Niềm vui từ những cánh đồng
Những ngày này, trên nhiều cánh đồng lúa Hè Thu ở miền Tây, không khí thu hoạch trở nên rộn ràng hơn khi lúa đạt năng suất khá, giá bán được cải thiện và thương lái thu mua ngay tại ruộng. Những chiếc máy gặt đập liên hợp nối nhau xuống đồng, lúa vừa thu hoạch đã có người chờ cân. Với người nông dân, niềm vui sau nhiều tháng chăm chút ruộng đồng không chỉ nằm ở những bao lúa đầy hơn, mà còn ở khoản lợi nhuận đủ để trang trải cuộc sống và chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo.
Tại xã Thạnh Quới, TP. Cần Thơ, ông Nguyễn Văn Tuấn vừa thu hoạch 10 công lúa Hè Thu sạ giống OM 18, năng suất đạt khoảng 850kg lúa tươi/công tầm lớn, giá bán tại ruộng 6.700 đồng/kg, cao hơn 1.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước. Sau khi trừ các khoản chi phí SX, gia đình đạt lợi nhuận khoảng 3 triệu đồng/công. Cùng niềm vui ấy, anh Phan Mạnh Hà ở xã Thạnh An vừa thu hoạch 15 công ruộng sạ giống OM 18, thu lợi hơn 2,5 triệu đồng/công.
Lúa Hè Thu ở miền Tây vừa trúng mùa vừa được giá, nông dân phấn khởi
Câu chuyện của ông Tuấn và anh Hà cho thấy "được giá” đối với người trồng lúa không chỉ là con số trên mỗi ký lúa thu về, mà điều quan trọng hơn là lúa thu hoạch đến đâu được tiêu thụ đến đó. Thương lái thu mua ngay tại ruộng giúp nông dân giảm áp lực phơi sấy, bảo quản, hạn chế nguy cơ lúa chín lâu ngày gặp mưa gió, đổ ngã, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Khi lúa bán được nhanh, đồng vốn của người nông dân cũng sớm quay trở lại SX.
Tại An Giang, niềm vui từ những cánh đồng lúa Hè Thu cũng đang hiện rõ qua các con số. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, vụ Hè Thu 2026 nông dân toàn tỉnh xuống giống khoảng 499.496ha; đến nay đã thu hoạch hơn 165.119ha; năng suất 6,8-7 tấn/ha; giá lúa tươi bán tại ruộng dao động 6.800-7.000 đồng/kg. Với năng suất và giá bán hiện nay, lợi nhuận bình quân của nông dân vượt mốc 2 triệu đồng/công.
Tại Cần Thơ, vụ này nông dân xuống giống 284.022ha, đạt 104% kế hoạch; đã thu hoạch hơn 61.660ha, năng suất ước đạt 61,7 tạ/ha. Đáng chú ý, cơ cấu giống tiếp tục chuyển theo hướng chất lượng cao, với nhiều giống như OM 18, Đài Thơm 8, Jasmine 85, RVT, ST 24, ST 25...
Giá lúa tại nhiều địa phương vùng Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) cũng đang đứng ở mức khá. So với cùng kỳ năm trước, nhiều loại lúa tăng từ 500-1.100 đồng/kg. Những ngày đầu tháng 8, lúa IR 50404, OM 380, OM 34 có giá khoảng 5.900-6.200 đồng/kg; OM 5451 khoảng 6.500-6.700 đồng/kg; các giống thơm như Nàng hoa 9, OM 18, Jasmine 85 và Đài Thơm 8 đạt 6.700-7.000 đồng/kg; ST 24, ST 25 đạt 7.000-7.200 đồng/kg. Sự cải thiện về giá cùng năng suất khá đã tạo ra vụ mùa có lợi nhuận tốt hơn cho nhiều nông hộ. Phía sau đó còn có tín hiệu tích cực từ thị trường tiêu thụ khi tiểu thương và doanh nghiệp (DN) đẩy mạnh thu mua phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, giúp lượng lúa Hè Thu thu hoạch được tiêu thụ nhanh hơn.
