Anh, Úc và nguyên tắc không chế tài trẻ em
Đạo luật sửa đổi về An toàn Trực tuyến (Độ tuổi Tối thiểu trên Mạng xã hội) năm 2024 buộc các nền tảng thuộc diện hạn chế độ tuổi phải thực hiện những bước hợp lý nhằm ngăn người dưới 16 tuổi tại Úc mở tài khoản. Với các nền tảng vi phạm, mức phạt tối đa có thể lên tới 49,5 triệu đô la Úc.
Tính đến thời điểm luật có hiệu lực, danh sách các nền tảng thuộc diện điều chỉnh gồm Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, Twitch, X và YouTube. Đáng chú ý, Úc không đặt trách nhiệm tuân thủ lên trẻ em hay phụ huynh, mà chuyển gánh nặng này sang các doanh nghiệp vận hành nền tảng.
Theo quy định, người dưới 16 tuổi sẽ không bị xử phạt nếu vẫn truy cập được vào nền tảng bị hạn chế. Cha mẹ hoặc người chăm sóc các em cũng không phải chịu chế tài vì việc này. Trách nhiệm được đặt vào chính các công ty công nghệ – những đơn vị sở hữu hệ thống, kiểm soát tài khoản và có khả năng triển khai các biện pháp ngăn chặn.
Ảnh minh họa
Phạm vi điều chỉnh cũng được xác định tương đối rõ. Các dịch vụ nhắn tin, trò chơi trực tuyến, mạng nghề nghiệp và dịch vụ phát triển chuyên môn không nằm trong danh sách các nền tảng bị hạn chế. Điều này cho thấy mục tiêu của đạo luật không phải là ngăn trẻ em tiếp cận Internet, mà tập trung vào những loại hình nền tảng được xác định có nguy cơ cao hơn đối với trẻ em.
Một chi tiết kỹ thuật đáng chú ý là đạo luật cấm các nền tảng MXH thu thập giấy tờ định danh do chính phủ cấp trong quá trình xác minh tuổi. Ngoài giới hạn này, doanh nghiệp được tự quyết định phương thức thực hiện nghĩa vụ của mình. eSafety yêu cầu các nền tảng áp dụng phương thức xác thực theo nhiều lớp, phù hợp với mức độ rủi ro của từng dịch vụ, thay vì chỉ dựa vào việc người dùng tự khai báo tuổi.
Các biện pháp xác minh và kiểm soát cũng phải tương xứng với hồ sơ rủi ro của từng nền tảng. Khi phát hiện tài khoản đang hoạt động thuộc về người dưới 16 tuổi, nền tảng phải ưu tiên vô hiệu hóa tài khoản, đồng thời ngăn người dùng lập ngay một tài khoản mới. Đây là yêu cầu quan trọng để tránh tình trạng tài khoản bị đóng nhưng chỉ ít phút sau đã được tạo lại bằng một thông tin khác.
Cơ quan quản lý Úc đồng thời đặt ra một yêu cầu nhằm hạn chế tác động đối với những trẻ em bị ảnh hưởng bởi quy định. Các nền tảng phải hướng dẫn người dưới 16 tuổi tải về dữ liệu tài khoản trước khi tài khoản bị vô hiệu hóa. Dữ liệu cần được cung cấp ở định dạng cho phép chuyển sang dịch vụ khác hoặc tải lại lên chính nền tảng đó khi người dùng đủ 16 tuổi.
Nếu Úc tập trung dựng một "hàng rào tuổi", thì Anh đang cho thấy một cách tiếp cận rộng hơn. Ngày 15/6/2026, Thủ tướng Anh Keir Starmer công bố lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Chính phủ Anh tuyên bố sẽ áp dụng mô hình tương tự Úc, nhưng đồng thời đi xa hơn khi can thiệp trực tiếp vào những tính năng mà trẻ em có thể sử dụng trên các nền tảng.
Ngoài lệnh cấm, Anh sẽ chặn một số tính năng được xem là có khả năng gây hại, trong đó có việc trẻ tự phát trực tiếp và khả năng để người lạ liên hệ với trẻ em. Phạm vi áp dụng gồm Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook và X; trong khi YouTube Kids cùng các dịch vụ nhắn tin như WhatsApp và Signal được loại trừ.
Đặc biệt, lệnh hạn chế tính năng livestream nhằm ngăn trẻ dưới 16 tuổi tự phát trực tiếp hình ảnh của mình trên các nền tảng thuộc diện điều chỉnh. Đây là bước can thiệp trực tiếp vào chức năng của dịch vụ, thay vì chỉ yêu cầu nền tảng đóng tài khoản của trẻ. Chính phủ Anh dự kiến trình Quốc hội dự luật trước Giáng sinh năm 2026, với các biện pháp bảo vệ dự kiến có hiệu lực vào mùa xuân năm 2027.
Thủ tướng Keir Starmer gọi quyết định này là một "lằn ranh" được vạch ra sau khi các tập đoàn công nghệ đã có cơ hội tự điều chỉnh nhưng không đạt kết quả như kỳ vọng. Theo ông, khi các cam kết tự nguyện không đủ để bảo vệ trẻ em, nhà nước phải vào cuộc để thiết lập những giới hạn rõ ràng hơn, đồng thời hỗ trợ cha mẹ trong việc bảo vệ con em mình.
Starmer cũng thừa nhận sẽ có những thanh thiếu niên tìm cách lách lệnh cấm. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh trách nhiệm thực thi sẽ không đặt lên trẻ em. Các biện pháp cưỡng chế sẽ nhắm vào các công ty công nghệ, buộc chính những doanh nghiệp vận hành nền tảng phải chịu trách nhiệm về việc bảo vệ người dùng chưa đủ tuổi.
