(CATP) Việt Nam là một trong 16 quốc gia đa dạng sinh học hàng đầu thế giới với hơn 51.000 loài động, thực vật. Thế nhưng ở Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) - vựa cá tôm lớn nhất cả nước, sự phong phú ấy đang bị bào mòn từng ngày bởi "hai lưỡi dao": một là dòng điện tận diệt dưới kênh rạch, đồng ruộng nhất là thời điểm mùa nước nổi, hai là "lòng từ bi" đặt sai chỗ trên bờ.
Theo ghi nhận của chúng tôi, ở các địa phương có đường biên giới tiếp giáp với Campuchia như: Tân Châu, Châu Đốc, Phú Hữu, Tịnh Biên (An Giang); Hồng Ngự, Tân Hồng (Đồng Tháp), Phụng Hiệp, Hòa An (Cần Thơ)..., nhiều người không tuân thủ khuyến cáo của ngành chức năng trong việc khai thác thủy sản mùa lũ. Cụ thể, họ giăng đầy đồng các loại ngư cụ có mắt lưới nhỏ, dớn, lú với chiều dài hàng trăm mét, hay đánh bắt sớm hơn so với quy định; sử dụng xuồng và dùng dợt kích điện để chích cá... Đây không đơn thuần là hành vi mưu sinh, mà là hành động tận diệt môi trường, để lại hậu quả khôn lường cho hệ sinh thái.
Điển hình: Lúc 23 giờ 30 ngày 22/10, trong lúc tuần tra kiểm soát trên tuyến sông Gành Hào (khóm Bào Sơn, phường Lý Văn Lâm, Cà Mau), Tổ công tác Trạm CSĐT Hòa Trung phối hợp Công an phường Lý Văn Lâm bắt quả tang N.V.H (SN 1989) đang dùng dụng cụ kích điện đấu nối với hệ thống nguồn trên phương tiện vỏ máy để khai thác thủy sản trái phép.Tổ công tác đã lập biên bản, tạm giữ phương tiện cùng toàn bộ tang vật liên quan.
Sử dụng kích điện trên một tuyến kênh ở An Giang
Tại tỉnh Đồng Tháp, Công an các xã Đồng Sơn và Mỹ Đức Tây phát hiện 2 trường hợp sử dụng kích điện trái phép. Theo đó, lúc 10 giờ 30 ngày 29/9, Công an xã Mỹ Thành phát hiện anh N.C.B (SN 1996) đang có hành vi sử dụng công cụ kích điện để khai thác thủy sản trên đồng ruộng ngập nước. Công an xã lập biên bản, tạm giữ các tang vật có liên quan gồm: 1 bộ dụng cụ kích điện, 1 bình ắc-quy, 2 cây vợt dùng để vớt cá và khoảng 2kg cá các loại.
Ở tỉnh An Giang, Phòng CSĐT tội phạm về kinh tế, môi trường phát hiện một cơ sở kinh doanh không phép đang mua bán hơn 210 bộ kích điện. Cụ thể, lực lượng Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường phối hợp Công an xã Thạnh Hưng kiểm tra một ki-ốt tại chợ Kênh Ranh (ấp Nguyễn Văn Thới, xã Thạnh Hưng) do Nguyễn Vũ Phương (SN 1980) làm chủ, phát hiện Trần Thị Hòa (SN 1995) được Phương thuê đóng gói các bộ kích điện để giao cho khách hàng. Tiếp tục Kiểm tra nơi ở của Phương cách đó khoảng 30m, phát hiện nhiều bộ kích điện cùng các thiết bị phục vụ việc livestream trên mạng xã hội để quảng cáo, bán hàng.
Qua làm việc, Phương khai từ đầu năm 2025 đến nay đã sử dụng các tài khoản mạng xã hội để livestream, đăng tải video quảng cáo các bộ kích điện nhằm tìm kiếm khách hàng. Số hàng hóa trên được Phương mua từ Nguyễn Minh Kha (SN 1985), Trần Văn Bạc (SN 1991) và Huỳnh Văn Thêm (SN 1997), rồi thuê nhân công đóng gói tại nhà và bán lại cho khách hàng có nhu cầu đánh bắt thủy sản. Trung bình mỗi tháng tiêu thụ từ 40 - 50 bộ kích điện. Theo kết quả xác minh ban đầu, Phương đã bán ra thị trường khoảng 680 bộ kích điện.
Theo các nhà khoa học và Sở Nông nghiệp và Môi trường một số tỉnh miền Tây, rùa tai đỏ, cá lau kiếng, ốc bươu vàng... đều nằm trong danh sách loài ngoại lai xâm hại cần kiểm soát. Tại Hậu Giang (cũ) và TP.Cần Thơ từ khi cá lau kiếng xuất hiện, các loài bản địa giảm dần và hiện loài này đang sinh sản với cấp số nhân, chiếm lĩnh thị trường.
Trước thực trạng trên, mới đây, tại chùa Phật Quang Phổ Chiếu (phường Vĩnh Thông, tỉnh An Giang), Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phối hợp cùng Cục Lâm nghiệp và kiểm lâm, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Hội nghị tuyên truyền phóng sinh theo tinh thần Phật giáo, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học. Hòa thượng Thích Thiện Thống (Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh An Giàng) đã có bài thuyết giảng về ý nghĩa và cách thức thực hành phóng sinh đúng chánh pháp. Hòa thượng khẳng định, phóng sinh đúng cách là sự kết hợp hài hòa giữa Phật pháp và đời sống, giữa tâm linh và khoa học.
Đại tá Nguyễn Bá Thành (Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường) nhấn mạnh 3 nguyên tắc vàng để phóng sinh trọn vẹn công đức và bảo vệ đa dạng sinh học: một là tuyệt đối không tiêu thụ, không sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã trái phép; hai là thực hành phóng sinh có hiểu biết - chỉ thả các loài bản địa khỏe mạnh vào môi trường phù hợp, không thả túi nylon, không tiếp tay cho nạn săn bắt hoang dã; ba là trở thành những đại sứ truyền thông, mạnh dạn lên tiếng và tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường.
Lễ ký kết kế hoạch phối hợp tuyên truyền giữa Công an tỉnh An Giang, Sở Nông nghiệp và Môi trường và Giáo hội Phật giáo tỉnh đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng, thể hiện sự đồng lòng giữa lực lượng Công an, cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức tôn giáo. Bên cạnh chế tài nghiêm minh của pháp luật - phóng sinh sai cách liên quan đến loài nguy cấp, quý hiếm có thể bị xử lý hành chính, thậm chí hình sự - vũ khí sắc bén nhất chính là sự thức tỉnh trong nhận thức của mỗi người dân. Phóng sinh phải đi đôi với hộ sinh và bảo vệ môi trường. Từ bi nếu thiếu trí tuệ sẽ vô tình tiếp tay cho vi phạm.