Conggo “chạy đua” với thời gian để ngăn dịch Ebola lan rộng

Mặc dù Congo có kinh nghiệm đối phó với dịch Ebola, nhưng việc phát hiện muộn và sự lây lan nhanh chóng của đợt bùng phát này đã khiến các chuyên gia y tế lo ngại. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố đây là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng ở tầm mức quốc tế do nguy cơ cao bệnh có thể lây lan ra ngoài biên giới Congo sau khi hai trường hợp được xác nhận đã nhiễm bệnh ở Kampala, thủ đô của nước láng giềng Uganda.

Đã có 105 trường hợp tử vong nghi do Ebola và 393 trường hợp nghi nhiễm Ebola trên khắp chín khu vực y tế ở tỉnh Ituri, với tám trường hợp được xác nhận bằng xét nghiệm trong phòng thí nghiệm, theo thông tin từ Cụm Y tế Congo cho biết hôm 18/5.

Một trường hợp khác đã được xác nhận ở Goma, thủ phủ của tỉnh Bắc Kivu lân cận, theo thông tin từ phiến quân M23 - lực lượng kiểm soát thành phố này. Đợt bùng phát hiện tại do virus Ebola chủng Bundibugyo gây ra, khác với virus Ebola chủng Zaire thường phổ biến hơn, hiện chưa có thuốc điều trị hoặc vắc-xin đặc hiệu nào được phê duyệt.

Ebola lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người hoặc động vật bị nhiễm bệnh và gây ra các triệu chứng bao gồm sốt cao, nôn mửa và chảy máu nội và ngoại. Một phái đoàn do Bộ trưởng Y tế Cộng hòa Dân chủ Congo - Samuel Roger Kamba dẫn đầu đã đến thủ phủ Bunia của Ituri vào ngày 17/5 để thiết lập các trung tâm điều trị nhằm hỗ trợ các bệnh viện địa phương đang quá tải.

"Đây không phải là một căn bệnh huyền bí. Hãy cho mọi người biết bạn bị bệnh để chúng tôi có thể chăm sóc và ngăn chặn sự lây lan của bệnh" – ông nói với Reuters. 

Một nhân viên y tế người Congo kiểm tra thân nhiệt để sàng lọc một du khách tại cửa khẩu Grande Barrier sau khi xác nhận bùng phát dịch Ebola liên quan đến chủng Bundibugyo, tại điểm cửa khẩu giữa Congo và Rwanda, ở Goma, Cộng hòa Dân chủ Congo vào ngày 18/5/2026 - Ảnh: Reuters

Đại diện của WHO tại Cộng hòa Dân chủ Congo - Anne Ancia cho biết WHO đã sử dụng hết nguồn cung cấp thiết bị bảo hộ tại thủ đô Kinshasa và hiện đang chuẩn bị một máy bay chở hàng để mang thêm vật tư từ một kho ở Kenya. Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Châu Âu (ECDC) hôm 18/5 cho biết họ đang cử một chuyên gia đến trụ sở của đối tác châu Phi tại Ethiopia để hỗ trợ lập kế hoạch hoạt động, và CDC Mỹ cho biết họ dự định sẽ cử thêm người đến các văn phòng của mình tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda.

Hôm 18/5, Đại sứ quán Mỹ tại Uganda cho biết họ đã tạm thời đình chỉ tất cả các dịch vụ cấp thị thực (visa) tại Uganda do sự bùng phát của virus Ebola ở quốc gia Đông Phi này nhằm hạn chế việc đi lại. Một nhân chứng của hãng tin Reuters cho biết những người Congo cố gắng vượt biên sang Rwanda từ Bukavu đã bị chính quyền chặn lại tại biên giới.

Một đợt bùng phát virus Eobla chủng Zaire từ năm 2018-2020 tại các tỉnh Bắc Kivu và Ituri là đợt dịch gây chết người nhiều thứ hai trong lịch sử, khiến gần 2.300 người thiệt mạng. Việc ứng phó với đợt dịch đó bị phức tạp hóa bởi bạo lực vũ trang lan rộng ở miền đông Congo, tình trạng mà đến nay vẫn còn tiếp diễn. 

Jean Pierre Badombo - cựu thị trưởng của Mongbwalu, một thị trấn khai thác mỏ ở Ituri, tâm điểm của dịch bệnh, cho biết người dân bắt đầu đổ bệnh vào tháng 4 sau khi tham dự một đám rước tang lễ lớn với quan tài để mở từ Bunia đến. "Sau đó, chúng tôi đã chứng kiến ​​hàng loạt cái chết" - ông cho biết.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết họ đã được thông báo về một căn bệnh không rõ nguyên nhân với tỷ lệ tử vong cao ở Mongbwalu vào ngày 5/5, bao gồm bốn nhân viên y tế đã chết trong vòng bốn ngày, và đã cử một đội phản ứng nhanh đến hiện trường.

Các quan chức y tế Congo nói với hãng tin Reuters rằng một số sai sót sau đó, bao gồm cả việc ban đầu nhân viên ở Bunia không chuyển mẫu xét nghiệm thêm sau khi có kết quả âm tính với virus Ebola chủng Zaire đã khiến virus không được phát hiện cho đến ngày 14/5. Một đợt bùng phát dịch bệnh đã được tuyên bố vào ngày hôm sau.

Bản đồ tỉnh Ituri và Goma thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo - nơi bùng phát dịch

Congo đã trải qua 17 đợt bùng phát dịch Ebola kể từ khi virus này được xác định lần đầu tiên ở nước này vào năm 1976. Bệnh lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh hoặc vật liệu bị ô nhiễm.

Theo WHO, tỷ lệ tử vong trung bình do Ebola là khoảng 50%, dao động từ 25% đến 90% trong các đợt bùng phát trước đây.

Hôm 17/5, Uganda đã hoãn lễ kỷ niệm Ngày Liệt sĩ vào tháng tới, một ngày lễ quốc gia thường thu hút hàng nghìn người hành hương từ miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, do dịch bệnh bùng phát.

Kithula Haggai Sunday - một bác sĩ thuộc Bộ Y tế Uganda, cho biết trong một cuộc họp báo trực tuyến rằng một số người từ miền tây Uganda, những người gần đây đã đến dự đám tang ở miền đông Congo và sau đó trở về nhà, đang được theo dõi, một số người có triệu chứng đã được đưa đến thành phố Fort Portal.