"Vách đá” tuổi 16 và giờ giới nghiêm số
Một tháng sau, ngày 15/7/2026, Chính phủ Anh công bố lớp biện pháp thứ hai dành cho nhóm 16 và 17 tuổi. Lập luận được nêu trong tài liệu chính thức khá thẳng thắn: lệnh cấm bảo vệ trẻ dưới 16 tuổi, nhưng cần bảo đảm rằng khi bước sang tuổi 16, các em không rơi vào một "vách đá”, tức bị phơi ra trước những tính năng gây nghiện nhất chỉ sau một đêm.
Giải pháp gồm giờ "giới nghiêm" ban đêm từ 0 giờ đến 6 giờ sáng, tắt thông báo trong khung giờ này, đồng thời mặc định tắt cả tính năng tự động phát lẫn nguồn cấp nội dung cá nhân hóa đối với người dùng 16 và 17 tuổi. Các em vẫn có quyền tự điều chỉnh lại cài đặt nếu muốn. Những biện pháp bổ sung này áp dụng cho đúng những nền tảng sẽ không còn được phép phục vụ người dưới 16 tuổi.
Đây là cách tiếp cận khác về bản chất so với lệnh cấm. Nó không loại người dùng ra khỏi nền tảng, mà can thiệp vào chính những cơ chế giữ chân người dùng - cùng nhóm tính năng mà các bang của Mỹ đang yêu cầu tòa án buộc Meta gỡ bỏ, và cũng là nhóm tính năng mà Ủy ban châu Âu đang điều tra.
Nhiều người xếp hàng chờ vào dự khán phiên tòa kiện Meta. Ảnh: NPR
Chính phủ Anh cũng cho biết sẽ hành động với các chatbot trí tuệ nhân tạo, thừa nhận rằng công cụ này giúp người trẻ học tập và tìm kiếm thông tin, nhưng cũng có thể khiến trẻ tiếp xúc với nội dung có hại hoặc hình thành sự lệ thuộc không lành mạnh vào công nghệ.
Trước đó, Bộ trưởng Công nghệ Liz Kendall xác nhận Đạo luật An toàn Trực tuyến 2023 chưa bao quát các tương tác một đối một với chatbot, trừ khi nội dung được chia sẻ với người dùng khác. Đây là kẽ hở sẽ sớm được bịt lại. Bà cho biết lo ngại về tác động của các chatbot đối với trẻ em và người trẻ, khi một số em hình thành quan hệ một đối một với những hệ thống vốn không được thiết kế theo tiêu chí an toàn cho trẻ.
Điều khiến bước đi của Anh khác với nhiều nước là quy mô tham vấn được đặt trước quyết định. Cuộc tham vấn mở từ ngày 2/3/2026 đến ngày 26/5/2026, được Chính phủ mô tả là một trong những đợt lấy ý kiến lớn nhất mà họ từng thực hiện, thu về hơn 116.000 phản hồi.
Kết quả cho thấy 9/10 phụ huynh ủng hộ lệnh cấm đối với trẻ dưới 16 tuổi. Đáng chú ý hơn, hai phần ba người trẻ được hỏi cũng đồng ý rằng trẻ dưới 16 tuổi không nên được sử dụng ít nhất một số nền tảng mạng xã hội. Chính phủ cũng tiến hành các thử nghiệm thực tế với gia đình và thanh thiếu niên để đánh giá cách những hạn chế trong tương lai sẽ vận hành trên thực tế.
Nhưng không phải tất cả đều đồng thuận. Tổ chức Ân xá Quốc tế nhận định lệnh cấm là "chẩn đoán đúng nhưng kê sai đơn thuốc", trong khi tổ chức bảo vệ quyền riêng tư Big Brother Watch ra thông cáo phản đối ngay trong ngày công bố.
Về phía nền tảng, YouTube lập luận rằng dịch vụ của họ là nguồn tài nguyên thiết yếu đối với người trẻ và một lệnh cấm toàn diện có nguy cơ đẩy trẻ em rời khỏi những không gian có kiểm duyệt, giám sát để tìm đến các dịch vụ kém an toàn hơn. Trong khi đó, tổ chức bảo vệ trẻ em NSPCC ở chiều ngược lại đánh giá gói biện pháp là một bước tiến nhưng chưa đủ mạnh.
Rào cản thực thi cũng đã lộ ra từ trước. Sau khi các quy định về xác minh độ tuổi trong Đạo luật An toàn Trực tuyến có hiệu lực vào tháng 7/2025, số người dùng mạng riêng ảo (VPN) hằng ngày tại Anh tăng gấp đôi, lên khoảng 1,5 triệu. Cơ quan quản lý truyền thông Ofcom cho biết diễn biến này đã được dự đoán trước và từng xảy ra ở những nơi khác áp dụng cơ chế kiểm tra độ tuổi.
(CATP) Cuối năm 2025, Úc trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm trẻ em dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội (MXH). Tám tháng sau, ngày 18/8/2026, liên minh 29 bang của Mỹ đưa Meta - công ty mẹ của Facebook, Threads và Instagram - ra tòa liên bang tại Oakland trong vụ kiện được mô tả là lớn nhất lịch sử bảo vệ người tiêu dùng Mỹ, với mức phạt có thể lên tới hàng trăm tỷ USD và dự kiến kéo dài từ sáu đến bảy tuần. Cũng trong khoảng thời gian này, Ủy ban châu Âu kết luận sơ bộ rằng thiết kế của Instagram và Facebook có tính gây nghiện; Indonesia và Malaysia bắt đầu thực thi các biện pháp hạn chế độ tuổi sử dụng MXH; trong khi Anh công bố lệnh cấm, kèm quy định về giờ "giới nghiêm" ban đêm đối với trẻ em trên các nền tảng MXH.