Tại phường Long Xuyên, tỉnh An Giang, ông Phan Văn Còn - chủ một sạp kinh doanh gạo tại chợ Mỹ Long - cho biết, giá nhiều loại gạo đã tăng từ 500-1.500 đồng/kg so với vài tháng trước, nhất là một số loại gạo thơm. Tuy nhiên, theo ông Còn, sức mua vẫn bình ổn, nguồn cung dồi dào, thị trường có nhiều chủng loại để người tiêu dùng lựa chọn.
Từ những cánh đồng lúa Hè Thu có thể thấy, niềm phấn khởi của người trồng lúa năm nay được tạo nên từ nhiều yếu tố cùng lúc: năng suất khá, giá bán tốt hơn, thu hoạch thuận lợi và đầu ra thông suốt. Đó là kết quả đáng mừng sau nhiều tháng người nông dân bỏ công chăm sóc ruộng đồng. Nhưng niềm vui của một vụ mùa chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó có thể được nối dài sang những vụ mùa tiếp theo. Làm thế nào để người trồng lúa không phải chờ vào sự may rủi của giá cả, mà có thể chủ động tạo ra giá trị cao hơn từ chính thửa ruộng của mình? Câu trả lời nằm ở cách làm ra hạt lúa và cách tổ chức sản xuất.
Nông dân chở lúa về cân cho thương lái
Nâng giá trị hạt lúa
Một vụ lúa Hè Thu trúng mùa, được giá là tín hiệu đáng mừng, nhưng không thể là đích đến cuối cùng. Với người trồng lúa, điều cần thiết hơn là tạo ra phương thức SX có khả năng duy trì lợi nhuận qua nhiều vụ mùa. Khi đó, bài toán không còn đơn thuần là làm ra nhiều hạt lúa, mà phải tạo ra hạt lúa có chất lượng cao hơn, chi phí thấp hơn và thị trường tiêu thụ ổn định hơn.
Thực tế vụ lúa Hè Thu năm nay cho thấy, hiệu quả SX không chỉ phụ thuộc vào năng suất. Những hộ biết tiết giảm chi phí, sạ thưa, bón phân cân đối hoặc tham gia liên kết với DN có khả năng đạt lợi nhuận tốt hơn. Ngược lại, những diện tích sử dụng nhiều vật tư đầu vào, gặp mưa gió làm đổ ngã hoặc SX các giống lúa thường thì mức sinh lời thấp hơn.
Cùng một cánh đồng, cùng một vụ mùa, nhưng cách tổ chức SX khác nhau có thể tạo ra hiệu quả khác nhau. Vì vậy, muốn giữ niềm vui của người trồng lúa phải bắt đầu từ việc nâng hiệu quả trên từng đơn vị diện tích. Đó cũng là lý do việc tiếp tục thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở ĐBSCL có ý nghĩa đặc biệt. Đề án không chỉ hướng đến diện tích SX lớn, mà quan trọng hơn là thúc đẩy thay đổi cách làm lúa theo hướng hiệu quả, bền vững: giảm chi phí đầu vào, sử dụng tài nguyên hợp lý, nâng chất lượng sản phẩm và từng bước hình thành những vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Ở An Giang, với quy mô gần 500.000ha lúa Hè Thu, mỗi bước nâng chất lượng và hiệu quả trên một đơn vị diện tích đều mang lại giá trị rất lớn. Một héc-ta đất lúa không chỉ tạo ra nhiều tấn lúa hơn, mà nếu tạo ra được hạt gạo có chất lượng tốt hơn, chi phí thấp hơn và được thị trường trả giá cao hơn, phần giá trị giữ lại cho người nông dân cũng sẽ lớn hơn.
