(CAO) Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, người làm báo không chỉ phải bảo đảm tính nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn của thông tin, mà còn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Ngày 9/9, tại TPHCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức tọa đàm với chủ đề: “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo”. Đây là diễn đàn chuyên sâu giúp các cơ quan báo chí, nhà quản lý và đội ngũ phóng viên, biên tập viên nhận diện rủi ro pháp lý, cập nhật các quy định mới và đề ra giải pháp phòng ngừa vi phạm từ bên trong tòa soạn.
Quang cảnh buổi tọa đàm
Phải kiểm chứng, rà soát và chịu trách nhiệm nội dung do AI tạo ra
Phát biểu khai mạc tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phụ trách phía Nam, cho biết báo chí hiện đang hoạt động trong một môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo cùng sự xuất hiện và lan rộng của các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với người làm báo ngày càng cao, không chỉ phải bảo đảm tính nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn của thông tin, mà còn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phụ trách phía Nam Trần Trọng Dũng phát biểu
Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí trao đổi, phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí và các quy định pháp luật có liên quan hoạt động báo chí. Trong đó, tập trung làm rõ những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; các quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; vấn đề bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí; cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.
Trình bày những điểm mới của Luật Báo chí 2025, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ VH-TT-DL, cho biết Luật Báo chí 2025 và Nghị định 237/2026/NĐ-CP (quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí) yêu cầu cơ quan báo chí tuân thủ pháp luật về báo chí, AI và các quy định liên quan khi sử dụng AI trong thu thập, sản xuất, biên tập, phân phối nội dung. Cơ quan báo chí phải kiểm chứng, rà soát và chịu trách nhiệm về tính xác thực, tính hợp pháp của nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra.
Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho rằng AI bản chất vẫn là công cụ hỗ trợ đắc lực cho nhà báo. Các định dạng như infographic, longform, e-magazine... đều đang ứng dụng tốt công nghệ mới này. Tuy nhiên, không phải ai dùng AI cho ra kết quả giống nhau; AI cần được huấn luyện và cung cấp nhiều tài liệu để trở nên thông minh, chuẩn xác hơn. Hiện đã có quy định chung về dán nhãn nội dung AI theo Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025.
Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở VH-TT TPHCM, cho biết nền tảng mạng xã hội là cơ hội cho các cơ quan báo chí cung cấp thông tin chính thống đến bạn đọc. Sắp tới, TPHCM sẽ công khai danh sách tài khoản mạng xã hội của cơ quan báo chí đến tận khu phố để lan tỏa, tăng cường tương tác. TPHCM đang vận hành phần mềm lắng nghe mạng xã hội để phát hiện thông tin trùng lắp hoặc sai sót. Các cơ quan báo chí phải tái cơ cấu bộ máy để kiểm soát việc sản xuất trên các nền tảng. Thành phố sẽ tạo ứng dụng, cung cấp danh sách các phóng viên tác nghiệp trên địa bàn. Thông qua ứng dụng này, các địa phương và doanh nghiệp có thể dễ dàng tra cứu, xác minh thông tin, đảm bảo các phóng viên đăng ký và hoạt động tác nghiệp đúng theo quy định của pháp luật.
Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở VH-TT TPHCM phát biểu tại tọa đàm
Áp dụng các quy trình kiểm soát rủi ro chặt chẽ
Trình bày tham luận “Quản trị rủi ro pháp lý và đạo đức trong tòa soạn số”, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, cho biết Báo đã xây dựng và sẽ sớm ban hành quy chuẩn sử dụng AI trong hoạt động tác nghiệp. AI có thể tóm tắt tài liệu, dịch, đề xuất tiêu đề, phân tích dữ liệu, tạo hình ảnh, âm thanh, video nhưng AI có thể tạo ra dữ kiện sai rất thuyết phục. Khi thông tin sai được xuất bản, AI không đứng ra cải chính, không chịu kỷ luật, không bồi thường và không chịu trách nhiệm pháp lý thay cơ quan báo chí. Tòa soạn cần có quy chế nội bộ xác định AI được dùng vào việc gì và việc gì không được giao hoàn toàn cho AI, nội dung nào phải được kiểm chứng bởi con người và ai chịu trách nhiệm cuối cùng.
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử phát biểu
Trình bày tham luận “Kinh nghiệm xây dựng Bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ của Báo Nhân Dân”, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, chia sẻ 4 nhóm rủi ro lớn trong xuất bản gồm rủi ro về chính trị và tư tưởng; bản quyền và dữ liệu cá nhân; thương mại; trí tuệ nhân tạo, trong đó đặc biệt là tình trạng AI bịa đặt số liệu, được gọi là "ảo giác AI". Để đối phó với những rủi ro đó, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật cho biết quy trình cần thiết lập 4 cấp phòng vệ trên hệ thống CMS, gồm người nhập liệu, biên tập viên, kíp trưởng, lãnh đạo ban và Ban biên tập. Quan trọng hơn, tuyệt đối không nên để AI tự động xuất bản nội dung mà chưa có sự tham gia, kiểm soát của phóng viên và biên tập viên. Tất cả hình ảnh do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn dấu, ghi rõ đây là hình ảnh do AI tạo ra".
Ông Nguyễn Hoàng Nhật lưu ý nếu chúng ta sử dụng một công cụ AI trực tuyến, đưa tài liệu lên hệ thống của một bên thứ ba để xử lý thì phải đặc biệt thận trọng. Đối với những tài liệu thuộc diện mật, nhạy cảm hoặc có yêu cầu bảo mật, tuyệt đối không được tùy tiện đưa lên các nền tảng AI công cộng. Dữ liệu mà phóng viên và biên tập viên tiếp cận trong quá trình tác nghiệp có thể bao gồm những thông tin chưa công bố, tài liệu nội bộ hoặc những nội dung liên quan bí mật nhà nước".
Các đại biểu tham dự buổi tọa đàm
Theo ý kiến các nhà báo, chuyên gia công nghệ có thể thay đổi phương thức làm báo nhưng không thể thay thế bản lĩnh, chuyên môn và đạo đức của người làm báo.
Sự kết hợp giữa việc tuân thủ pháp luật, thực hiện nghiêm 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam, cũng như áp dụng các quy trình kiểm soát rủi ro chặt chẽ sẽ là nền tảng vững chắc để báo chí cách mạng Việt Nam giữ vững niềm tin với công chúng trong kỷ nguyên số.