Kịch bản dựng sẵn cho người về hưu
Những người cần rà soát thông tin chủ yếu là người đã đổi số điện thoại nhưng chưa cập nhật, hoặc đang sử dụng SIM do người thân, cơ quan đứng tên. Không phải mọi tài khoản đều bị khóa hàng loạt. Tuy nhiên, theo Cục Viễn thông, đến giữa tháng 5/2026, trong hơn 95 triệu thuê bao được đồng bộ lên VNeID, có gần 900.000 thuê bao không chính chủ và khoảng 34 triệu thuê bao chưa được xác nhận. Những con số này khiến không ít người lo ngại tài khoản của mình có thể bị khóa.
Cũng từ ngày 28/9, người hưởng lương hưu, trợ cấp có thể đăng ký nhận tiền qua mục "Tài khoản hưởng an sinh xã hội" trên VNeID. Ngày 01/10, Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an TP.HCM, hướng dẫn 5 bước đăng ký, thực hiện trực tiếp trên ứng dụng, trong mục "An sinh xã hội". Đây là phương thức bổ sung, không bắt buộc.
Chính tâm lý lo lắng, muốn hoàn tất thủ tục càng sớm càng tốt là điều các đối tượng lừa đảo lợi dụng. Công an TP Hải Phòng đã chỉ rõ chiêu thức đe dọa quen thuộc: "Nếu không thực hiện ngay sẽ bị khóa tài khoản". Theo Công an tỉnh Hà Tĩnh, sáng 28/9, bà B.T.C. (sinh năm 1957, trú tại xã Cẩm Trung) nhận được cuộc gọi từ người tự xưng là cán bộ công an xã, đề nghị "hướng dẫn thực hiện các thủ tục hành chính". Nhận thấy dấu hiệu đáng ngờ, bà đã đến Công an xã trình báo.
Giao diện ứng dụng VNeID chính thức của Bộ Công an
Chiêu trò viện cớ "định danh", "tích hợp" còn được sử dụng để nhắm vào phụ huynh. Đầu tháng 10, Công an TP Hà Nội cảnh báo tình trạng các đối tượng giả danh cán bộ công an, thông báo dữ liệu căn cước của học sinh bị sai lệch và yêu cầu "xác thực gấp" thông qua đường link lạ, ứng dụng giả mạo hoặc mã OTP. Trong khi đó, trẻ từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi muốn đăng ký định danh điện tử mức độ 2 phải thực hiện trực tiếp tại cơ quan công an theo quy định.
Cục An ninh mạng (Bộ Công an) cũng cảnh báo thủ đoạn giả danh cán bộ bảo hiểm hoặc nhân viên nhà trường, thông báo thẻ bảo hiểm y tế của trẻ "bị lỗi", "chưa được tích hợp", rồi hướng dẫn cha mẹ thực hiện thao tác "tích hợp" trên VNeID, VssID thông qua đường link, mã QR hoặc ứng dụng không rõ nguồn gốc.
Theo khảo sát năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, mạo danh công an là hình thức lừa đảo phổ biến nhất. Theo cơ quan công an, nhóm thường bị nhắm đến là người cao tuổi, người về hưu và người nội trợ. Trước khi gọi điện, các đối tượng thường đã nắm được thông tin về nơi cư trú, số căn cước và ngày sinh của nạn nhân. Công an TP Cần Thơ lưu ý, việc người gọi đọc chính xác thông tin cá nhân không đồng nghĩa với việc đó là cán bộ Công an.
