Khung pháp lý và chiến lược quốc gia
Chủ trương hiện đại hóa lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã được thể hiện trong nhiều văn bản quan trọng của Đảng và Nhà nước như Quyết định số 819/QĐ-TTg ngày 07/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt quy hoạch hạ tầng phòng cháy, chữa cháy giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tiếp đó, ngày 29/11/2024, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật PCCC và CNCH với nhiều điểm mới nhằm giải quyết những bất cập trong thực hiện các quy định pháp luật trước đây, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền quản lý. Bắt đầu từ năm 2025, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH phối hợp tham mưu xây dựng và triển khai ba đề án, dự án lớn: dự án đầu tư trang bị phương tiện, thiết bị cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH giai đoạn 2025-2030; đề án truyền tin báo cháy gắn với dự án xây dựng cơ sở dữ liệu và phần mềm nghiệp vụ; và dự án mua sắm phương tiện chữa cháy viện trợ từ Cuba. Những văn bản và dự án này tạo thành khung chiến lược chung mà các địa phương, trong đó có TPHCM, đã cụ thể hóa bằng kế hoạch và nguồn lực riêng.
Đối với một đô thị có hệ thống kênh rạch chằng chịt và mật độ tàu thuyền hoạt động cao như TPHCM, việc xây dựng năng lực chữa cháy trên mặt nước đã được đặt ra từ hơn một thập niên trước. Theo đề án "Xây dựng 4 lực lượng PCCC đạt chuẩn" được công bố năm 2014, TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2025 xây dựng Phòng Cảnh sát PCCC và cứu hộ, cứu nạn trên sông với 5 đội chữa cháy chuyên nghiệp; về phương tiện, đề án dự kiến đầu tư 1 xe chỉ huy, 4 tàu chữa cháy, 4 canô chữa cháy, 1 xe chữa cháy công nghệ mới, 1 xuồng cứu hộ và 4 máy bơm chữa cháy công suất lớn.
Ban Giám đốc Công an TPHCM theo dõi việc vận hành tại Trung tâm Thông tin Chỉ huy PCCC&CNCH
Qua từng giai đoạn, lực lượng Cảnh sát PCCC & CNCH Công an TPHCM đã tiếp nhận thêm nhiều phương tiện chuyên dụng hiện đại từ nguồn ngân sách của UBND Thành phố và Bộ Công an, bao gồm tàu chữa cháy ST 15, bên cạnh các loại xe chữa cháy công nghệ 1.7, xe chữa cháy đường hầm hai đầu, xe thang chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cao 72m. Đội Cảnh sát PCCC và CNCH trên sông sử dụng chủ yếu ca nô và xuồng cao tốc để tiếp cận hiện trường, đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải nắm rõ địa hình kênh rạch cũng như khả năng vận hành máy bơm công suất lớn để lấy nước trực tiếp từ sông trong lúc dập lửa, một đặc thù không có ở các đội chữa cháy trên cạn.
Đầu tư nhân lực, phương tiện hiện đại
Một dấu mốc quan trọng khác trong quá trình hiện đại hóa diễn ra ngày 29/10/2024, khi Công an TPHCM tổ chức Lễ ra mắt Tổ Cảnh sát PCCC và CNCH đặc biệt tinh nhuệ tại trụ sở Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, số 258 Trần Hưng Đạo. Lực lượng này gồm 45 chiến sĩ được tuyển chọn từ các đơn vị PCCC và CNCH trên địa bàn, chia thành hai tổ hoạt động trên cạn và dưới nước, có nhiệm vụ xử lý các vụ cháy, nổ, sự cố, tai nạn phức tạp và đặc thù. Theo Thiếu tướng Nguyễn Đình Hoàn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, Bộ Công an, tổ đặc biệt tinh nhuệ được thí điểm thành lập tại 10 đơn vị Công an tỉnh, thành trực thuộc Trung ương, trong đó có Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ, theo đề án "Xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH thật sự trong sạch, vững mạnh, tinh nhuệ, hiện đại". Trung tướng Lê Hồng Nam, Giám đốc Công an TPHCM khi đó nhấn mạnh rằng TPHCM là đô thị đặc biệt đòi hỏi lực lượng PCCC và CNCH phải liên tục nâng cao nghiệp vụ để đáp ứng tốc độ phát triển đô thị, trong đó có tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đi vào vận hành từ cuối năm 2024.
Cũng trong buổi Lễ ra mắt, UBND TPHCM đã trang cấp cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH một gói phương tiện, thiết bị cấp thiết với tổng kinh phí 119 tỷ đồng. Danh mục thiết bị được trang bị bao gồm xe chữa cháy; tàu, xuồng, canô chữa cháy; phương tiện cứu nạn, cứu hộ dưới nước; hệ thống camera và bộ đàm hoạt động được dưới nước; quần áo xử lý sự cố hóa chất; thiết bị dò tìm nạn nhân; cùng các thiết bị phá dỡ phục vụ cứu nạn cả trên cạn lẫn dưới nước. Ngay sau buổi Lễ, hai tổ đặc biệt tinh nhuệ đã tiến hành diễn tập các phương án cứu nạn, cứu hộ dưới nước và chữa cháy trên cạn, với các tình huống cụ thể như lặn cứu người mắc kẹt dưới cống khi thủy triều dâng, cứu người trong ô tô rơi xuống sông, và chữa cháy kết hợp đu dây cứu nạn tại nhà cao tầng.
