Tác động sâu rộng
Xung đột ở Trung Đông đã làm tắc nghẽn dòng chảy dầu và khí đốt tự nhiên qua eo biển Hormuz, làm giảm một phần năm nguồn cung toàn cầu. Sự gián đoạn này không chỉ khiến giá nhiên liệu tăng vọt mà còn làm giảm nguồn cung các sản phẩm hóa dầu cần thiết để sản xuất các mặt hàng thiết yếu hàng ngày như giày dép, quần áo và túi nhựa.
Tình trạng căng thẳng này hiện đang lan rộng đến mọi ngóc ngách của thị trường tiêu dùng khi giá các nguyên liệu như nhựa, cao su và polyester tăng cao. Tác động cho đến nay rõ rệt nhất là ở châu Á - nơi chiếm hơn một nửa sản lượng sản xuất của thế giới và phụ thuộc rất nhiều vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu và các mặt hàng khác.
Tại Hàn Quốc - người dân đang “chạy đua” mua các loại túi đựng rác, chính phủ đã khuyến khích các nhà tổ chức sự kiện giảm thiểu việc sử dụng các vật dụng dùng một lần.
Chính quyền vùng lãnh thổ Đài Loan đã thiết lập một đường dây nóng cho các nhà sản xuất đang lâm vào tình trạng hết nguyên liệu nhựa, trong khi nông dân trồng lúa nói với truyền thông địa phương rằng họ có thể tăng giá vì không thể mua được túi hút chân không.
Tại Nhật Bản, cuộc khủng hoảng dầu mỏ đã làm dấy lên lo ngại rằng bệnh nhân suy thận mãn tính sẽ không thể được điều trị do thiếu ống y tế bằng nhựa dùng trong chạy thận nhân tạo.
Các nhà sản xuất găng tay của Malaysia cho biết sự thiếu hụt một sản phẩm phụ của dầu mỏ cần thiết để sản xuất mủ cao su đang đe dọa nguồn cung găng tay y tế toàn cầu.
Xe tuk-tuk và xe máy xếp hàng chờ đổ xăng tại một trạm xăng ở Mandaluyong, Philippines vào ngày 26/3 - Ảnh: Getty
“Điều này ảnh hưởng đến mọi thứ rất nhanh chóng: bia, mì, khoai tây chiên, đồ chơi, mỹ phẩm” - Dan Martin - đồng giám đốc bộ phận tình báo kinh doanh tại Dezan Shira & Associates, một công ty tư vấn giúp các doanh nghiệp quốc tế mở rộng tại châu Á cho biết.
Đó là bởi vì nắp nhựa, thùng, túi đựng đồ ăn nhẹ và hộp đựng ngày càng khó tìm mua. Martin nói thêm với đài CNN rằng các dẫn xuất dầu mỏ cũng cần thiết để sản xuất chất kết dính cho giày dép và đồ nội thất, chất bôi trơn công nghiệp cho máy móc và dung môi cho sơn và các quy trình làm sạch.
Ông nhấn mạnh: “Cuộc khủng hoảng đang lan từ các sản phẩm dầu mỏ sang lĩnh vực hóa dầu và hàng tiêu dùng vối tốc độ rất nhanh”.
Sự biến động trên khắp các mặt hàng và sản xuất đang gây áp lực tăng lên đối với lạm phát toàn cầu và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Các nhà sản xuất đang phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng và nguyên liệu thô, điều này ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và bắt đầu đẩy giá cả lên cao đối với người tiêu dùng. Chi phí nhiên liệu tăng cao đang làm đảo lộn hoạt động đi lại và hậu cần, trong khi nguồn cung khan hiếm các nguyên liệu khác từ Trung Đông, như phân bón và khí heli, có thể dẫn đến giá thực phẩm và điện tử tăng cao.
“Những tác động lan tỏa phức tạp như vậy đang đặt chúng ta vào thời điểm mà nhiều nền kinh tế có khả năng hạn chế trong việc hấp thụ các cú sốc” - Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) viết trong một bài đăng trên blog hồi đầu tuần. “Mặc dù chiến tranh có thể định hình nền kinh tế toàn cầu theo những cách khác nhau, nhưng tất cả đều dẫn đến giá cả cao hơn và tăng trưởng chậm hơn” – IMF chỉ ra.
Một công nhân đang làm việc tại xưởng kéo sợi của một nhà máy sản xuất sợi polyester ở Trung Quốc - Ảnh: Getty
Không còn cách nào khác
Các quốc gia đã bắt đầu giải phóng một lượng dầu kỷ lục từ kho dự trữ khẩn cấp để bù đắp tác động của chiến tranh. Nhưng phần lớn sự khan hiếm nguồn cung ngày càng gia tăng bắt nguồn từ sự thiếu hụt naphtha, một sản phẩm phụ của dầu mỏ và là nguyên liệu thô quan trọng cho các vật liệu tổng hợp. Các nhà sản xuất có trữ lượng ít hơn nhiều và không có chất thay thế.
