Bài 1: Đòn bẩy hướng đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số

"Giá trị kim cương"

Mục tiêu của Luật Phát triển đô thị (PTĐT) nhằm kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, đồng thời tạo cơ chế để các thành phố (TP) giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, đây là một đạo luật đặc biệt, lần đầu tiên được xây dựng và tổ chức thi hành nhằm phục vụ mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt trong bối cảnh đất nước hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số, và TPHCM là một trong những đô thị được hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ đạo luật này. Mục tiêu của luật nhằm kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, đồng thời tạo cơ chế để các TP giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.

Luật PTĐT gồm 5 chương, 66 điều và 7 nhóm chính sách đặc thù, liên quan tổ chức bộ máy, quy hoạch, phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, huy động nguồn lực và liên kết vùng. Theo đó, TPHCM được tăng thẩm quyền về tổ chức, nhân sự, quy hoạch, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), khu thương mại tự do, tài chính, đất đai và khoa học công nghệ. Một số cơ chế, chính sách mới có thể được thí điểm tối đa 5 năm sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận.

Quang cảnh Hội nghị lần thứ 9 (mở rộng) Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM (ngày 22/9)

Với lĩnh vực quy hoạch, HĐND TPHCM được quyết định một số nội dung liên quan không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao và TOD. TP cũng có quyền áp dụng một số cơ chế đặc biệt về đầu tư, chỉ tiêu sử dụng đất và giải phóng mặt bằng. TPHCM còn được quyết định thành lập, điều chỉnh khu thương mại tự do gắn với cảng biển quốc tế; phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án; xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ mới.

Luật cũng có tính mở rộng, xác định TPHCM là hạt nhân điều phối vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam Bộ.

Tại hội nghị quán triệt và triển khai thi hành Luật PTĐT diễn ra vào ngày 26/08/2026, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh: "Luật PTĐT trao cho TPHCM 240 thẩm quyền, vì vậy cán bộ phải chủ động quyết định, không xin ý kiến lòng vòng hoặc chờ Trung ương hướng dẫn. Cán bộ không phải chờ hướng dẫn rồi mới làm". Phát biểu đó cho thấy quyết tâm của TPHCM tận dụng Luật PTĐT để tạo những điểm đột phá để đưa TP phát triển nhanh hơn, bền vững hơn.

Theo Bí thư Thành ủy, luật mới đem lại ba giá trị lớn cho TP: tăng phân cấp, phân quyền; mở không gian thử nghiệm chính sách và mô hình kinh tế mới; nâng tốc độ, hiệu quả thực thi. Cần hiểu rằng, khi quy định của Luật PTĐT khác với các luật khác về cùng một vấn đề, cơ chế trong luật này được ưu tiên áp dụng. Đây là "giá trị kim cương" - Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhận định và cho rằng trong thực tế, xung đột giữa các văn bản pháp luật thường gây vướng mắc. Ông ví hạ tầng là "đường băng", nguồn vốn là "nguyên liệu", còn thể chế quyết định TPHCM có thể "cất cánh" hay không.

"Tất cả bắt đầu hành động..."

Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, cơ hội không tự chuyển thành kết quả nếu thiếu người tổ chức thực hiện và không rút ngắn được khoảng cách từ cơ chế đến hành động. Ông yêu cầu mỗi cán bộ cần trả lời ba câu hỏi: Luật trao cho cơ quan mình quyền gì; quyền đó sẽ tạo ra kết quả nào; ai chịu trách nhiệm nếu không thực hiện hoặc làm không hiệu quả.

Đó là cơ chế phân quyền mới, Bí thư Thành ủy yêu cầu bộ máy hành chính thay đổi cách làm. Trước đây, khi giải quyết vấn đề đặc thù, cán bộ thường xác định giải pháp rồi tìm cơ chế thực hiện. Nay, với thẩm quyền được luật trao, TP phải chủ động thiết kế giải pháp trong giới hạn pháp luật. Với yêu cầu "không được đánh văn bản để xin ý kiến lòng vòng", Bí thư Thành ủy cảnh báo, cán bộ sẽ bị kiểm điểm nếu để tình trạng này xảy ra.

Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho rằng, khoảng cách để cơ hội thành kết quả chỉ trông cậy có một điều duy nhất, đó là năng lực thực thi. Do đó, ông yêu cầu từ hội nghị này, tất cả phải bắt đầu hành động. Từng người ở vị trí công tác của mình phải trả lời được 3 câu hỏi: Luật trao cho chúng ta và cơ quan chúng ta quyền hành gì? Với quyền hành đó chúng ta tạo ra được sản phẩm gì? và nếu không làm hoặc làm không có hiệu quả thì ai là người chịu trách nhiệm?

VinSpeed dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác vận hành tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ trong năm 2028, đưa Cần Giờ trở thành không gian hướng phía biển

Để vận hành luật mới, các sở, ngành phải nắm rõ phạm vi quyền hạn, xác định những công việc mang tính quyết định để tập trung thực hiện, thay vì chờ cơ quan khác làm trước rồi mới làm theo. Cán bộ sẽ được đánh giá qua ba kênh: chỉ số năng lực và sản phẩm đầu ra; nhận xét của cơ quan, lãnh đạo; ý kiến của người dân, doanh nghiệp.

Phân quyền, phải đi cùng kiểm soát quyền lực. Phương thức quản lý cần chuyển từ "kiểm soát bằng xin phép" sang công khai, minh bạch và giải trình. Bí thư Thành ủy khẳng định: TP sẽ bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Những sai sót phát sinh trong quá trình đổi mới, nếu không vụ lợi và nhằm phục vụ sự phát triển, sẽ được xem xét bảo vệ. Ngược lại, người đùn đẩy, không quyết định để giữ an toàn cho bản thân cũng phải chịu trách nhiệm. "Chúng ta không thể giao quyền cho một người nhưng người đó lại không dám sử dụng quyền của mình", Bí thư Thành ủy nhấn mạnh.

Chiều 22/9, tại Hội nghị lần thứ 9 (mở rộng) của Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM để xem xét, cho ý kiến nhiều nội dung quan trọng, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang khẳng định mục tiêu tăng trưởng 2 con số là không thay đổi và nhấn mạnh TPHCM không đặt câu hỏi có làm được hay không, mà phải đặt câu hỏi tìm các giải pháp để thực hiện mục tiêu này. Bí thư Thành ủy yêu cầu, 3 tháng cuối năm, TP phải đạt thu ngân sách 1 triệu tỷ đồng và giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công. Đây là những thách thức lớn nhưng cơ hội để hoàn thành cũng không nhỏ.

Một trong những cơ hội là Luật PTĐT có hiệu lực từ ngày 01/10 cùng nhiều nghị quyết của HĐND TPHCM được triển khai. Những cơ chế mới được cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư, các sở, ngành và địa phương đang chờ đợi để tháo gỡ những vướng mắc kéo dài.

Bí thư Thành ủy TPHCM yêu cầu lãnh đạo các sở, ngành, địa phương khai thác triệt để các cơ chế mà Luật PTĐT cùng các nghị quyết, quyết định của HĐND, UBND TPHCM triển khai. Để tạo ra giá trị tăng trưởng thực chất, TP cần tập trung mạnh vào các nguồn lực như FDI, BT, đầu tư tư nhân và xuất khẩu. Riêng đối với đầu tư tư nhân, yêu cầu đặt ra là chuyển mạnh từ thu hút dự án sang triển khai dự án.

TPHCM đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà còn là tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng thông minh hơn, bền vững hơn và có năng lực thích ứng cao hơn trước những biến động của thế giới. Việc Luật PTĐT chính thức có hiệu lực không chỉ là một bước hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn là một cơ hội lịch sử để định hình một mô hình quản trị đô thị mới, không chỉ cho TPHCM mà cho các đô thị trên cả nước.