồng/tháng. Chuyên ngành điện hạt nhân cũng được miễn toàn bộ học phí, hỗ trợ chỗ ở ký túc xá và cấp sinh hoạt phí tương tự sinh viên Sư phạm và một số ngành khác như Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Tư tưởng Hồ Chí Minh... và một số ngành đặc thù khác.

Điểm nổi bật là nhóm ngành được cấp học bổng, được hỗ trợ cho SV học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược (học bổng STEM) với khoảng 111 ngành, thuộc 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được áp dụng chính sách học bổng theo Nghị định số 179 của Chính phủ, như Công nghệ bán dẫn, Trí tuệ nhân tạo (AI), Vi mạch, Toán học, Vật lý, Sinh học, Vật liệu mới... SV theo học các ngành nghề này có thể được cấp học bổng hỗ trợ từ 3,7 đến 8,4 triệu đồng/tháng (37 đến 84 triệu đồng/năm học) tùy theo trình độ và chương trình đào tạo. Khối Y tế dự phòng và sức khỏe cộng đồng cũng được hỗ trợ học phí.

Các em lớp 1 háo hức bước vào năm học mới 2026-2027 ở trường Tiểu học Trần Hưng Đạo, TPHCM

Theo Bộ GD-ĐT, dự kiến năm học 2026 - 2027 có khoảng 30.000 người học được cấp học bổng với tổng kinh phí khoảng 1.300 tỷ đồng. Một điểm nhấn ấn tượng là năm học mới 2026 có 108 trường liên cấp vùng biên giới đã được xây dựng khang trang, to đẹp, kịp đón khoảng 113.000 HS. Đây là những trường đầu tiên trong số 248 trường được xây dựng, tạo sức bật và tâm thế mới cho giáo dục ở những địa bàn biên giới, hải đảo còn nhiều khó khăn.

Việc từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học theo Đề án quốc gia giai đoạn 2025-2035 đang được triển khai theo lộ trình, đi từ thí điểm, chuẩn hóa điều kiện đến mở rộng diện rộng. Hiện TPHCM đang đi đầu cả nước khi triển khai thí điểm tại 86 cơ sở giáo dục (gồm 32 trường mầm non, 31 trường tiểu học, 19 trường THCS và 4 trường THPT). Hà Nội cũng bắt đầu xây dựng các mô hình trường phổ thông dạy và học trong môi trường tiếng Anh.

Chấn chỉnh các sai phạm, tiêu cực

Sáng 25/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với các cơ quan liên quan về đánh giá kết quả một năm triển khai thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD-ĐT. Thẳng thắn nhìn nhận đúng mức độ kết quả đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ một năm qua chủ yếu mới tạo nền tảng, mở đường và tạo điều kiện cho đột phá; những chuyển biến về chất lượng giáo dục, về người thầy, người học và chất lượng nguồn nhân lực chưa thật sự rõ nét.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải tạo một cuộc đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục. Ngành giáo dục phải đáp lại sự quan tâm của Đảng, Nhà nước bằng một cuộc tự đổi mới sâu sắc, từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá; phải giảm truyền thụ một chiều, học thuộc, học đối phó, học chỉ để thi; tăng tự học, thực hành, trải nghiệm, tư duy độc lập, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề; phải giảm hành chính hóa, hội họp, báo cáo và những công việc hình thức, để người thầy có nhiều thời gian hơn cho chuyên môn và HS.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chấn chỉnh các sai phạm, tiêu cực trong giáo dục; phải thực hiện thực chất phương châm "thầy ra thầy, trò ra trò;" kiên quyết chấn chỉnh bệnh thành tích, gian lận trong học tập và thi cử, dạy thêm - học thêm biến tướng...

Vào ngày 27/8, tại Văn phòng Chính phủ diễn ra Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027. Tại hội nghị, Bộ GD-ĐT thẳng thắn nhận định: Bệnh thành tích, áp lực thi cử, dạy thêm, học thêm không đúng quy định, đặc biệt là gian lận thi cử vẫn xảy ra, có nơi rất nghiêm trọng. Kỷ cương, an toàn trường học, chất lượng dữ liệu và năng lực khai thác công nghệ vẫn còn những vấn đề cần xử lý quyết liệt, hiệu quả.

Năm học 2026-2027, ngành giáo dục xác định chủ đề "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất". Theo đó, Bộ GD-ĐT yêu cầu chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, tập trung xử lý các "điểm nghẽn" và đánh giá kết quả bằng sự tiến bộ của người học, điều kiện làm việc của nhà giáo, hiệu quả hoạt động của nhà trường và chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, đổi mới kiểm tra, đánh giá; siết kỷ cương thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm. Bộ sẽ hoàn thiện mô hình thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng gọn nhẹ, thực chất, tăng các giải pháp phòng chống gian lận, tiêu cực.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, năm học 2026-2027 phải là năm chuyển trạng thái: Từ tập trung xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện có hiệu quả; từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ kiểm đếm công việc sang đo lường kết quả; từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học và từ bên trong toàn ngành giáo dục. Đồng thời, yêu cầu Bộ GD-ĐT phải đi trước một bước phục vụ đổi mới mô hình phát triển của đất nước.