Cần sự đột phá về phân cấp, phân quyền
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho rằng, trong bối cảnh yêu cầu xây dựng (XD) luật đang được đặt ra với tiến độ rất khẩn trương, cần xác định rõ định hướng XD Luật Đô thị đặc biệt (ĐTĐB) dành riêng cho TPHCM trên tinh thần "TPHCM vì cả nước, cả nước vì TPHCM". Theo Thứ trưởng, đạo luật này phải thực sự tạo ra đột phá về thể chế và quản trị đô thị (QTĐT), tập trung vào các vấn đề mang tính chiến lược như phân quyền, quy hoạch, phát triển hạ tầng, huy động nguồn lực tư nhân, liên kết vùng và tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài về giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường để mở rộng không gian phát triển cho thành phố (TP) trong giai đoạn mới.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh cốt lõi của Luật ĐTĐB là trao quyền mạnh mẽ và thực chất hơn cho TPHCM, đặc biệt là nâng cao vai trò của HĐNDTP trong việc ban hành cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, luật cần được thiết kế với tư duy mở, đủ dư địa để TP phát huy tính chủ động trong các lĩnh vực hợp tác công - tư, phát triển hạ tầng, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và liên kết vùng. Theo ông, quá trình XD luật cần có sự đồng hành chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương, Thành ủy, HĐNDTP, UBNDTP cùng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học nhằm bảo đảm các quy định được XD không chỉ đúng về pháp lý, mà còn thực sự "đúng và trúng" với yêu cầu phát triển của TPHCM trong tương lai.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu
Theo bà Nguyễn Trường Nhật Phượng - Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐNDTP, thành phố đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải kiến tạo một nền tảng thể chế mới tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ (KH - CN) và đổi mới sáng tạo của cả nước. Cũng theo bà, thực tiễn triển khai các cơ chế đặc thù thời gian qua đã mang lại nhiều kết quả tích cực song đồng thời cũng cho thấy những giới hạn của mô hình "thí điểm", đặc biệt về tính ổn định và khả năng giải quyết các yêu cầu phát triển mang tính dài hạn của một siêu đô thị.
Phó Chủ tịch HĐNDTP cho rằng, Luật ĐTĐB không chỉ là bước hoàn thiện pháp luật mà còn phải trở thành nền tảng cho một mô hình QTĐT hiện đại, linh hoạt và có tính cạnh tranh quốc tế cao hơn. Đạo luật cần tạo ra đột phá thực chất về phân cấp, phân quyền, mở rộng không gian thể chế cho TP trong các lĩnh vực huy động nguồn lực, KH - CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thu hút nhân tài, qua đó giúp TP tiếp tục phát huy vai trò động lực tăng trưởng của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
Phó Chủ tịch UBNDTP Nguyễn Mạnh Cường phát biểu
Còn theo Phó Chủ tịch UBNDTP Nguyễn Mạnh Cường thì TP kỳ vọng rất lớn về một đạo luật "mạnh hơn, rộng hơn và vượt trội hơn", đủ khả năng tạo ra không gian phát triển mới cho đô thị đầu tàu của cả nước. TPHCM hiện đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, chuyên gia và nhà khoa học để XD các cơ chế phù hợp với yêu cầu phát triển của một siêu đô thị hiện đại, từ QTĐT thông minh, khai thác dữ liệu, phát triển không gian ngầm đến các cơ chế thử nghiệm chính sách và bảo vệ đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm. Phó Chủ tịch UBNDTP cũng nhấn mạnh dự thảo luật cần được XD trên nền tảng thực tiễn của TPHCM, với trọng tâm là "phân quyền thực chất" gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Theo ông, đây không chỉ là yêu cầu về hoàn thiện thể chế mà còn là cơ hội để kiến tạo mô hình QTĐT hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn trong tương lai.
