Tất cả tạo nên một cấu trúc đô thị năng động nhưng cũng khiến khái niệm "an ninh" trở nên rộng hơn rất nhiều so với cách hiểu truyền thống. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ là Công an phải làm gì để xử lý tội phạm, mà lớn hơn là: TPHCM phải tổ chức năng lực an ninh như thế nào để có thể nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành sự cố; xử lý vấn đề ngay từ khi còn nhỏ; không để những bất ổn tích tụ thành điểm nóng; đồng thời bảo vệ được không gian phát triển, bảo vệ niềm tin của người dân và bảo vệ những thành quả phát triển của Thành phố.
TPHCM cần năng lực an ninh tương xứng với vị thế của một đô thị toàn cầu
Trong một thời gian dài, chúng ta thường hình dung an ninh như một lớp bảo vệ đặt bên ngoài quá trình phát triển. Thành phố phát triển kinh tế, xây dựng hạ tầng, thu hút đầu tư; lực lượng Công an làm nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự để những hoạt động đó diễn ra bình thường. Cách nhìn ấy không sai, nhưng đã không còn đủ. Một nhà đầu tư chỉ có thể đầu tư lâu dài nếu họ tin rằng tài sản của mình được bảo vệ, dữ liệu của mình được an toàn, hợp đồng được thực thi, môi trường kinh doanh minh bạch và xã hội ổn định. Một du khách quốc tế chỉ có thể quay trở lại nếu họ cảm nhận được sự an toàn từ sân bay, đường phố, khách sạn, không gian công cộng cho đến môi trường số. Một gia đình chỉ có thể an tâm xây dựng cuộc sống nếu trẻ em có thể đến trường an toàn, người già có thể đi lại an toàn, khu dân cư được quản lý tốt và những bất thường trong cộng đồng được phát hiện sớm.
Như vậy, an ninh chính là một phần của năng lực cạnh tranh đô thị. Thành phố càng muốn phát triển nhanh, càng phải có năng lực an ninh cao. Thành phố càng mở cửa, càng phải có năng lực bảo vệ tốt hơn. Thành phố càng số hóa, càng phải coi an ninh dữ liệu là một phần của hạ tầng. Thành phố càng quốc tế hóa, càng phải có năng lực bảo đảm an toàn cho những dòng người, dòng vốn, dòng hàng hóa và dòng thông tin đi qua mình. Vì thế, an ninh không nên được nhìn như một lực cản của phát triển. An ninh phải trở thành điều kiện để mở rộng không gian phát triển. Đây cũng là một hướng tư duy rất gần với thực tiễn Công an TPHCM hiện nay, khi công tác bảo đảm an ninh được đặt trong mối quan hệ với môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và hội nhập quốc tế; đồng thời Công an TPHCM đang nhấn mạnh yêu cầu chuyển biến mạnh về tư duy mới, cách làm mới.
TPHCM có nhiều tiềm năng phát triển sau sáp nhập
Giữ bình yên là một nhiệm vụ lớn, nhưng kiến tạo bình yên là một trình độ quản trị cao hơn. Nếu chỉ chờ một vụ việc xảy ra rồi xử lý, lực lượng Công an luôn phải chạy theo sự kiện. Nếu chỉ dựa vào tuần tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, hệ thống chỉ có thể phản ứng với những gì đã xuất hiện. Nhưng nếu có thể hiểu được nguyên nhân hình thành rủi ro, nhận diện được những tín hiệu bất thường và can thiệp từ khi vấn đề còn nhỏ, thì an ninh sẽ chuyển từ trạng thái phản ứng sang trạng thái chủ động.
TPHCM đang bước vào thời đại mà nhiều hoạt động quan trọng không còn diễn ra hoàn toàn trong không gian vật lý. Con người di chuyển. Hàng hóa di chuyển. Tiền di chuyển. Dữ liệu di chuyển. Thông tin di chuyển. Các hoạt động kinh tế và xã hội ngày càng liên kết với nhau qua nền tảng số. Vì vậy, nếu chỉ nắm từng vụ việc riêng lẻ, hệ thống sẽ nhìn thấy những mảnh ghép nhưng khó nhìn thấy toàn cảnh. Một tư duy an ninh mới phải tiến tới nắm được các dòng vận động của Thành phố. Dòng người cho chúng ta biết nơi nào đang tập trung dân cư, nơi nào đang phát triển nóng, nơi nào có nguy cơ quá tải.