Lực lượng làm nhiệm vụ sử dụng ca nô, xuồng cao tốc di chuyển đến địa điểm cháy
Số hóa trung tâm chỉ huy
Bên cạnh trang bị phương tiện và xây dựng lực lượng chuyên trách trên sông để giải quyết bài toán năng lực chữa cháy tại hiện trường, tốc độ tiếp nhận và điều phối thông tin khi sự cố xảy ra lại là một trọng tâm được tập trung hoàn thiện trong năm 2026. Sáng 05/8/2026, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an TPHCM tổ chức Lễ ra mắt Trung tâm Thông tin chỉ huy (TTCH) 114 kết nối hệ thống truyền tin báo sự cố PCCC, được triển khai theo Kế hoạch số 726/KH-BCA-C07 ngày 16/12/2025 của Bộ Công an. Hệ thống này chính thức vận hành trên phạm vi cả nước từ ngày 01/01/2026, kết nối liên thông Trung tâm TTCH tại các địa phương với Trung tâm TTCH PCCC và CNCH quốc gia, các đơn vị chữa cháy khu vực và hệ thống truyền tin báo sự cố trên toàn quốc.
Diễn tập PCCC trên phố đi bộ Nguyễn Huệ và bến tàu khách TPHCM
Sau khi cải tạo, Trung tâm TTCH 114 tại TPHCM được trang bị đồng bộ 53 bộ máy tính cùng thiết bị ngoại vi, 49 bộ bàn ghế làm việc, hệ thống màn hình ghép gồm 9 màn hình 55 inch, 46 màn hình 55 inch và 3 màn hình 86 inch, cùng 138 thiết bị giám sát hành trình, trong một không gian chỉ huy rộng khoảng 180m2. Trung tâm được kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về PCCC và CNCH, cung cấp thông tin về đặc điểm từng cơ sở, mức độ nguy hiểm cháy nổ, tình trạng phương tiện, lịch sử kiểm tra và xử lý vi phạm, cũng như dữ liệu các vụ cháy, sự cố đã xảy ra trước đó.
Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, Đại tá Trần Hồng Minh, Phó Giám đốc Công an TPHCM, nhấn mạnh rằng với đặc điểm của một đô thị đặc biệt, mật độ dân cư cao, nhiều khu công nghiệp, nhà cao tầng và hệ thống hẻm nhỏ đan xen, việc ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành là yêu cầu cấp thiết, trong đó tính năng định vị chính xác điểm cháy và dẫn đường cho xe chữa cháy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở các khu vực đông dân cư, hẻm sâu. Đại tá Trần Hồng Minh cũng yêu cầu các đơn vị liên quan tiếp tục hoàn thiện cơ chế kết nối giữa Trung tâm với các lực lượng bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở, các tổ liên gia an toàn PCCC và lực lượng tại chỗ, để khi sự cố xảy ra, thông tin được truyền nhanh nhất tới những người có khả năng xử lý ban đầu, góp phần hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.
Trong bối cảnh TPHCM sau sáp nhập đã tăng diện tích sông, biển với hàng loạt bến cảng, kho bãi, cháy tàu trên biển và trên sông vẫn là một trong những dạng thảm họa khó lường nhất của ngành vận tải thủy, không thể chủ quan. Đáng ngại hơn, phần lớn nguyên nhân đều bắt nguồn từ những vi phạm an toàn có thể phòng tránh được, như chở quá tải, giấy tờ mang tính đối phó, thiết bị điện và nhiên liệu không được kiểm soát chặt chẽ. Trong bối cảnh đó, việc TPHCM kiên trì xây dựng lực lượng PCCC và CNCH chuyên trách trên sông từ hơn một thập niên trước, tiếp tục bổ sung tổ đặc biệt tinh nhuệ và gói trang bị hiện đại, rồi số hóa toàn bộ khâu chỉ huy điều hành qua Trung tâm 114, cho thấy một hướng tiếp cận phòng ngừa chủ động, thay vì chỉ ứng phó khi sự cố đã xảy ra. Cần nhấn mạnh thêm, dù lực lượng PCCC có hiện đại đến đâu chúng ta cũng không thể lơ là công tác tuyên truyền để người dân, doanh nghiệp tăng cường ý thức, chủ động tuân thủ quy tắc an toàn PCCC.
(CATP) Vụ cháy phà MV June Aster ngoài khơi đảo Coron, Philippines, khiến gần 100 người mất tích giữa sóng lớn và thời tiết xấu là tai nạn mới nhất trong hàng loạt sự cố tương tự trên thế giới.