Trao quyền tự quyết ở một số lĩnh vực cho thành phố
Hội thảo nhận được 66 tham luận từ các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý nhà nước, ĐB dân cử và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu. Tại hội thảo, 4 tham luận trọng tâm được lựa chọn trình bày đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề cốt lõi trong quá trình XD Luật ĐTĐB cho TPHCM như: hoàn thiện khung thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng tính tự chủ của chính quyền đô thị, nâng cao vai trò người đứng đầu và tăng cường năng lực thực thi quản lý đô thị. Các tham luận đồng thời nhấn mạnh yêu cầu XD mô hình QTĐT hiện đại, linh hoạt, có khả năng cạnh tranh quốc tế; tăng cường trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm soát quyền lực; thúc đẩy chuyển đổi số, đô thị thông minh và hoàn thiện hệ thống quản trị phù hợp với yêu cầu phát triển của một siêu đô thị trong giai đoạn mới. Hội thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến tâm huyết từ các nhà khoa học, ĐB Quốc hội, ĐB HĐND, lãnh đạo các sở, ngành, DN và đại diện địa phương.
Ông Huỳnh Thanh Nhân - Phó Chủ tịch HĐND TPHCM - tặng quà lưu niệm cho Trường ĐH Luật TPHCM
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thiện Trí - Khoa Luật Hành chính Trường ĐH Luật TPHCM - cho rằng luật cần xác định rõ các lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương, còn lại trao quyền chủ động cho TP. "Không để TPHCM tiếp tục phải xin thêm cơ chế. Những gì không thuộc các lĩnh vực cốt lõi như tài khóa vĩ mô, quốc phòng, an ninh, đối ngoại hay các vấn đề chiến lược quốc gia thì nên giao địa phương quyết định", bà Trí nói. Theo Tiến sĩ Trí, luật cần kết hợp mô hình phân quyền từ trên xuống và từ dưới lên. Trung ương vẫn giữ quyền ở các lĩnh vực trọng yếu, trong khi TPHCM được tự chủ ở những vấn đề QTĐT, phát triển kinh tế - xã hội và xử lý các vấn đề đặc thù tại chỗ. Bà đề xuất chỉ áp dụng cơ chế phân quyền trực tiếp từ Quốc hội, thay vì thông qua các cấp phân cấp từ Chính phủ hay bộ ngành, nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản thể chế.
Nhiều ý kiến của các ĐB khác cũng thống nhất cho rằng Luật ĐTĐB cần trở thành một đạo luật mang tính kiến tạo phát triển, tạo ra không gian thể chế đủ rộng để TPHCM phát huy tối đa tiềm năng đồng thời mở đường cho mô hình QTĐT hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn trong tương lai.
Ông Lê Minh Đức - Phó ban Pháp chế HĐNDTP - cho rằng, TP hiện chưa có đủ quyền tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự và biên chế, trong khi quy mô vận hành đã ở mức siêu đô thị. Ban Pháp chế đề xuất 6 nhóm phân quyền trọng tâm gồm: tổ chức bộ máy, chính sách nhân tài, tài chính - đầu tư, quy hoạch - đất đai, KH - CN và quyền lập quy.
Quang cảnh hội thảo
Ở góc độ DN, ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội XD và vật liệu xây dựng TPHCM (SACA) - cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải thiếu vốn hay sáng kiến, mà là thiếu cơ chế quyết định nhanh, rõ trách nhiệm. "Nhiều DN chỉ cần biết ai quyết, trong bao lâu và ai chịu trách nhiệm", ông nói.
Tiến sĩ Lê Trường Sơn - Hiệu trưởng Trường ĐH Luật TPHCM - khẳng định, Hội thảo khoa học quốc gia "Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TPHCM" đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra và đạt được nhiều kết quả có ý nghĩa cả về học thuật lẫn thực tiễn. Trên cơ sở các định hướng, chỉ đạo của lãnh đạo Trung ương và TPHCM, hội thảo đã tiếp cận vấn đề một cách toàn diện, đa chiều với chiều sâu học thuật; đồng thời đề xuất nhiều cơ chế đột phá phù hợp vai trò của TP với tư cách là trung tâm kinh tế, tài chính, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước. Ông khẳng định, toàn bộ các tham luận, ý kiến trao đổi và đề xuất của ĐB sẽ được gửi đến các cơ quan có thẩm quyền, phục vụ trực tiếp cho quá trình nghiên cứu, XD và hoàn thiện dự thảo Luật ĐTĐB cho TPHCM trong thời gian tới.