Sáng 8-5, Thường trực HĐND TPHCM phối hợp Trường Đại học Luật TPHCM tổ chức hội thảo khoa học “Luật Đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế cho TPHCM”. Chủ trì có các ông Nguyễn Thanh Tú, Thứ trưởng Bộ Tư pháp; bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM; PGS-TS Vũ Văn Nhiêm, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Luật TPHCM; TS Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM; GS-TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội.
Các đại biểu chủ trì hội thảo
Dự hội thảo có ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, thành viên Ban Chỉ đạo nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt; Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Giám đốc Công an TPHCM; Đại tá Trần Văn Cư, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh TPHCM…
Các đại biểu tham dự hội thảo
Xác định 4 nhóm vấn đề cốt lõi
Phát biểu đề dẫn, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng cho biết Thường trực HĐND TPHCM xác định 4 nhóm vấn đề cốt lõi cần tập trung thảo luận tại hội thảo. Đó là, thứ nhất, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp của thành phố theo hướng hiện đại, linh hoạt và hiệu quả; đề xuất các quy định về phân cấp, phân quyền gắn với nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Thứ hai, xây dựng cơ chế huy động và khai thác hiệu quả các nguồn lực đất đai, tài chính; khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội, y tế và giáo dục. Thứ ba, thiết kế các điều khoản mang tính kiến tạo cho các lĩnh vực đột phá như tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, xuất phát từ những bất cập thực tiễn đã bộc lộ trong quá trình triển khai các nghị quyết đặc thù. Thứ tư, xây dựng cơ chế đột phá trong thu hút chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành; đảm bảo thu nhập hợp lý cho cán bộ, công chức, viên chức gắn với kết quả thực thi, đồng thời bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng phát biểu
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TPHCM, cho biết việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt mang ý nghĩa chiến lược, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Trung ương đối với định hướng phát triển TPHCM trong giai đoạn mới. Thành phố đang chịu áp lực rất lớn nhưng cũng mang theo kỳ vọng lớn về một đạo luật “mạnh hơn, rộng hơn và vượt trội hơn”, đủ khả năng tạo ra không gian phát triển mới cho đô thị đầu tàu của cả nước.
Hiện TPHCM đang phối hợp với các bộ, ngành, chuyên gia và nhà khoa học để xây dựng các cơ chế phù hợp với yêu cầu phát triển của một siêu đô thị hiện đại, từ quản trị đô thị thông minh, khai thác dữ liệu, phát triển không gian ngầm đến cơ chế thử nghiệm chính sách và bảo vệ đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm.
“Dự thảo luật cần được xây dựng trên nền tảng thực tiễn của TPHCM, với trọng tâm là “phân quyền thực chất” gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu hoàn thiện thể chế mà còn là cơ hội để kiến tạo mô hình quản trị đô thị hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn trong tương lai”, ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.
Phó chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu
Phân cấp, trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực
Tại hội nghị, TS Nguyễn Thị Thiện Trí đã góp ý về những nội dung cốt lõi của khung dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Trong đó, chuyên gia đưa ra những đề xuất liên quan đến thẩm quyền, tổ chức bộ máy của một đô thị đặc biệt.
TS Nguyễn Thị Thiện Trí đưa ra phương án tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt gồm chính quyền đô thị cấp thành phố và chính quyền đô thị xã, đặc khu. Tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt gồm cấp thành phố và phường, xã, đặc khu, dưới sự tổ chức, điều hành trực tiếp của chính quyền đô thị thành phố. “Chủ tịch UBND chính quyền đô thị đặc biệt do người dân đô thị bầu ra trong số các ứng viên được HĐND quyết định. Chủ tịch UBND xã, đặc khu do người dân bầu trực tiếp trong số các ứng viên được HĐND cùng cấp phê chuẩn. Lãnh đạo UBND phường sẽ do Chủ tịch UBND thành phố bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức", TS Nguyễn Thị Thiện Trí nêu đề xuất.
Đồng quan điểm, TS Trần Thị Thu Hà, Giảng viên Khoa Luật Hành chính – Nhà nước, Trường Đại học Luật TPHCM cho rằng cùng với việc trao quyền mạnh mẽ cho chủ tịch UBND, Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần quy định cụ thể, minh bạch các phương thức kiểm soát quyền lực đối với việc thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của chức danh này.
TS Trần Thị Thu Hà, Giảng viên Khoa Luật Hành chính – Nhà nước, Trường Đại học Luật TPHCM, phát biểu
Dự thảo Luật cần quy định vấn đề "từ chức" đối với chủ tịch UBND như một cơ chế kiểm soát quyền lực mềm nhưng hiệu quả. Trong trường hợp không đạt được các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đề ra, hoặc để xảy ra các vấn đề nghiêm trọng, kéo dài mà không có giải pháp khắc phục hiệu quả, chủ tịch UBND phải chủ động nhận trách nhiệm chính trị và từ chức, thay vì chỉ dừng lại ở các hình thức xử lý hành chính mang tính hình thức. Qua đó, cơ chế kiểm soát quyền lực không chỉ dựa vào chế tài pháp lý cứng rắn mà còn được củng cố bằng trách nhiệm chính trị và đạo đức công vụ của người đứng đầu.
Phải thực sự tạo đột phá về thể chế và quản trị đô thị
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho rằng trong bối cảnh yêu cầu xây dựng luật được đặt ra với tiến độ rất khẩn trương, cần xác định rõ định hướng xây dựng Luật Đô thị đặc biệt dành riêng cho TPHCM trên tinh thần “TPHCM vì cả nước, cả nước vì TPHCM”. Theo thứ trưởng, đạo luật này phải thực sự tạo đột phá về thể chế và quản trị đô thị, tập trung vào các vấn đề mang tính chiến lược như phân quyền, quy hoạch, phát triển hạ tầng, huy động nguồn lực tư nhân, liên kết vùng và tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài về giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường.
Ông Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt là trao quyền mạnh mẽ và thực chất hơn cho TPHCM, đặc biệt là nâng cao vai trò của HĐND thành phố trong việc ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, luật cần được thiết kế với tư duy mở, tạo đủ dư địa để thành phố phát huy tính chủ động trong hợp tác công tư, phát triển hạ tầng, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và liên kết vùng.
Các đại biểu chủ trì và lãnh đạo HĐND TPHCM chúc mừng hội thảo thành công
Tại hội thảo, nhiều ý kiến đề xuất các cơ chế liên quan đến phát triển trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, thu hút đầu tư tư nhân, cơ chế thử nghiệm chính sách mới và phát huy tính tự chủ của chính quyền địa phương. Các đại biểu thống nhất cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần trở thành đạo luật mang tính kiến tạo phát triển, tạo không gian thể chế đủ rộng để TPHCM phát huy tối đa tiềm năng, đồng thời mở đường cho mô hình quản trị đô thị hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn trong tương lai.
Phát biểu kết luận hội thảo, TS Lê Trường Sơn, Hiêu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, khẳng định hội thảo đã đạt nhiều kết quả có ý nghĩa cả về học thuật lẫn thực tiễn, góp phần hình thành các luận cứ quan trọng phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM trong thời gian tới. Theo TS Lê Trường Sơn, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp toàn bộ tham luận, ý kiến trao đổi và đề xuất của đại biểu để gửi đến các cơ quan có thẩm quyền, phục vụ trực tiếp quá trình xây dựng dự thảo luật.