Những dữ liệu này phần nào được hé lộ trong một cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Trần Quang Đạo (sinh năm 1992, trú tại xã Đông Thạnh, TP.HCM) bị truy tố cùng 180 bị can khác về các tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" và "Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông". Theo cáo trạng, Đạo mua lại của Trần Tấn Tài hơn 1,1 tỷ dữ liệu cá nhân, chủ yếu thuộc nhóm người cao tuổi, thường mua thực phẩm chức năng. Nhân viên các công ty của Đạo gọi điện, tự xưng là người của bệnh viện hoặc trung tâm y tế, thông báo khách hàng được "tặng" nước yến hoặc "trúng thưởng", sau đó thu "phí hoàn thiện hồ sơ”. Chỉ trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2025, nhóm này bị cáo buộc chiếm đoạt gần 40 tỷ đồng của hơn 5.400 người.
Chiêu trò "hướng dẫn thủ tục nhận lương hưu" đã khiến nạn nhân sập bẫy từ trước khi tiện ích mới xuất hiện. Tại TP.HCM, đầu năm 2026, chị V.Q.H. nhận được cuộc gọi từ một người tự xưng là nhân viên cơ quan bảo hiểm xã hội, hướng dẫn tải ứng dụng để "đồng bộ thông tin". Sau khi cài ứng dụng giả mạo, tài khoản ngân hàng của chị và mẹ chị tại 2 ngân hàng bị chiếm quyền kiểm soát. Chỉ trong vài phút, gần 3,5 tỷ đồng bị rút khỏi các tài khoản.
Với VNeID, kịch bản tương tự cũng từng xảy ra. Tháng 3/2024, bà T.T.Th. (55 tuổi, ngụ quận Bình Thạnh cũ) nghe người tự xưng là cán bộ Công an hướng dẫn truy cập một website có tên gần giống cổng dịch vụ công để tải ứng dụng "VNeID". Chỉ vài phút sau, bà mất 60 triệu đồng. Cùng tháng, theo Công an quận 1 (cũ), chị L.K.Q. bị một người tự xưng là cán bộ Công an phường dụ cài ứng dụng VNeID giả mạo. Tài khoản ngân hàng của chị bị trừ tiền 3 lần, tổng cộng gần 1,5 tỷ đồng.
Công an phường Bình Long giải thích cho cụ bà 76 tuổi về thủ đoạn lừa đảo, ngăn chặn giao dịch chuyển 100 triệu đồng
Tại TP Đồng Nai, ngày 08/8/2025, nhân viên Ngân hàng Agribank, chi nhánh Bình Long, phát hiện bà H.T.H. (76 tuổi, ngụ xã Minh Đức, thuộc tỉnh Bình Phước cũ) cầm mẩu giấy ghi số tài khoản, vẻ mặt lo lắng, đề nghị chuyển 100 triệu đồng. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, nhân viên ngân hàng lập tức báo Công an phường Bình Long. Qua xác minh, Công an xác định bà bị các đối tượng giả danh Công an đe dọa có liên quan đến ma túy, rửa tiền, buộc chuyển toàn bộ tiền tiết kiệm để "phong tỏa tài sản".
Theo thông tin được cung cấp, từ đầu năm đến tháng 7/2026, Công an TP Đồng Nai đã khởi tố 343 bị can trong các đường dây lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia, với số tiền chiếm đoạt hơn 2.500 tỷ đồng. Công an tỉnh Tây Ninh cũng cảnh báo thủ đoạn giả danh cán bộ bảo hiểm xã hội, gửi đường link yêu cầu tải ứng dụng VssID "phiên bản mới" có chứa mã độc.
Một biến thể tinh vi hơn là gọi video, trong đó kẻ gian mặc trang phục ngành, yêu cầu nạn nhân ở một mình, không thông báo cho người thân với lý do "phục vụ điều tra". Trong vụ án được TAND TP Hà Nội xét xử ngày 25/6/2026, một cụ bà sinh năm 1948 bị lừa theo thủ đoạn này, phải rút hơn 1 tỷ đồng tiền tiết kiệm giao cho các đối tượng. Một trong 2 bị cáo trực tiếp đi nhận tiền, vàng là Phan Văn Long (sinh năm 1969, ở Bến Cát, TP.HCM), bị tuyên phạt 14 năm 6 tháng tù.
