Liên Hợp quốc bỏ phiếu thông qua bản đồ thế giới mới với phép chiếu chính xác hơn

Nghị quyết mang tên "Điều chỉnh Bản đồ" – do các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi cùng với Bahamas đề xuất – đã được thông qua với sự ủng hộ áp đảo: 164 quốc gia thành viên bỏ phiếu thuận, 6 quốc gia bỏ phiếu trắng và chỉ duy nhất Hoa Kỳ bỏ phiếu chống.

Nghị quyết này nhằm mục đích mang lại sự thể hiện "công bằng" cho các khu vực trên toàn cầu, đặc biệt là châu Phi, với lập luận rằng những sai lệch trên bản đồ thế giới hiện tại khiến châu lục này bị "thu nhỏ mang tính biểu tượng" trong nhận thức chung của mọi người.

Hiện nay, nhiều bản đồ thế giới dựa trên phép chiếu Mercator, do nhà vẽ bản đồ người châu Âu Gerardus Mercator tạo ra vào năm 1569. Phép chiếu này được sử dụng rộng rãi trong hàng hải vì các đường kinh tuyến và vĩ tuyến duy trì hướng la bàn không đổi so với đường xích đạo.

Tuy nhiên, nó lại kém hiệu quả khi dùng làm bản đồ thế giới do tỷ lệ bị biến dạng: các quốc gia càng xa xích đạo càng trông lớn hơn một cách bất cân xứng so với những quốc gia nằm gần xích đạo. Ví dụ, trên bản đồ theo phép chiếu Mercator, đảo Greenland trông lớn hơn cả lục địa Nam Mỹ và có kích thước tương đương với châu Phi.

Trên thực tế, Greenland chỉ có diện tích xấp xỉ Cộng hòa Dân chủ Congo, trong khi châu Phi rộng gấp 14 lần Greenland.

Bản đồ theo phép chiếu Mercator - phép chiếu thịnh hành hiện nay, đang thể hiện sai lệch lớn về kích thước  nhiều khu vực trên Thế giới  - Ảnh: Getty

Một số người chỉ trích phép chiếu Mercator cho rằng nó vẫn được sử dụng rộng rãi vì nó phóng đại và đặt châu Âu – cũng như các khu vực phương Tây khác như Bắc Mỹ – vào vị trí trung tâm, qua đó củng cố quan niệm về sự vượt trội của châu Âu.

Nghị quyết của Liên Hợp Quốc bày tỏ "quan ngại rằng sự biến dạng này góp phần làm giảm kích thước cảm nhận về châu Phi, Mỹ Latinh và Nam Á, đồng thời duy trì một cái nhìn thiếu cân bằng về thế giới". 

Văn bản này cũng bổ sung rằng những sai lệch đó "góp phần làm lu mờ quy mô thực tế về kinh tế - xã hội, nhu cầu cơ sở hạ tầng, tiềm năng phát triển và sự thịnh vượng tại các khu vực phương Nam, đồng thời có thể khơi dậy những định kiến ​​trong các lĩnh vực môi trường, địa chính trị và an ninh". 

Do đó, nghị quyết đề xuất – như một "hành động vì công bằng trong nhận thức và sự đền bù về mặt ký ức" – việc thay thế phép chiếu Mercator bằng phép chiếu Equal Earth, vốn thể hiện chính xác hơn diện tích bề mặt tương đối của các khu vực trên thế giới. Với phép chiếu Equal Earth – được giới thiệu tại hội nghị của Hiệp hội Thông tin Bản đồ Bắc Mỹ năm 2018 – châu Âu trông như bị thu nhỏ lại, Brazil phình to ra, còn Greenland thì nhỏ đi đáng kể; trong khi đó, châu Phi lại hiện lên với kích thước lớn hơn nhiều khi so sánh với các khu vực này.

Theo tin từ đài truyền hình nhà nước France 24, Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Noël Barrot hôm 4/9 đã thông báo rằng Pháp sẽ "từ bỏ phép chiếu Mercator" để chuyển sang sử dụng các phương thức thể hiện phản ánh chính xác hơn diện tích bề mặt thực tế của các quốc gia.

Bản đồ theo phép chiếu Equal Earth được cho là thể hiện gần đúng kích cỡ nhiều khu vực hơn - điển hình là Châu Phi với kích cỡ lớn hơn nhiều lần hiện nay trên bản đồ so với phép chiếu Mercator. 

"Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc có vẻ nổi bật một cách thái quá về mặt thị giác so với châu Phi, Mỹ Latinh hay Đông Nam Á" - ông Barrot nói. Ông cũng cho biết thêm rằng "những sự sai lệch này dần dần ăn sâu vào nhận thức" và "đã đến lúc cần phải điều chỉnh chúng."

Cuộc bỏ phiếu tại Liên Hợp Quốc diễn ra sau khi Liên minh châu Phi (AU) thông qua bản đồ theo phép chiếu Equal Earth vào tháng 3, và sau khi Togo – đại diện cho AU – kêu gọi các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc làm điều tương tự vào tháng 4. Kết quả là một dự thảo nghị quyết đã được soạn thảo và Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã tổ chức các cuộc tham vấn không chính thức về văn bản này vào tháng 7.

"Châu Phi – nơi từng bị thu nhỏ trên các bản đồ – nay kiên quyết yêu cầu được nhìn nhận với quy mô thực sự của mình trên mọi phương diện: địa lý, lịch sử, đạo đức, văn hóa, kinh tế, ngoại giao và toàn cầu" - bà Amma Twum-Amoah, Ủy viên phụ trách Bộ phận Y tế, Các vấn đề Nhân đạo và Phát triển Xã hội của AU phát biểu vào tháng 3.

New Zealand cũng từng bày tỏ sự không hài lòng với bản đồ Mercator khi vào năm 2018, một quảng cáo du lịch có sự tham gia của Thủ tướng khi đó là bà Jacinda Ardern đã nói đùa rằng "New Zealand đang biến mất khỏi bản đồ thế giới" do vị trí nằm ở góc dưới bên phải của quốc gia này.

Bản đồ theo phép chiếu Equal Earth giải quyết vấn đề này bằng cách cung cấp nhiều biến thể khác nhau, bao gồm cả phiên bản lấy khu vực Châu Đại Dương làm trung tâm thay vì Greenwich (London) – nơi từ lâu đã được dùng làm chuẩn mực cho giờ thế giới và tham chiếu địa lý toàn cầu.

Các nền tảng bản đồ kỹ thuật số như Google Maps hiện cũng đang sử dụng một biến thể của phép chiếu Mercator. Dự thảo nghị quyết kêu gọi các nền tảng công nghệ hợp tác với các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc và các tổ chức khu vực để chuyển sang sử dụng phép chiếu có độ chính xác cao hơn này.