Dòng hàng hóa cho biết những trung tâm logistics, kho bãi, cửa ngõ thương mại và chuỗi cung ứng đang vận hành ra sao. Dòng vốn cho thấy những khu vực kinh tế đang phát triển, những ngành nghề mới đang hình thành và những nơi có nguy cơ phát sinh các vấn đề kinh tế. Dòng dữ liệu cho thấy một không gian mới của an ninh: an ninh mạng, an ninh số, an ninh dữ liệu. Khi những dữ liệu ấy được kết nối một cách hợp pháp, an toàn và có kiểm soát, Công an có thể từng bước chuyển từ việc "biết chuyện đã xảy ra" sang nhận diện tín hiệu bất thường trước khi sự cố xảy ra.
Đó chính là sự thay đổi từ phản ứng sang dự báo. Và đây không còn là một ý tưởng xa vời. Công an TPHCM hiện đã đặt chuyển đổi số, khoa học công nghệ và tháo gỡ các điểm nghẽn chuyển đổi số vào một chương trình hành động cụ thể, trong đó có "Chiến dịch 100 ngày đêm" được phát động tháng 7/2026.
An ninh kiến tạo phải bắt đầu từ từng phường, xã đặc khu
Một TPHCM lớn không thể được bảo đảm an ninh chỉ bằng những trung tâm chỉ huy ở cấp Thành phố. An ninh phải bắt đầu từ nơi người dân đang sống. Mỗi phường, xã, đặc khu phải dần được nhìn như một hệ sinh thái an ninh riêng, có dân cư, kinh tế, hạ tầng, giao thông, môi trường, văn hóa và những nguy cơ riêng. Không có hai địa bàn hoàn toàn giống nhau. Một phường trung tâm có thể đối mặt với tội phạm đường phố, kinh tế đêm, du lịch và sự kiện lớn.
Một khu vực ven sông có thể đối mặt với những vấn đề hoàn toàn khác. Một địa bàn công nghiệp có những nguy cơ về lao động, nhà trọ, hóa chất, logistics và tội phạm kinh tế. Một khu đô thị mới có thể có vấn đề về dân cư biến động, quản lý không gian, hạ tầng và các dịch vụ xã hội. Vì thế, an ninh phải được thiết kế theo địa bàn, nhưng đồng thời kết nối bằng một hệ thống dữ liệu và chỉ huy thống nhất. Đây cũng là ý nghĩa sâu xa của "gần dân nhất": không phải đưa lực lượng xuống gần dân một cách cơ học, mà phải biến cơ sở thành nơi hệ thống có khả năng nhìn thấy xã hội rõ nhất.
"Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất" không nên chỉ dừng lại ở một phong trào thi đua. Nếu đặt trong tư duy an ninh kiến tạo, ba giá trị ấy có thể trở thành một chuỗi năng lực. Kỷ luật nhất để quyền lực được sử dụng đúng, dữ liệu được bảo vệ, quy trình được tuân thủ và mỗi hành động đều có trách nhiệm. Trung thành nhất để mục tiêu cuối cùng không bị thay đổi: bảo vệ Đảng, Nhà nước, Tổ quốc và Nhân dân. Gần dân nhất để nhìn thấy xã hội, hiểu xã hội và giải quyết vấn đề từ nơi vấn đề bắt đầu. Ba giá trị ấy gặp nhau ở một điểm: niềm tin của Nhân dân. Một người dân tin Công an không phải chỉ vì họ thấy lực lượng xuất hiện khi có sự cố. Họ tin khi biết rằng khi mình gặp nguy hiểm sẽ có người bảo vệ; khi mình bị xâm hại sẽ có nơi để tìm đến; khi mình phản ánh vấn đề sẽ có người lắng nghe; khi địa bàn phát sinh bất ổn sẽ có người chủ động xử lý. Niềm tin ấy chính là một loại "hạ tầng an ninh" mà không hệ thống công nghệ nào có thể thay thế. Một thành phố càng văn minh, càng phải làm cho người dân ít phải sợ hãi hơn. Cuối cùng, mọi lý thuyết về an ninh đều phải trở về với một câu hỏi rất giản dị:
Người dân có cảm thấy bình yên hay không? Họ có dám đi bộ trên đường vào ban đêm không? Cha mẹ có yên tâm khi con đi học không? Người già có cảm thấy an toàn khi ra khỏi nhà không? Một phụ nữ có cảm thấy an tâm khi trở về nhà muộn không? Một doanh nghiệp có tin rằng tài sản và dữ liệu của mình được bảo vệ không? Một người nước ngoài đến Thành phố có cảm thấy mình được bảo vệ không? Một người dân khi gặp vấn đề có biết tìm ai và có tin rằng mình sẽ được giải quyết không? Nếu câu trả lời là có, đó mới là thành quả cuối cùng của an ninh.
