Công an TPHCM: Kết nối sinh kế, mở hướng đi bền vững cho người sau cai nghiện

Đưa quy định mới vào thực tiễn công tác

Ngày 10/7 vừa qua, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an TPHCM đã triệu tập hội nghị nhằm phổ biến và áp dụng Nghị định số 163/2026/NĐ-CP (Nghị định 163) cùng Thông tư số 79/2026/TT-BCA (Thông tư 79) vào hoạt động thực tiễn tại 6 cơ sở cai nghiện trực thuộc. Sự kiện có mục đích kép: vừa bảo đảm sự thống nhất trong quy trình tiếp nhận và vận hành các quy định pháp lý mới vừa chính thức có hiệu lực từ đầu tháng 7, vừa tiến hành ký kết thỏa thuận hợp tác với Trung tâm Dịch vụ việc làm Thành phố, nhằm thúc đẩy hoạt động hướng nghiệp, dạy nghề và kết nối công ăn việc làm cho những người đang trong giai đoạn hoàn tất quá trình cai nghiện, chuẩn bị tái hòa nhập với cộng đồng.

Hội nghị không đơn thuần là một nhiệm vụ nghiệp vụ mà thực sự là dấu ấn đánh dấu bước ngoặt trong nhận thức và tiếp cận quản lý Nhà nước về cai nghiện ma túy, nhất là tại địa bàn trọng điểm TPHCM. Bối cảnh của sự kiện gắn liền với thời điểm lực lượng Công an chính thức đảm nhiệm vai trò quản lý Nhà nước trong lĩnh vực cai nghiện và hậu cai nghiện, chấm dứt giai đoạn vận hành phân mảnh trước đây, mở ra trật tự mới đồng bộ và quyết liệt hơn. Nhưng điều làm cho sự kiện thực sự có sức hút không nằm ở tính chất hành chính mà chính ở lối tư duy và cách thức triển khai, nhằm biến các quy định pháp luật thành hành động cụ thể vừa thực chất, vừa nhân văn và rất bài bản về chiến lược.

Thượng tá Nguyễn Tiến Nam chủ trì hội nghị

Thực tế, hội nghị đã xử lý rất hiệu quả vấn đề "chuyển giao" trong công tác cai nghiện - một quá trình luôn tiềm ẩn nguy cơ xáo trộn và đứt gãy kết nối. Trước thời điểm hai văn bản pháp quy mới có hiệu lực, hệ thống cai nghiện công lập từng chịu sự chi phối của nhiều cơ quan khác nhau, dẫn đến thiếu tính thống nhất về quy trình, tiêu chí đánh giá và phương thức can thiệp. Việc điều chuyển nhiệm vụ này sang Bộ Công an - lực lượng giữ vai trò chủ chốt trong đấu tranh phòng, chống tội phạm là một bước đi có chủ đích, nhằm phát huy thế mạnh trong bảo đảm an ninh trật tự và xử lý các vấn đề xã hội phức hợp. Thế nhưng, bên cạnh đó cũng đặt ra một câu hỏi thách thức: làm thế nào để các cơ sở cai nghiện, vốn đã quen với mô hình hoạt động truyền thống, có thể thích ứng và vận hành trôi chảy theo khuôn khổ mới mà không gặp trở ngại hay xung đột?

Dưới sự điều hành của Thượng tá Nguyễn Tiến Nam, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy CATP, phiên họp đã được thiết kế theo hướng đối thoại mở, không chỉ dừng ở việc truyền đạt văn bản mà còn tạo cơ hội để 6 cơ sở trực thuộc nêu lên những vướng mắc, kiến nghị và đề xuất giải pháp. Một điểm nhấn đáng ghi nhận là tham luận từ Cơ sở cai nghiện ma túy số 6, đơn vị được đánh giá có nhiều sáng kiến đã tạo nên hiệu ứng tích cực, khơi dậy tinh thần học hỏi lẫn nhau. Mô hình kết hợp giữa lao động trị liệu và phục hồi hành vi đang được triển khai tại đây không chỉ được đem ra phân tích, mổ xẻ làm kinh nghiệm cho các đơn vị khác, mà còn được soi chiếu trong bối cảnh các quy định mới của Thông tư 79, giúp xác định rõ đâu là hướng làm phù hợp, đâu là điểm cần điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu pháp lý.

Tư tưởng "coi thực tiễn là trung tâm" chính là mấu chốt tạo nên thành công của hội nghị. Điều đó chứng tỏ lãnh đạo Phòng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về ma túy CATP nhận thức sâu sắc rằng bất kỳ một đạo luật nào, dù được xây dựng hoàn hảo đến đâu, cũng không thể tự vận hành nếu thiếu sự tham gia chủ động của đội ngũ vận hành. Chính những người làm công tác trực tiếp tại các cơ sở mới là những người thấu hiểu nhất những bất cập và cơ hội đặt ra. Thông qua lắng nghe và tạo diễn đàn chia sẻ, hội nghị đã "chuyển hóa" các văn bản pháp quy từ tính chất thụ động sang chủ động, giúp cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ, viên chức không chỉ nắm được nội dung "luật quy định gì” mà còn định hình rõ "cần làm gì và làm như thế nào để đạt hiệu quả”.

