Khu vực từng rợp bóng cây xanh bên ngoài cửa sổ nhà ông giờ đây chỉ còn là một mảng đất đỏ trơ trọi; cây cối đã bị chặt hạ để nhường chỗ cho một cơ sở của Amazon – một phần trong kế hoạch đầu tư 21 tỷ USD của gã khổng lồ công nghệ Mỹ này vào cơ sở hạ tầng AI tại Ấn Độ từ nay đến năm 2030.
"Nếu biết trước chuyện này, tôi đã không mua căn nhà đó" - người đàn ông 46 tuổi chia sẻ đầy tiếc nuối về quyết định mua nhà chỉ mới năm tháng trước.
Từ các vùng ngoại ô của Virginia (Mỹ) cho đến vùng ven Amsterdam (Hà Lan) và Dublin (Ireland), người dân địa phương đang phản đối sự lan rộng của các trung tâm dữ liệu phục vụ công nghệ AI. Họ phàn nàn về tiếng ồn, mức tiêu thụ điện năng tăng vọt, tình trạng khan hiếm nước và quá trình công nghiệp hóa các khu dân cư.
Sự phản đối này cũng đang gia tăng tại Ấn Độ, nơi Amazon, Google và Microsoft đang rót hàng tỷ USD vào các cơ sở hạ tầng nhằm hiện thực hóa tham vọng của Thủ tướng Narendra Modi: biến Ấn Độ thành nơi lưu trữ "dữ liệu của toàn thế giới", với các dự án trải dài từ bang Maharashtra ở phía tây đến Andhra Pradesh ở phía nam.
Do chưa thể cạnh tranh với các mô hình AI tiên tiến nhất đang xuất hiện tại Mỹ và Trung Quốc, Ấn Độ đang chọn một hướng đi khác. Họ đặt cược rằng việc nắm giữ vị thế thống trị về cơ sở hạ tầng vật lý, được xem là “xương sống” cho công nghệ AI cũng sẽ mang lại giá trị to lớn không kém.
Công nhân xây trung tâm dữ liệu AI cho Amazon ở Thane, Ấn Độ - Ảnh: Reuters
Khu dân cư bao quanh địa điểm xây trung tâm dữ liệu của Amazon ở Thane, Ấn Độ - Ảnh: Reuters
Chiến lược này đóng vai trò trọng tâm trong lời kêu gọi đầu tư của ông Modi, trong bối cảnh vị thế "văn phòng hậu cần của thế giới" của Ấn Độ đang dần phai nhạt. Tuy nhiên, tham vọng này cũng vấp phải những lo ngại về tình trạng khan hiếm tài nguyên và tác động đối với các cộng đồng dân cư sống gần những cơ sở hạ tầng đang vận hành nền kinh tế số.
Ấn Độ sở hữu 4% nguồn nước ngọt toàn cầu nhưng lại là nơi sinh sống của 18% dân số thế giới, trong khi các trung tâm dữ liệu lại tập trung dày đặc tại những thành phố vốn đã thiếu hụt nước. S&P Global ước tính rằng từ 60% đến 80% các trung tâm dữ liệu tại Ấn Độ có thể đối mặt với tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng trong thập kỷ này.
Theo công ty nghiên cứu Mordor Intelligence, vào năm 2025, các trung tâm dữ liệu đã tiêu thụ khoảng 150 tỷ lít nước; con số này được dự báo sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030. Dự án của Amazon gần Mumbai đang trở thành một trong những điểm nóng gây tranh cãi gay gắt nhất tại Ấn Độ. Các cuộc phỏng vấn của Reuters với hơn hai mươi cư dân cùng việc xem xét các văn bản chính thức cho thấy những lo ngại ngày càng tăng về việc dự án sẽ gây áp lực lên nguồn cung điện và nước tại địa phương, đồng thời tạo ra tiếng ồn gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là đối với trẻ em và người cao tuổi.
Amazon và chính quyền địa phương đã kiên quyết bảo vệ dự án, khẳng định rằng nó sẽ không gây gánh nặng cho các dịch vụ công cộng vì nguồn nước và điện sẽ được cung cấp từ các nguồn riêng biệt. Tuy nhiên, tranh chấp này đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình trên đường phố và lôi kéo cả các chính trị gia phe đối lập vào cuộc.
Chính phủ của Thủ tướng Modi cũng lên tiếng bảo vệ dự án trước công chúng, quảng bá các trung tâm dữ liệu trên mạng như là "những động cơ vô hình thúc đẩy đời sống kỹ thuật số của Ấn Độ" và lập luận rằng các công nghệ hiện đại sử dụng điện và nước hiệu quả hơn.
Vào ngày 8/9, hàng trăm cư dân, bao gồm cả người cao tuổi, đã tập trung bên cạnh khu vực dự án với những tấm biển mang dòng chữ "Trung tâm dữ liệu là những kẻ hút cạn năng lượng". Họ mong muốn dự án được chuyển đến một địa điểm khác.
"Nếu trung tâm dữ liệu dừng lại, chúng tôi sẽ ở lại... Nếu dự án tiếp tục, chúng tôi sẽ chuyển đi" - bà Vasudha Shetty, 62 tuổi, chia sẻ. Bà đã mua một căn hộ gần khu vực dự án rộng khoảng 22 héc-ta này nhưng mong muốn ưu tiên một cuộc sống hưu trí yên tĩnh.
Người dân phản đối xây trung tâm dữ liệu ở ngoại ô Mumbai, Ấn Độ - Ảnh: Reuters
Ở bang miền nam Andhra Pradesh, các nhà bảo vệ môi trường đang phản đối dự án trung tâm dữ liệu trị giá 15 tỷ USD của Google, với lý do rủi ro đối với động vật hoang dã, nguồn cung cấp nước và điện cũng như cáo buộc rằng đất của một ngôi đền đã được sử dụng trái phép. Google và chính quyền tiểu bang này đã phủ nhận mọi hành vi cáo buộc.
Phản ứng cũng đã chuyển sang chính trị. Vào tháng 9, Aaditya Thackeray, một nhà lập pháp đối lập, đã tham gia cùng những người biểu tình ở Mumbai yêu cầu di dời dự án Amazon, khi nhấn mạnh rằng đảng của ông sẽ di dời nó nếu trở lại nắm quyền.
Trở lại Mumbai, nhà môi giới bất động sản Atul Jadhav cho biết những lo ngại của người mua về tầm nhìn và giá trị bất động sản có thể ảnh hưởng đến giá bán lại gần đó.
Vidya Kadam, 68 tuổi, người đã sống ở khu vực này 30 năm, cho biết: “Chúng tôi sẽ ra đường và làm mọi cách để ngăn chặn nó”.
Sharad Agarwal, Giám đốc điều hành của Sify Infinit Spaces, nơi điều hành 14 trung tâm dữ liệu, cho biết tại một sự kiện trong ngành vào tháng 9 rằng: “Tôi sẽ không bao giờ thiết lập một trung tâm dữ liệu trong khu dân cư. Các trung tâm cần nguồn điện và nước dồi dào, không bị gián đoạn... và ở gần nhà, họ có nguy cơ bị thiếu cả hai thứ đó".
Microsoft cũng đã công bố kế hoạch đầu tư 20,5 tỷ USD trong 4 năm cho Ấn Độ, chủ yếu dành cho các trung tâm dữ liệu AI.