(CAO) Người dân ở dải Gaza mỗi ngày phải trải qua những hành trình hoảng loạn và đau thương để tìm người thân mất tích dưới làn đạn tập kích của Israel.
Khi màn đêm buông xuống ở khu phố Jabalya ở phía bắc Gaza lúc một chiếc máy bay không người lái bốn cánh quạt (quadcopter) của Israel phá vỡ sự tĩnh lặng của buổi tối ngày 1/11/2024. Tối hôm đó, anh Mohammad Yousef Shalayel đang ở nhà bố mẹ vợ cùng vợ và các con – sau khi vừa ghé thăm 16 người thân đang lánh nạn tại nhà bố mẹ đẻ gần đó. Anh không hề hay biết rằng đó là lần cuối cùng họ gặp nhau.
Một "vụ nổ kinh hoàng" đã làm rung chuyển khu vực, khiến ngôi nhà của gia đình Shalayel "sập hoàn toàn". Khi quay lại hiện trường vụ tấn công vào sáng hôm sau, anh kể lại với đài CNN: "Cả bốn tầng nhà đã đổ sập chồng lên nhau, đè lên những người đang ở bên trong".
Trong số những người gặp nạn có người mẹ già, hai người anh em trai và một người chị em gái của anh, cùng con cái và cả người thân bên nhà vợ họ.
"Tôi sẽ không bao giờ quên được... Tôi đã tìm thấy những phần thi thể bị xé rời của phụ nữ và trẻ em. Tôi đã suy sụp hoàn toàn, nhưng cố gắng gượng dậy để thu gom những mảnh thi thể vương vãi khắp nơi" - anh chia sẻ với CNN vào cuối tháng 9/2026.
Gần hai năm trôi qua, anh Shalayel vẫn chưa thể quay lại vì quân đội Israel đã chiếm đóng hơn một nửa vùng lãnh thổ tan hoang này. Anh cho biết hầu hết thi thể các thành viên trong gia đình mình vẫn chưa được tìm thấy.
Giữa những đống đổ nát ở Gaza, người dân Palestine đang nỗ lực sinh tồn trong một cuộc xung đột chưa thấy hồi kết.
Lực lượng Israel sử dụng máy ủi ở phía đông Jabalya, miền bắc Gaza, vào ngày 13/4. Các tổ chức nhân quyền đã cảnh báo rằng việc sử dụng máy móc hạng nặng để dọn dẹp đống đổ nát có thể xóa sạch bằng chứng về các hành vi có thể là tội ác chiến tranh - Ảnh: Getty
Một phụ nữ Palestine nhận dạng hài cốt của mẹ cô ở Tuffah, thành phố Gaza bằng cách nhìn vào quần áo của bà - Ảnh: CNN
Ba năm sau khi Hamas và các nhóm vũ trang khác tấn công vào lãnh thổ Israel vào ngày 7/10/2023 và một năm sau khi thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian lẽ ra đã chấm dứt cuộc chiến tại Gaza, các cuộc tấn công của Israel vẫn diễn ra gần như hàng ngày. Theo Bộ Y tế Palestine, hơn 74.000 người đã thiệt mạng tại dải đất ven biển này trong chiến dịch tấn công của Israel. Và con số này có thể sẽ còn tăng mạnh. Theo Cơ quan Phòng vệ Dân sự Gaza, có khoảng 8.000 người được báo cáo mất tích; phần lớn trong số họ có khả năng đang bị chôn vùi dưới đống đổ nát mà Liên Hợp Quốc ước tính vào năm ngoái có sức nặng lên tới 61 triệu tấn.
Ông Pat Griffiths - Phát ngôn viên của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế tại Jerusalem, cho biết mỗi ngày trôi qua, cơ hội xác định danh tính những người thiệt mạng lại càng mong manh hơn khi các "bằng chứng quan trọng" dần bị mất đi.
Ông Griffiths chia sẻ với CNN rằng, theo luật nhân đạo quốc tế, các bên tham gia xung đột vũ trang "có nghĩa vụ thực hiện công tác tìm kiếm và thu hồi" thi thể hoặc hài cốt của những người đã thiệt mạng, mất tích hoặc bị thương, đồng thời phải thu thập, bảo quản và chuyển giao thông tin đó cho phía bên kia.
Theo kế hoạch ngừng bắn tháng 10/2025, lực lượng Israel được lệnh rút về "đường màu vàng" – ranh giới phân định các khu vực bị chiếm đóng. Người dân và các nhân viên cứu trợ cho biết, khu vực phân định thay đổi liên tục này đã ngăn cản người Palestine tiếp cận những vùng đất rộng lớn, nơi người thân của họ có thể đang bị chôn vùi dưới đống đổ nát.
Nhóm nam thanh niên tiến hành chôn cất các thi thể tại nghĩa trang người mất tích ở Deir al-Balah, trung tâm Gaza vào tháng 2- Ảnh: Getty
Người dân buộc phải di tản về phía Nam sau các cuộc tấn công của Israel tại Thành phố Gaza vào ngày 16 tháng 9. Theo Israa Alqahwaji, một nhân viên cứu trợ người Palestine, những người có người thân mất tích đang "mắc kẹt giữa hy vọng và đau thương, giữa sự chờ đợi và nỗi sợ hãi" - Ảnh: Shutterstock
"Hài cốt người thân của chúng tôi đâu rồi?" – ông Yahya Odeh, một cư dân địa phương chất vấn. "Thi thể họ ở đâu? Có những gia đình đang bị chia cắt với người thân của mình bởi đường màu vàng đó".
Vào tháng 9, ông Volker Türk – người đứng đầu cơ quan nhân quyền của Liên Hợp Quốc – đã lên tiếng cảnh báo về việc dọn dẹp đống đổ nát tại các khu vực do quân đội Israel kiểm soát "bằng máy ủi mà không mảy may tôn trọng người đã khuất". Cảnh báo này được đưa ra sau khi Euro-Med Human Rights Monitor (một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Geneva) báo cáo rằng hoạt động như vậy có thể xóa sạch bằng chứng về các tội ác chiến tranh.
Ông Türk cho rằng việc tìm thấy thi thể của nhiều thành viên trong cùng một gia đình dưới đống đổ nát tại các khu vực mà người Palestine có thể tiếp cận đã làm nổi bật sự cần thiết phải bảo tồn bằng chứng về các tội ác chiến tranh tiềm tàng; đồng thời, ông cũng kêu gọi cho phép các điều tra viên quốc tế tiếp cận toàn bộ dải Gaza. Trong khi đó, các quan chức Palestine cho biết việc Israel hạn chế đưa máy móc hạng nặng vào Gaza đã làm kéo dài quá trình khắc phục hậu quả tại những khu vực mà quân đội Israel hiện không hiện diện.
Hồi tháng 8, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã bác bỏ kế hoạch gồm 15 điểm vạch ra lộ trình hướng tới sự ổn định lâu dài tại Gaza, đồng thời khẳng định lực lượng Israel sẽ không rút quân "cho đến khi Hamas thực sự bị tước bỏ vũ khí". Ngược lại, nhóm vũ trang này yêu cầu quân đội Israel chấm dứt các cuộc tấn công vào Gaza và rút về "đường vàng" (yellow line) như đã được quy định trong kế hoạch ngừng bắn.