Lễ ký kết phối hợp giữa các Cơ sở cai nghiện ma túy và Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM

Chuyển hóa từ kiểm soát sang đồng hành

Điểm cốt lõi tạo nên tầm vóc của hội nghị chính là việc mở rộng phạm vi công tác cai nghiện ra ngoài khuôn khổ nội trú, hướng đến xây dựng một hệ sinh thái tái hòa nhập bền vững, điển hình qua việc ký kết thỏa thuận hợp tác với Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM. Nếu chỉ giới hạn trong phạm vi triển khai các văn bản mới, hội nghị có lẽ sẽ chỉ được ghi nhận ở góc độ quản lý hành chính. Nhưng chính động thái bắt tay này đã đưa sự kiện lên một tầm cao mới, phản ánh sự thay đổi trong tư duy nền tảng: từ kiểm soát sang đồng hành, từ lưu giữ sang hỗ trợ phục hồi, từ thả tự do sang chuẩn bị cho tự do bền vững.

Một trong các nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng tái nghiện là thiếu việc làm và sự bối rối khi quay trở lại cộng đồng. Người hoàn thành cai nghiện, dù đã khỏi về mặt thể chất, vẫn thường chịu ảnh hưởng từ "hồ sơ tiền án" và sự kỳ thị từ xã hội. Nếu không có điểm tựa vững chắc, họ rất dễ quay lại vòng xoáy cũ. Do đó, việc chủ động hợp tác với Trung tâm Dịch vụ việc làm để thiết lập chương trình tổng thể về tư vấn nghề nghiệp, học nghề và giới thiệu việc làm chính là giải pháp chiến lược nhằm khắc phục "khoảng trống sinh kế" này.

Bản thỏa thuận ký kết tại hội nghị không chỉ đơn thuần là văn kiện mà đi kèm những nội dung cụ thể: liên kết các doanh nghiệp, cung cấp thông tin nhu cầu thị trường lao động và tổ chức các khóa học nghề ngắn hạn thiết thực, phù hợp với năng lực cũng như hoàn cảnh của học viên. Có thể thấy, đây là sự phân định trách nhiệm theo chuỗi hoạt động: lực lượng Công an đảm nhiệm giai đoạn cai nghiện và phục hồi thể chất - tinh thần; Trung tâm Dịch vụ việc làm chịu trách nhiệm đào tạo và gắn kết việc làm; còn cộng đồng sẽ tiếp nhận những công dân đã được trang bị đầy đủ nền tảng để khởi đầu lại. Mô hình phối hợp như vậy, nếu được nhân rộng và bảo đảm thực chất, rõ ràng là sự cải tiến vượt trội so với lối làm cũ, vốn thường thả những người sau cai vào xã hội khi họ còn thiếu sự chuẩn bị cần thiết.

Thượng tá Trần Huy Hải, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 6 phát biểu tại hội nghị

Không chỉ dừng ở đó, hội nghị còn in dấu chiến lược khi khớp nối công tác thực thi pháp luật với mục tiêu phát triển chung của Thành phố. Hướng đến xây dựng TPHCM không còn ma túy vào năm 2030 theo Nghị quyết số 02-NQ/TU là hoài bão đầy tham vọng nhưng cũng đầy trở ngại. Để hiện thực hóa điều này, không thể dựa duy nhất vào biện pháp đấu tranh hình sự, mà phải xử lý tận gốc vấn đề người nghiện cả về mặt số lượng lẫn chất lượng phục hồi. Việc tổ chức hội nghị này chính là mảnh ghép không thể thiếu trong chiến lược tổng thể đó.

Việc chuẩn hóa quy trình cai nghiện theo khung pháp lý mới đã đặt nền tảng cho một hệ thống kiểm soát chặt chẽ và bài bản hơn. Đồng thời, thông qua hợp tác chủ động với Trung tâm Dịch vụ việc làm, đã tạo ra hướng thoát mang tính nhân văn cho người hoàn thành chương trình, giảm bớt gánh nặng cho hệ thống quản lý và hạn chế nguy cơ tái nghiện.

Để những nỗ lực trên thực sự bền vững và hiệu quả, vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục bám sát và giải quyết. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho đội ngũ cán bộ ở các cơ sở cai nghiện đòi hỏi quá trình lâu dài, cần các đợt tập huấn chuyên sâu, liên tục. Chương trình hợp tác với Trung tâm Dịch vụ việc làm cũng cần cơ chế giám sát, đánh giá định kỳ nhằm bảo đảm các cam kết được thực hiện một cách thực chất, tránh chiếu lệ. Kết quả của mô hình còn tùy thuộc rất lớn ở sự vào cuộc từ khối doanh nghiệp trong việc sẵn sàng tiếp nhận và tạo cơ hội cho người hoàn thành cai nghiện.

Hội nghị này chính là hình mẫu đáng tham khảo về việc đưa chính sách vào thực tiễn một cách bài bản, không chỉ tạo nên đồng thuận trong nhận thức và hành động của lực lượng Công an về quản lý Nhà nước đối với cai nghiện ma túy, mà còn thể hiện sự tiến bộ trong tư duy của những người làm công tác phòng ngừa tội phạm, khi coi tái hòa nhập cộng đồng thông qua việc làm và sinh kế là mục tiêu gắn kết song hành với quá trình cai nghiện. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa khuôn khổ pháp lý nghiêm minh và giải pháp hỗ trợ linh hoạt chính là nhân tố quyết định để biến khát vọng về một thành phố không ma túy từ mục tiêu xa thành hiện thực gần. Với động thái này, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy CATP đã đặt nền móng vững chắc cho một hành trình dài hơi, đầy thử thách nhưng mang đậm giá trị nhân văn sâu sắc.