Tác động kinh tế từ cuộc chiến ở Iran: Điều tồi tệ nhất vẫn chưa xảy ra

Thêm mối lo hiện hữu là ngoài những tác động dây chuyền tức thời từ việc giá xăng tăng cao, sự gián đoạn do chiến tranh gây ra có thể diễn ra theo từng đợt - kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, ảnh hưởng đến hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế toàn cầu. "Chúng ta vẫn chưa thấy hết tác động của nó”, Giám đốc an ninh năng lượng và khí hậu Samantha Gross của Viện Brookings chia sẻ với phóng viên NBC News đồng thời nhấn mạnh: "Tôi cảm thấy thị trường đang đánh giá thấp tác động của cuộc chiến. Có vẻ như họ đang kỳ vọng chúng ta có thể quay trở lại cuộc sống bình thường trước khi nó kết thúc. Nhưng tôi nghĩ điều đó không đúng".

Những dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện. Giá dầu thô Brent - chuẩn mực giá dầu toàn cầu - vốn ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá xăng tại Mỹ - đã vượt mốc 119 USD/ thùng vào tuần trước - cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu và là mức cao nhất từ tháng 7/2022 trong bối cảnh lạm phát thời đại dịch. Các nhà phân tích cho rằng ngay cả những mức giá cao kỷ lục cũng có thể nhanh chóng bị vượt qua nếu xung đột ở Trung Đông chưa được giải quyết. Nói cách khác, giá hiện tại vẫn chưa phản ánh mức độ thiếu hụt mà một cuộc xung đột kéo dài sẽ gây ra.

Bloomberg News dẫn lời Patrick Pouyanné - Giám đốc điều hành của Tập đoàn dầu khí Total - phát biểu tại hội nghị năng lượng toàn cầu ở Houston, Mỹ vừa qua rằng: "Tôi thấy rõ ràng nếu cuộc khủng hoảng này kéo dài 3-4 tháng, nó sẽ trở thành vấn đề mang tính hệ thống đối với toàn thế giới". Theo Reuters, thị trường dầu mỏ toàn cầu đang đối mặt với sự gián đoạn "lớn nhất trong lịch sử". Các số liệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của cú sốc này, khi giá dầu đã tăng mạnh chỉ trong vài tuần, lên tới 60%-90% tùy thời điểm và khả năng chạm ngưỡng 150-190USD nếu tình hình xấu đi. Trong khi đó, các phân tích trên CNN cũng nhấn mạnh vai trò then chốt của Eo biển Hormuz đồng thời cảnh báo bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại đây đều có thể "gây chấn động nền kinh tế thế giới".

Một tài xế tiếp nhiên liệu cho xe đầu kéo tại California, Mỹ. Ảnh: Bloomberg

Một trong những điểm đáng lo ngại nhất của cú sốc dầu mỏ hiện nay là tác động lan tỏa nhanh chóng và sâu rộng. Theo Reuters, giá năng lượng tăng cao đang làm dấy lên lo ngại về lạm phát kéo dài và buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến. Điều này tạo ra vòng xoáy nguy hiểm: giá dầu tăng -> chi phí sản xuất tăng -> giá tiêu dùng tăng -> lãi suất duy trì ở mức cao -> tăng trưởng kinh tế chậm lại. AP cũng ghi nhận thị trường tài chính toàn cầu bắt đầu phản ứng tiêu cực: chứng khoán giảm mạnh, lợi suất trái phiếu tăng, trong khi chi phí vay mua nhà và tiêu dùng đều tăng theo.

Không chỉ dừng lại ở các chỉ số vĩ mô, cú sốc này còn tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Giá nhiên liệu, vận tải và thực phẩm tăng khiến chi phí sinh hoạt leo thang, đặc biệt tại các quốc gia nhập khẩu năng lượng. Reuters dẫn lời CEO của BlackRock cho rằng nếu giá dầu lên 150 USD/thùng, nguy cơ suy thoái toàn cầu rất lớn không còn là viễn cảnh xa vời. OECD và IMF đều cho rằng cú sốc hiện tại đã làm chệch hướng quá trình phục hồi kinh tế sau đại dịch. Reuters nhận định niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng đang giảm mạnh, đặc biệt tại các nền kinh tế lớn như Mỹ, Đức, kéo đầu tư và tiêu dùng cũng giảm theo, đẩy nền kinh tế vào vòng xoáy suy thoái.

Khác với các cuộc khủng hoảng trước đây, cú sốc dầu mỏ lần này không chỉ là vấn đề giá cả, mà là đa tầng; đồng thời ảnh hưởng đến dầu, khí đốt, vận tải, phân bón và chuỗi cung ứng toàn cầu. Các chuyên gia được Reuters dẫn lời cho rằng điều này khiến cú sốc hiện tại trở nên nguy hiểm hơn, bởi nó xảy ra trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đã yếu đi nhiều sau đại dịch, nợ công cao và chuỗi cung ứng vốn đã mong manh. Điều đáng lo là tác động lần này không diễn ra cùng lúc, khiến nhiều nền kinh tế có thể chưa cảm nhận đầy đủ hậu quả thực sự.