Một số công ty hóa dầu ở châu Á, nơi nhận hơn một nửa lượng naphtha từ Trung Đông, đã cắt giảm sản lượng hoặc tuyên bố trường hợp bất khả kháng trong những tuần gần đây do nguồn nguyên liệu thô hạn chế. Trường hợp bất khả kháng là một thuật ngữ pháp lý đề cập đến những trường hợp không thể lường trước được ngăn cản một công ty thực hiện hợp đồng.
Hàn Quốc đã tận dụng việc Mỹ tạm đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với một số sản phẩm dầu mỏ của Nga để mua lô hàng naphtha đầu tiên từ Moscow kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh Ukraine. Seoul cũng đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu naphtha để bảo đảm nguồn cung trong nước.
Ông Martin đến từ Dezan Shira & Associates là người làm việc với các nhà sản xuất tại Việt Nam, cho biết sự khan hiếm naphtha đang dẫn đến chi phí đầu vào cao hơn cho khách hàng, đặc biệt là những khách hàng sản xuất các sản phẩm có thông số kỹ thuật nghiêm ngặt, chẳng hạn như chất bán dẫn, phụ tùng ô tô và bao bì y tế hoặc thực phẩm.
Ông chia sẻ với CNN: “Thực sự không có nhiều cách giải quyết, ngoại trừ việc cắt giảm lắp ráp và sử dụng ít điện năng hơn. Tất cả các công ty đều đang cạnh tranh với nhau. Mọi người đều ở trong cùng một tình thế”.
Khi các nhà sản xuất gấp rút đảm bảo nguồn cung nguyên liệu, chi phí của nhựa và các sản phẩm chứa nhựa đang tăng cao. Theo ICIS - một nền tảng thông tin thị trường hàng hóa, giá nhựa nguyên sinh ở châu Á đã tăng tới 59% lên mức cao kỷ lục kể từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel lần đầu tiên tiến hành các cuộc không kích chống lại Iran.
Một trong những nhà bán buôn bao bì nhựa lớn nhất Thái Lan cho biết họ đã tăng giá 10% đối với các loại túi ni lông trong suốt được sử dụng rộng rãi bởi các nhà hàng, quán ăn và dịch vụ giao đồ ăn mang đi.
Truyền thông Ấn Độ đưa tin rằng nước đóng chai đang trở nên đắt đỏ hơn, với giá nắp chai nhựa tăng gấp bốn lần kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Những chiếc túi đựng rác theo quy định của chính phủ được trưng bày tại quầy thanh toán của một cửa hàng tạp hóa ở Goyang, Hàn Quốc - Ảnh: Getty Images
Qiu Jun - một nhà sản xuất polyester 36 tuổi ở miền đông Trung Quốc, cho biết kể từ khi eo biển Hormuz đóng cửa, giá hạt polyester mà ông cần để sản xuất vải đã tăng khoảng 50%, một mức tăng mà khách hàng của ông trong ngành dệt may gia dụng, may mặc và sợi không muốn chấp nhận.
Nhà máy của ông, với khoảng chục nhân viên, vẫn đang hoạt động, nhưng chỉ để hoàn thành các đơn đặt hàng hiện có của khách hàng. Ông cho biết mình đang áp dụng phương pháp chờ đợi và quan sát để tránh phải trả quá nhiều tiền cho nguyên vật liệu sản xuất hàng tồn kho không mong muốn.
“Tôi rất lo lắng. Toàn ngành đều cảm thấy như vậy. Không ai biết cuộc chiến này sẽ diễn ra như thế nào” - ông Qiu nói.
Những người khác đang cố gắng cắt giảm chi phí bằng cách giảm thiểu lượng nhựa sử dụng trong bao bì. Tại Indonesia, nơi giá nhựa đã tăng gấp đôi trong tháng qua, các công ty đang giảm độ dày của vật liệu đóng gói, theo Liên đoàn Bao bì Indonesia. Một số thậm chí đang xem xét sử dụng các vật liệu khác, chẳng hạn như giấy, thủy tinh, nhôm hoặc nhựa tái chế, mặc dù tổ chức này cho biết mỗi loại sẽ đặt ra những thách thức riêng về việc đảm bảo độ bền, tuân thủ các quy định an toàn và thời gian cần thiết để xây dựng lại dây chuyền sản xuất và tìm nguồn cung ứng mới - có thể mất từ sáu tháng đến một năm.
Việc chuyển sang các vật liệu thay thế nhựa cũng có thể tốn kém, theo Stephen Moore - người sáng lập MLT Analytics, một nền tảng dữ liệu thương mại về nhựa. Ông cho biết nguồn cung toàn cầu về vật liệu nhựa tái chế và nhựa sinh học hiện đang bị hạn chế, và nhựa sinh học thường có giá cao hơn từ 5 đến 7 lần so với nhựa làm từ nhiên liệu hóa thạch.
“Nếu mọi thứ trở lại bình thường ở eo biển Hormuz vào ngày mai, tôi nghĩ ít nhất cũng phải vài tháng nữa ngành công nghiệp nhựa ở châu Á mới có thể hoạt động trở lại bình thường” - ông Stephen Moore chia sẻ với CNN.