Đồng bằng Sông Cửu Long đang vào thời điểm thu hoạch lúa Hè Thu
Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang - Ngô Công Thức nhấn mạnh định hướng địa phương đang vận động nông dân chuyển mạnh từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả. Trong đó, tổ chức lại SX, xây dựng vùng nguyên liệu và tăng cường liên kết với DN là những yếu tố quan trọng để nâng giá trị hạt lúa. Khi nông dân SX theo cùng quy trình, tạo ra sản lượng hàng hóa đủ lớn và đáp ứng yêu cầu thị trường, khả năng tiêu thụ và giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên.
Từ câu chuyện chất lượng hạt lúa, một vấn đề khác cũng trở nên rõ ràng: Người nông dân khó thể đi xa nếu vẫn SX riêng lẻ. Một hộ chỉ có vài công ruộng rất khó tự mình thương lượng với DN, khó tạo ra sản lượng đồng nhất và càng khó chủ động trước những biến động của thị trường. Nhưng khi nhiều hộ cùng liên kết trong tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, những thửa ruộng nhỏ có thể được tổ chức thành vùng SX lớn hơn, cùng giống, cùng quy trình và cùng tiêu chuẩn.
Đó là bước chuyển từ SX riêng lẻ sang làm ăn hợp tác. Trong chuỗi liên kết ấy, HTX không chỉ là nơi tập hợp nông dân, mà còn có thể trở thành cầu nối giữa người SX với DN; tổ chức vật tư đầu vào, hướng dẫn quy trình canh tác, điều phối thu hoạch, xây dựng vùng nguyên liệu và kết nối tiêu thụ. Khi sức mạnh của nhiều hộ được tập hợp lại, người nông dân có thêm khả năng giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm và chủ động hơn trong thương lượng với thị trường.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang - Trần Thanh Hiệp phân tích, muốn nâng cao hiệu quả SX lúa phải đồng thời giải quyết bài toán giống, kỹ thuật, chi phí, tổ chức SX và đầu ra. Đặc biệt, việc mở rộng các mô hình SX theo Đề án 1 triệu héc-ta cần gắn với sự tham gia thực chất của nông dân, HTX và DN, để những tiến bộ về kỹ thuật và chất lượng không dừng lại ở mô hình mà trở thành cách làm phổ biến trên đồng ruộng.
Với Đồng Tháp, yêu cầu tổ chức lại SX và nâng giá trị hạt lúa cũng được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa vùng nguyên liệu, HTX và DN. Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp - Phạm Thành Ngại cho biết, tỉnh lấy hiệu quả của người nông dân làm thước đo, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa SX, chế biến và thị trường để hạt gạo không chỉ bán được mà còn bán được với giá trị cao hơn.
Nhìn từ vụ lúa Hè Thu năm nay, có thể thấy giá lúa tốt là yếu tố quan trọng tạo nên niềm phấn khởi, nhưng giá cả thị trường luôn có thể thay đổi. Điều tạo nên sự chủ động lâu dài phải là năng lực của người nông dân và cả vùng SX trong việc làm ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường, kiểm soát được chi phí và tổ chức được đầu ra.
Muốn tránh vòng lẩn quẩn "trúng mùa, mất giá”, miền Tây không thể chỉ chờ thị trường quyết định giá trị hạt lúa. Cần tiếp tục thực hiện thực chất Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp; củng cố tổ hợp tác, HTX nông nghiệp; mở rộng liên kết với DN và từng bước xây dựng những vùng nguyên liệu ổn định, đồng nhất về chất lượng. Khi người nông dân cùng nhau SX, cùng nhau nâng chất lượng và cùng nhau bước vào thị trường, sức mạnh của từng cánh đồng sẽ được cộng hưởng thành sức mạnh của cả vùng.
Với người nông dân, niềm vui sẽ trọn vẹn hơn nếu không chỉ dừng lại ở một mùa vụ. Khi hạt lúa được làm ra bằng phương thức SX hiệu quả hơn, tổ chức trong những vùng nguyên liệu chặt chẽ hơn và có đầu ra ổn định hơn, mỗi mùa gặt về sẽ không chỉ là mùa của sản lượng, mà còn là mùa của giá trị, niềm tin và tương lai bền vững hơn cho người trồng lúa miền Tây.