Bản hùng ca trên Biển Đông

Thuyền và bến chung một ý chí

Nhà văn Trầm Hương vốn nổi tiếng với những tác phẩm viết về những nhân vật phi thường trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ như: "Đêm Sài Gòn không ngủ”, "Trong cơn lốc xoáy", "Chuyện năm 1968", "Huyền thoại Mẹ Việt Nam Anh hùng", "Đường 1C huyền thoại - những bờ vai con gái"... Nổi bật nhất là tiểu thuyết, kịch bản phim "Người đẹp Tây Đô”. Đầu năm 2026, nhà văn từng đạt rất nhiều giải thưởng văn học này đã ra mắt truyện ký 286 trang "Thuyền và Bến" (NXB Công an Nhân dân) viết về những Anh hùng của đoàn tàu không số và đường Hồ Chí Minh trên biển. Chị kể về cơ duyên đến với đề tài lịch sử này: "... Những chuyến đi tìm về những cụm bến dọc theo miền duyên hải các tỉnh Nam Bộ năm ấy của tôi chỉ để phục vụ cho hai tiếng đồng hồ một cuộc giao lưu... Một hôm, tôi chợt có cảm giác những số phận trong ổ đĩa cứng lên tiếng, thôi thúc bàn tay tôi rê vào con chuột máy tính, dừng lại ở thư mục được đặt tên "Bến - Bờ". Chỉ một cú nhấp chuột, hiện ra trước mắt tôi bao chân dung, số phận con người. Bàn tay tôi run lên... Dữ liệu cũng có linh hồn! Đường Hồ Chí Minh trên biển với những con tàu, những cụm bến, những con người quả cảm đã đổ xương máu đưa vũ khí, hàng hóa, nguồn nhân lực chi viện cho chiến trường Miền Nam. "Thuyền và Bến" trĩu nặng những câu chuyện về những con người dám yêu, dám sống, dám thi gan cùng phong ba bão tố, đạn bom, cái chết...".

Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân - thuyền trưởng tàu không số Hồ Đắc Thạnh

Với tâm tư gửi gắm vào tác phẩm như vậy, tác giả đã truyền lửa cho người đọc "Thuyền và Bến". Từng nhân vật hiện lên sừng sững trên các trang sách bằng suy nghĩ, hành động Anh hùng, quyết liệt trước gian nguy, bom đạn, nhưng lại rất dễ rơi nước mắt trước đồng đội, đồng bào, tình quân - dân, tình hậu phương - tiền tuyến... Lòng yêu nước, ý chí quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh đã làm những nhân vật trong sách để lại ấn tượng mạnh mẽ trong lòng bạn đọc. Thật xúc động với hình ảnh diễn ra đêm 16/6/1966. Ba chiếc thuyền vận tải chở đầy vũ khí, thuốc nổ do anh 203 (tức Nguyễn Văn Phối) chỉ huy, từ Trà Vinh về Bến Tre, chạy hàng dọc cách nhau 100m để từ sông Cổ Chiên vào vàm sông Khâu Băng thì bị địch phát hiện. Anh 203 đã ra lệnh chiếc thuyền chở mình (do Năm Diệu làm thuyền trưởng) dùng đại liên chống trả để thu hút các tàu địch. Hai chiếc đi đầu thoát được, chiếc chở anh 203 đã được các chiến sĩ cho nổ tung để bảo vệ bí mật con đường vận chuyển. Anh 203 - nguyên Bí thư Tỉnh ủy Kiến Phong, thủ trưởng của Đoàn 962 cùng 8 đồng đội đã hy sinh anh dũng trên chuyến tàu không số thứ 28... Mãi đến 37 năm sau, vào ngày 11 - 12/6/1998 trong ngày họp mặt kỷ niệm A101 thành lập được tổ chức tại Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bến Tre, người vợ thuyền trưởng Năm Diệu mới kể lại: "Hôm đó tôi mới sinh con được 7 ngày, anh bịn rịn chia tay, căn dặn tôi đủ điều... Mãi hai tháng sau tôi mới được tổ chức báo tin anh hy sinh"... (trang 86 - 87).

Với những người giữ Bến, đợi Thuyền theo đường Hồ Chí Minh trên biển mang những chuyến hàng từ Miền Bắc vào, cũng cống hiến, hy sinh không hề nhỏ. Bà Nguyễn Thị Ba là vợ của Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Hồ Đức Thắng (SN 1925, quê Cầu Ngang - Trà Vinh). Ông là người có mặt trên 12 chuyến tàu chở vũ khí, đạn, lương thực, thuốc men chi viện cho chiến trường Miền Nam. Sau một lần tiễn đưa chồng xuống thuyền trở ra Bắc, bà có mang. Để giữ bí mật cho công tác đặc biệt của chồng, bà không khai tên cha của đứa bé trong bụng nên bị khai trừ khỏi Đảng vì tội "quan hệ bất chính, thai hoang". Bà cắn răng chịu nhục, lặng lẽ mò cua bắt ốc, cuốc đất làm rẫy nuôi con. Ngày hòa bình, gặp lại chồng bà mới được giải oan! (trang 185)...

Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Văn Phối

Nếu các tàu không số phải đối mặt với bão tố, sóng dữ và sự truy tìm, truy đuổi quyết liệt của địch suốt những hành trình, thì các bến nhận hàng từ Quảng Ngãi, Phú Yên, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bến Tre, Trà Vinh, Bạc Liêu, Kiên Giang, Cà Mau... cũng bị địch ra sức tìm diệt. Cuối tháng 12/1963 và đầu tháng 01/1964, địch mở trận càn mang tên "Phượng Hoàng TG1" với hàng ngàn quân Việt Nam Cộng hòa và quân Mỹ cùng lực lượng xe tăng, máy bay, pháo rất hùng hậu vào bến A101 (Thạnh Phong - Bến Tre) mục đích cướp, phá hàng ngàn tấn vũ khí được các tàu không số chuyển vào, đồng thời đánh tan rã lực lượng vũ trang và các cơ sở, đoàn thể Cách mạng. Sau 21 ngày giao tranh ác liệt, địch thảm bại với 6 tiểu đoàn bị thiệt hại nặng, 300 quân chết và bị thương, 32 máy bay bị bắn rơi, 4 tàu chở quân trên sông bị bắn cháy... Tiểu đoàn Bộ đội chủ lực 263 và lực lượng vũ trang địa phương đã hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ A101 và các kho tàng trước sự tàn phá của địch. Trong đợt này, máy bay Mỹ đã ném bom vào xóm Hồ Cỏ, làm 62 người già, phụ nữ, trẻ em thiệt mạng (2 phụ nữ mang thai đang trốn trong 1 căn hầm chết cùng 17 người khác).

Bìa sách "Thuyền và Bến"

Anh hùng LLVTND Hồ Đắc Thạnh là thuyền trưởng tàu không số cập cảng Vũng Rô - Phú Yên đêm 28/11/1964 với 63 tấn vũ khí, hàng hóa. Khi gặp ông Trần Suyền (Sáu Râu) lúc đó là Bí thư Tỉnh ủy cùng đội vận tải ra bốc hàng, hai bên ôm nhau mà nước mắt lưng tròng. Một chiến sĩ sau khi bốc hàng mệt lả, kể: "Đã mấy ngày rồi không còn gạo, anh em trong đơn vị phải ăn trái sung... do bọn Nam Triều Tiên phục ở đèo Cả nên không tiếp tế được... Kỳ này có súng đạn các anh đưa vô, chúng tôi sẽ mở rộng địa bàn giành dân. Mà đã có dân là có gạo...". Trở ra Miền Bắc, thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh báo cáo kết quả chuyến đi mở đường vào bến Vũng Rô của chuyến tàu 41. Nhiều người đã khóc vì thương anh em trong đó phải ăn trái sung thay cơm và vẫn quyết tâm bám bến, chiến đấu bảo vệ quê hương, bảo vệ Nhân dân. Thường vụ Đảng ủy và Tư lệnh quân chủng Hải quân quyết định cho tàu 41 vào một chuyến nữa. Ngoài vũ khí, đạn dược chở thêm 3 tấn gạo thơm mà Nhân dân Miền Bắc vất vả cấy cày dưới mưa bom, bão đạn của máy bay Mỹ... để chi viện cho đồng bào, chiến sĩ Phú Yên. Bốn ngày sau, chuyến tàu chở nặng tình nghĩa của hậu phương lớn Miền Bắc đã cập bến Vũng Rô an toàn trong sự vui mừng khôn xiết của thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh quê Phú Yên, thủy thủ đoàn và cán bộ, chiến sĩ, đồng bào Phú Yên ra đón nhận hàng!

Sau này, khi địch dồn sức đánh phá đường Hồ Chí Minh trên biển và truy sát gắt gao các tàu nghi vấn, nhiều chuyến tàu không số phải đi vòng qua vùng biển nhiều quốc gia và hải phận quốc tế. Tốn thêm rất nhiều công sức, thời gian, nhưng "mạch máu trên biển" này vẫn giữ nhịp chi viện cho các chiến trường sôi động ở Miền Nam! Tất cả hành trình của những con tàu không số đó được thể hiện qua tác phẩm "Thuyền và Bến" của nhà văn Trầm Hương như bản Anh hùng ca trên Biển Đông!