(CAO) Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, cả nước đã ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo trực tuyến với tổng thiệt hại khoảng 1.660 tỷ đồng. Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng báo chí cần phát huy vai trò hơn nữa trong đồng hành phòng ngừa, cảnh báo sớm lừa đảo, thay vì chỉ phản ánh sau sự việc.
Chiều 18/12, Chi hội phía Nam Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia phối hợp cùng Tạp chí An ninh mạng Việt Nam tổ chức Hội thảo “Báo chí với công tác nhận diện và phòng, chống lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số” với sự tham dự của gần 100 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng, chuyên gia an ninh mạng và phóng viên các cơ quan báo chí.
Thiếu tướng, TS Lê Minh Mạnh phát biểu tại hội thảo
Theo đó, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ứng dụng ngân hàng số đã trở thành kênh giao dịch chủ đạo của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, song hành với sự tiện lợi là nguy cơ gia tăng các hình thức lừa đảo, gian lận công nghệ cao với thủ đoạn tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và làm xói mòn niềm tin xã hội.
Thông tin từ Vụ Thanh toán - Ngân hàng Nhà nước cho thấy, từ đầu năm đến nay thông qua hệ thống SIMO đã phát hiện 592.000 bản ghi tài khoản thanh toán/ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo. Qua đó, cảnh báo khách hàng và ngăn chặn hàng trăm nghìn lượt giao dịch, bảo vệ hơn 2.570 tỷ đồng khỏi rủi ro.
Thống kê của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an) cho thấy chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, cả nước đã ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, với tổng thiệt hại ước tỉnh trên 1.660 tỷ đồng. Đáng chú ý, phần lớn các vụ việc liên quan trực tiếp đến giao dịch tài chính và các ứng dụng ngân hàng số.
Các hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay bao gồm: phishing (giả mạo website, ứng dụng ngân hàng), smishing (tin nhắn giả mạo thương hiệu), vishing (gọi điện giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng), cải cắm mã độc trên thiết bị di động, cũng như các thủ đoạn mới sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), deepfake để tạo dựng kịch bản lừa đảo tỉnh vi. Đáng lo ngại, nhiều vụ việc không chỉ gây thiệt hại lớn về tài chính cho người dân mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các tổ chức tín dụng.
Thiếu tướng, TS Lê Minh Mạnh - nguyên Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an); Chi hội trưởng Chi hội phía Nam Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho biết các thủ đoạn lừa đảo hiện nay không còn mang tính đơn lẻ, thủ công, mà ngày càng tinh vi, có tổ chức, xuyên biên giới, tận dụng triệt để các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, deepfake, giả mạo sinh trắc học. Đồng thời khai thác sâu tâm lý chủ quan, thiếu kỹ năng an toàn số của người sử dụng.
Các đại biểu tham dự hội thảo cho rằng cần phát huy hơn nữa vai trò báo chí trong việc nâng cao nhận thức cho người dân tránh bị lừa đảo trên không gian mạng
“Tội phạm công nghệ cao hiện nay không chủ yếu tấn công trực diện vào hệ thống lõi của ngân hàng vốn ngày càng được bảo vệ nhiều lớp mà tập trung vào người dùng, mắt xích dễ bị tổn thương nhất trong toàn bộ chuỗi an ninh số. Do đó, lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy hay trách nhiệm riêng của ngành ngân hàng, mà đã trở thành một thách thức an ninh phi truyền thống, tác động trực tiếp đến an ninh tài chính, trật tự xã hội và nền tảng niềm tin số quốc gia trong tiến trình chuyển đổi số”, Thiếu tướng Lê Minh Mạnh chia sẻ.
Điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy “xử lý hậu quả” sang “phòng ngừa chủ động”. Trong đó cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, ngân hàng, lực lượng chức năng, doanh nghiệp công nghệ và đặc biệt là báo chí – truyền thông.
Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng báo chí giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao nhận thức, kỹ năng an toàn số cho người dân. Với khả năng tiếp cận nhanh, rộng và có độ tin cậy cao, báo chí không chỉ phản ánh các vụ việc đã xảy ra, mà cần tham gia tích cực vào công tác cảnh báo sớm, phổ biến kiến thức, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh lừa đảo.
“Báo chí không chỉ phản ánh các vụ việc sau khi đã xảy ra, mà cần trở thành lực lượng đồng hành trong công tác cảnh báo sớm, định hướng nhận thức, phổ cập kiến thức an toàn số, phản bác thông tin sai lệch và lan tỏa các mô hình, giải pháp hiệu quả trong phòng, chống lừa đảo. Mỗi bài viết chính xác, mỗi bản tin kịp thời và có trách nhiệm sẽ góp phần hình thành “lá chắn nhận thức” cho người dân – một lớp phòng thủ mềm nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh, an toàn không gian mạng”, Thiếu tướng Lê Minh Mạnh khẳng định.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, phòng, chống lừa đảo qua ngân hàng số cần được triển khai đồng bộ trên ba trụ cột: công nghệ – quy trình – con người. Trong đó, nâng cao nhận thức người dùng được xem là “tuyến phòng thủ đầu tiên” và báo chí là kênh truyền tải hiệu quả nhất để biến các cảnh báo kỹ thuật phức tạp thành thông tin dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hành.