Không có "cán bộ" nào cập nhật VNeID qua điện thoại
Theo Nghị định số 69/2024/NĐ-CP, công dân thực hiện thủ tục cấp tài khoản định danh điện tử mức độ 2 trực tiếp tại Công an cấp xã hoặc cơ quan quản lý căn cước. Kết quả được thông báo qua ứng dụng VNeID, số điện thoại đã đăng ký chính chủ hoặc thư điện tử. Hiện chỉ có một ứng dụng VNeID chính thức, được cung cấp trên App Store và CH Play. Cổng Dịch vụ công quốc gia sử dụng tên miền dichvucong.gov.vn và không có ứng dụng riêng.
Người dân có thể tự kiểm tra thông tin thuê bao ngay trên VNeID bằng cách vào mục "Ví giấy tờ", chọn "Số điện thoại" để xem các thuê bao đứng tên mình. Với số đang sử dụng, người dân chọn "Đang sử dụng số thuê bao"; nếu phát hiện số lạ, chọn "Không sử dụng số thuê bao". Trường hợp đã đổi số điện thoại hoặc thông tin thuê bao chưa chính xác, người dân nên đến Công an cấp xã nơi cư trú để được hướng dẫn cập nhật; nếu SIM chưa đăng ký chính chủ, cần liên hệ nhà mạng để điều chỉnh thông tin.
Đáng lưu ý, các thủ tục này không yêu cầu người dân truy cập đường link do người lạ gửi, cài ứng dụng khác, cung cấp mã OTP hay chuyển tiền. Việc đăng ký nhận lương hưu cũng được người dân tự thực hiện trên ứng dụng theo hướng dẫn chính thức, không thông qua các cuộc gọi từ người tự xưng là cán bộ.
Cán bộ Công an hướng dẫn người dân cài đặt, kích hoạt định danh điện tử trực tiếp tại trụ sở
Một số dấu hiệu thường gặp của cuộc gọi lừa đảo là người gọi tự xưng cán bộ Công an, bảo hiểm xã hội hoặc nhà trường, sử dụng số điện thoại cá nhân, kết bạn qua Zalo hoặc gọi video để tạo lòng tin. Sau đó, chúng thông báo tài khoản "sắp bị khóa", hồ sơ "bị lỗi", "chưa tích hợp", rồi gửi đường link, mã QR, yêu cầu cung cấp mã OTP hoặc chuyển tiền.
Nguyên tắc "4 không - 1 chủ động" mà Cục An ninh mạng khuyến cáo phụ huynh cũng có thể áp dụng trong mọi tình huống: không vội tin, không cung cấp thông tin cá nhân, không truy cập đường link hoặc cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ, không chuyển tiền và chủ động xác minh thông tin qua các kênh chính thức.
Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP.HCM, từng lưu ý rằng mã OTP được sử dụng để xác nhận giao dịch, trong đó có giao dịch chuyển tiền; người dân tuyệt đối không cung cấp mã này cho người khác qua điện thoại.
Người dân có thể trình báo tại cơ quan Công an gần nhất, thông qua chức năng tố giác trên ứng dụng VNeID hoặc gửi thông tin đến địa chỉ thư điện tử "tiepnhantogiactoipham@mps.gov.vn".
Việc khóa các tài khoản, thuê bao không chính chủ là bước đi cần thiết nhằm làm sạch dữ liệu, hạn chế SIM rác và tài khoản "ảo" bị tội phạm lợi dụng. Tuy nhiên, mỗi thay đổi về thủ tục cũng có thể trở thành kịch bản mới để kẻ gian khai thác. Trong bối cảnh đó, một cuộc gọi hỏi thăm của con cháu hay lời dặn dò "không làm thủ tục VNeID qua điện thoại" đôi khi có thể giúp cha mẹ, ông bà tránh mất cả khoản tiền dưỡng già.