Bởi an ninh, suy cho cùng, không phải là làm cho người dân nhìn thấy thật nhiều lực lượng bảo vệ. An ninh tốt là làm cho người dân có thể sống một cuộc sống bình thường mà không phải thường xuyên nghĩ về nguy hiểm. Đó là một nghịch lý rất đẹp của nghề Công an: thành công lớn nhất nhiều khi lại là những điều không xảy ra.
Một vụ án không xảy ra. Một điểm nóng không hình thành. Một đứa trẻ không rơi vào vòng xoáy ma túy. Một gia đình không trở thành nạn nhân của tội phạm. Một doanh nghiệp không phải đóng cửa vì mất an toàn. Một khu dân cư không trở thành nơi bất ổn. Một thông tin sai lệch không biến thành khủng hoảng. Một nguy cơ được nhận diện trước khi nó trở thành thảm họa. Đó chính là an ninh chủ động ở tầng sâu nhất.
TPHCM đang đứng trước một giai đoạn phát triển mà những cơ hội lớn chưa từng có sẽ đi cùng những thách thức chưa từng có. Không thể bảo vệ một thành phố mới bằng tư duy an ninh của một thành phố cũ. Không thể dùng cách quản lý địa bàn tĩnh để quản lý một xã hội vận động theo thời gian thực. Không thể chỉ dùng con người để xử lý những vấn đề mà dữ liệu có thể giúp nhận diện sớm. Không thể chỉ xử lý tội phạm sau khi xảy ra mà bỏ qua những điều kiện khiến tội phạm có thể hình thành. Không thể tách an ninh khỏi quy hoạch, kinh tế, công nghệ, văn hóa và đời sống xã hội. Và cũng không thể xây dựng một Thành phố hiện đại nếu người dân không cảm nhận được sự an toàn ngay trong cuộc sống hằng ngày. Vì thế, tầm nhìn về an ninh của TPHCM trong kỷ nguyên mới cần được mở rộng từ bảo vệ sang kiến tạo, từ phản ứng sang dự báo, từ quản lý vụ việc sang quản trị nguy cơ, từ từng cơ quan riêng lẻ sang hệ sinh thái liên ngành, từ kinh nghiệm đơn lẻ sang dữ liệu và công nghệ, từ quản lý địa bàn sang hiểu các dòng vận động của đô thị, và từ mục tiêu xử lý thành công sang mục tiêu làm giảm nguy cơ ngay từ đầu.
Đó chính là an ninh kiến tạo. Và ở một tầng sâu hơn, đó chính là một cách để trả lời câu hỏi lớn của thời đại mới: Làm thế nào để một thành phố càng phát triển, càng mở cửa, càng hiện đại, thì người dân lại càng được sống trong bình yên, tin cậy và có niềm tin vào tương lai? Câu trả lời không chỉ nằm ở những chiến công sau mỗi vụ án. Nó nằm trong năng lực của cả hệ thống nhìn thấy trước, hành động trước và bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân mỗi ngày.
(Còn tiếp...)
BÙI NGỌC - NAM THUẬN - MINH TÂN